مکران سربلند

مانیفست مشارکت قوم بلوچ درایران

جبر جغرافیا و اجبار تاریخ    
                                    مانیفست مشارکت قوم بلوچ درایران
فیض اله پیری :مقاله حاضر که نگاهی جامعه شناختی به شرایط اجتماعی، نهادسازی و موانع موجود بر سر راه مشارکت و همگرایی قوم بلوچ در جامعه ملی ایرانی است در پی آن است با ارائه چهره ای واقعی از سیمای بلوچ با استناد به اندیشه های جامعه شناسان بزرگ، افق ها و لازمه های رفتار مدنی با زدودن اندیشه سنتی را ترسیم کند. بررسی و موشکافی ویژگی های خاص رفتار مدنی قوم بلوچ از زوایای مختلف و ارائه تئوری نو برای شکستن اندیشه و شرایط سنتی و اجتماعی و نیز رفع موانع مشارکت و حساس نمودن آنها نسبت به تغییرات اجتماعی و حاکمیت، نیازمند مطالعات دقیق و مستمر می باشد که البته خود مجال فراوان و زمینه خاص خود را می طلبد. از دید این قلم اساسی ترین دلیل و مبنا در رابطه با عدم همگرایی و ایجاد واگرایی فعلی در میان قوم بلوچ که در سال های اخیر درجه آن در نوسان بوده و یکی از معضلات مهم و قابل مطالعه دولت به شمار می رود را بایددر ریشه های تاریخی و بررسی های جامعه شناختی جستجو کرد.

ادبیات بلوچی

تألیف لوئیس در 1272/ 1855 نخستین کار در این زمینه شمرده میشود. کار مهمی که پس از او شد از آن مایر در 1318/1900 است. ولی تألیفات لانگورث دیمز در 1309/ 1891 و 1325/ 1907 و 1327/ 1909 از همه مهمتر و منظمتر است. متأسفانه مؤلفان تمام این آثار به موادی پرداخته اند که فقط از ناحیه ای کوچک جمع آوری شده و به گویش بلوچی تپه های شرقی است و ناچار تصویر محدود و گمراه کننده ای از وسعت و تنوع واقعی این ادبیات و ارزیابی اغراق آمیزی از اهمیت گویشی که در آن گردآوری شده است به دست میدهد. زبان شعر کهن بلوچی سه گویش است که بر حسب اهمیت عبارت است از: گویش ساحلی و گویش بلوچی تپه های شرقی و کچی.

ترانه های تاریخی. کهن ترین ترانه های تاریخی موسوم به «دپتر شاعری» (ترانه های اصل و نسب) به نخستین مهاجرت های بلوچ از حلب موطن افسانه ای آن ها پرداخته اند. از این ترانه ها تعداد معتنابهی موجود است که فقط اندکی از آنها گردآوری شده است (نمونة ضعیفی از این نوع را میتوان در > بررسی زبان شناختی هند < یافت رجوع کنید به  گریرسون 1921). قدمت برخی از این ترانه ها ممکن است به قرن دهم نیز برسد. همة ترانه ها حاکی از آن است که بلوچ فرزندان میر حمزه اند در حلب قیام کردند و در نبرد امام حسین علیه السلام با یزید در کربلا جانب امام را گرفتند (تا اینجای تاریخ البته کاملا خیالی است). دو ایل عمدة رند و لاشاری و یک رئیس الرؤسا به نام شیهک و تیره های متعدد و چندین ایل مرکب از غلامان پس از نبرد آنجا را ترک کردند و قرون بعد به سکوت برگذار میشود. در مرحلة بعد به سیستان رفتند و در منطقة رودبار سکونت کردند و مدتی در آرامش نسبی به سر بردند تا اینکه حاکم آنجا «شمس الدین» نامی شاید ملکی از صفاریان متوفی 559 رجوع کنید به  دیمز 1904 ص 35ـ36 یا شاید شمس الدین محمد کرت حاکم هرات 644ـ676 که با ایشان روابط دوستانه داشت تغییر کرد و «بدرالدین» نامی ] احتمالا از غوریان رجوع کنید به  دیمز همانجا [ به حکومت رسید و موجب پراکندگی آنها شد.

برخی به سمت جنوب شرقی به مکران رفتند و حال آنکه بیشتر آن ها به سوی جنوبغربی به لار و پهره (فهرج) و بمپور رفتند و سه سال سرگردان شدند و به دنبال مکانی برای سکونت خود گشتند. پس از آن بیشتر آنها به سرکردگی میرجلال خان به مکران وارد شدند و از مند و کچ گذشتند و تا کلوه پیش رفتند و یک سال دیگر سرگردان ماندند. میرچاکر پسر شیهک در شل کلوه به دنیا آمد و این شاید در نیمة قرن نهم باشد.

بیشتر روایات این بخش از مکران را که بیآب و لمیزرع است از نظر بلوچ نامطلوب توصیف کردهاند و بلوچها تا وقتی که به قسمت های شرقی تر نزدیک کلات نرسیدند سکونت اختیار نکردند.

ترانه های قهرمانی. در این زمان است که مجموعه های اصلی ترانه های قهرمانی قدیم بلوچ آغاز میشود. نخستین و مهمترین آنها را میتوان «مجموعة چاکر» خواند. این مجموعه مشتمل است بر ترانه های بیشماری دربارة میرچاکر قهرمان برجستة تمام افسانه های بلوچ.

بیشتر این ترانه ها به جنگ سی سالة ویرانگری میان رندها و لاشاری ها پرداخته و حاوی نمونه های بسیار خوبی از شعر حماسی است. بر اساس شواهد موجود در متن ترانه ها احتمالا ترانه های آنها متعلق به سالهای 880 تا 932 بوده است.

«دوْدا بالاچ» پس از مجموعة چاکر شاید مهمترین مجموعه ای است که میتوان از آن نام برد. دوْدا سرکردة گورگیج های رند و بالاچ پسر یا برادر او بود. موضوع جنگ های مزاری ها نیز مجموعه ای به نام «مجموعة مزاری» تشکیل میدهد که مشتمل است بر قهرمانی های بهرام خان سرکردة مزاری ها در نبرد با گلمحمد برهویی.

آثار ادبی دیگر میر همل جیهند «سلطان کلْمت» موضوع چندین ترانه است. او که در قرن دهم حاکم مکران بود غالبا به جنگ پرتغالی هایی میرفت که در این زمان به ساحل حمله میآوردند و گوادر و پسنی را در 989 به آتش کشیدند. میرهمل لاف زد که بسهولت میتواند آنها را عقب براند ولی در جنگ دریایی شکست سختی خورد و به اسارت پرتغالیها درآمد. پرتغالی ها او را به جنوب هند (در برخی از روایات به پرتغال) بردند و در آنجا زندانی کردند و وی را به سکونت در محل و انتخاب همسری از میان خود ایشان ترغیب کردند. میرهمل از ازدواج با زنی «کفیر» (کافر) خودداری کرد و سرانجام در زندان درگذشت.

علاوه بر ادبیاتی که به مسائل خاص بلوچ ها پرداخته آثار ادبی متعددی نیز دربارة بسیاری از داستان های معروف مانند داستان پریان داستان عیسی و باری لیلی و مجنون و شیرین و فرهاد میان بلوچ ها رواج دارد. ترانة دوستین و شیرین و ترانه هایی که دربارة شیه (شیخ) مرید سروده شده جنبة بلوچی بیشتری دارد. شاعران معاصر و سرآمد آن ها گلخان نصیر اشعار جدیدی دربارة این افسانه ها سرودهاند.

بسیاری از قهرمانان و بازیگران این رویدادها خود از جملة شاعران شمرده میشوند ـ مانند بیبرگ بالاچ قبیل جط و گوهرام ـ و ترانه های بسیاری به آنها منسوب است. برخی از شعرهای کهن منسوب به آنها را دیمز در 1327/1909 و شیرمحمد مری در 1359 ش/ 1970 گردآوری کردند ولی تاریخ سرودن و صحت انتساب این اشعار را نمیتوان تعیین کرد.

قدیم ترین شاعر مهمی که اطلاعات مشخصی درباره اش در دست است جام درک شاعر دربار نصیرخان اول در کلات است که اشعار عاشقانه اش هنوز در یادها مانده است و مردم آنها را میخوانند. برخی از آنها نیز گردآوری و چاپ شده است.

قرن سیزدهم قرن شکوفایی ادبی بلوچ بود و تقریبا به یادگار هر رویداد مهم عمومی یا خصوصی (جنگها جشنها رویدادهای سیاسی) غالبا شاعرانی که نام و محل ایشان مشخص است ترانه ای سروده اند. شهر مند در ناحیة غربی درة کچ موطن ملا فضل و ملا  قسیم که هر دو در نیمة اول قرن می زیستند اهمیتی ویژه داشت. عزت الله پنجگوری لاچ سیبی و نورمحمد بمپشتی از بلوچستان ایران و ملا  بلْنامه حسان از باهو کلات در همین ناحیه نیز مهم اند.

در نیمة دوم قرن سیزدهم و نیمة اول قرن چهاردهم نیز شاعران عمده ای وجود داشته اند که از آن جمله اند فقیر شیرجان از نوشکی ملا اسماعیل تمپی از کچ که استاحسان زرگر اهل کچ و ملاغلام نبی خارانی کلوه ای که ترانه های روایی و نیز تغزلی دربارة موضوعات مهم زمان خود سروده اند.

از جمله نتایج جنگ های انگلیس و افغان ترانه های مهم تاریخی بود یکی از این ترانه ها لشکرکشی ژنرال ویلشر را در 1255/ 1839 به کلات شرح میدهد. ترانه های بسیاری در وصف وضع ناآرامی است که بر ایل های سرزمین کلات و بلوچستان انگلیس مستولی بود تا اینکه سر رابرت سندمن در 1284/ 1867 با نخستین قراردادهایی که با آنها بست تا حدودی ایل های سرکش را آرام کرد در نتیجه در طی دومین جنگ انگلیس و افغان در 1296/ 1878 که خود موضوع ترانه هایی شد ایل های بلوچ آرامش خود را حفظ کردند. سندمن نیز به صورت افسانه ای درآمد و شعرهای بسیاری دربارة «سنْمنْ ساهب» (سندمن صاحب) سروده شد. 

ادبیات جدید. از آغاز قرن بیستم و بویژه در پایان جنگ جهانی اول (که مری ها در آن از سربازگیری برای ارتش هند خودداری کردند) شعور ملی جدیدی در میان عامة بلوچ نسلی از نویسندگان پدید آورد که در دهة 1310 ش وضع فرهنگی بلوچی کاملا تازه ای ایجاد کردند ـ وضعی که چاپ برای نخستین بار در آن سهمی داشت. ویژگی عمدة این وضع جدید اسما ادبی بود ولی از آغاز سیاست نیز در آن نقش مهمی داشت و یکی از هدف های بسیاری از نویسندگان برانگیختن حس بیداری ملی بود. در این امر البته زبان سهم مهمی داشت.

از این نسل جدید نویسندگان نخستین کسی که شهرت وسیعی یافت محمدحسین «عنقا» (1288ـ1356 ش) بود که بولان نشریة هفتگیش به زبان بلوچی نخستین نمونه از نوع خود بود که تا پایان دهة 1310 ش/1930 در مک در نزدیکی کویته منتشر میشد. در پنجاه سال گذشته انواع و اقسام روزنامه و مجله به وجود آمده و پس از چندی از صحنه خارج شده است. پس از بولان که در دهة 1310 ش منتشر میشد نخستین نشریه موسوم به اومان بود که به سردبیری مولوی خیرمحمد ندْوی در اوایل دهة 1330 ش/ 1950 در کراچی منتشر شد. این فعالیت های ادبی معمولا دارای محتوای سیاسی بارزی بوده است و ازینرو روابط ناشران و نویسندگان با حکومت های مرکزی هرگز راحت نبوده است. عبدالعزیز کرد (متوفی ح  1349 ش) سیدهاشمی (متوفی 1359 ش) و رحم علی مری (متوفی ح  1319 ش) از دیگر نویسندگان متقدم این گروه هستند. احتمالا مهمترین رویدادها عبارت بود از تأسیس فرهنگستان های زبان بلوچی برای نشر انواع مواد مکتوب در کراچی حدود 1335 ش به همت سیدهاشمی در کویته حدود 1338 ش. قبل از تشکیل فرهنگستان اخیر «بلوچی زبانی دوان» در 1329 ش در آن شهر تأسیس شده بود (عبدالله جان جمالدینی متولد 1301 ش گلخان نصیر 1293ـ1363 ش و غلام محمد شاهوانی متوفی ح  1336 ش). گرچه فرهنگستان کراچی فقط چند سال دوام داشت ولی کارهای مهمی انجام داد. از طرف دیگر فرهنگستان کویته هنوز فعال است و حدود شصت عنوان کتاب چاپ کرده است. گلبانگ (بلوچی زبانی دوان کویته 1331 ش) مجموعه ای از اشعار گلخان نصیر از نخستین انتشارات آن بود. گلخان شاعر برجستة ساله ای پس از 1330 ش است و فرهنگستان بلوچی کویته آثار متعددی از او چاپ کرده است از جمله چهار مجلد بزرگ شعر که بیشتر آن ها در سبک های سنتی بلوچی سروده شده است. از طرف دیگر عطاشاد (متولد ح  1319 ش) از شاعران برجستة سبک های جدید و غیرسنتی از جمله شعر آزاد است. از دیگر شاعران مهم در سبک های کهن و نو از میرعیسی قمی (متولد ح  1334) اهل تربت و عبدالوحید آزات جمالْدینی (1294ـ1360 ش) اهل نوشکی میتوان یاد کرد. آزات مجلة بلوچی کراچی 1335 ـ 1348 ش کویته 1348 ش ـ ) را بنیان نهاد و تا هنگام مرگ سردبیر آن بود.

منابع: شیرمحمد مری بلوچی کوهنین شاحری کویته 1970

M. L. Dames, A textbook of the Balochi language , Lahore 1891; idem,
The Baloch race , London 1904; idem, Popular poetry of the Baloches ,
London 1907; J. Elfenbein, "Baluchi Mss. in the British Museum", in
Trudy XXV Mezhdunarodnogo Kongressa Vostokovedov , II, Moscow 1960,
364-366; idem, "A Balu ¦ c ¦ â • text, with translation and notes",
BSOAS , 24 (1961), 86-103; idem, The Baluchi language, a dialectology
with texts , London 1966

(نخستین گزارش دست اول و جامع دربارة همة لهجههای بلوچی همراه با تعدادی متن و واژگانی کوتاه و ناقص عمدتا وصفی با تعدادی حاشیة تاریخی دربارة  توسعة گویشها)

idem, "Notes on the Balochi—Brahui   linguistic
commensality", TPS (1982), 77-98

(توصیفی دربارة برخی وامگیریهای مهم واجی و صرفی برهویی از بلوچی)
idem, "A Baluchi miscellanea of erotica and poetry: Codex oriental
additional 24048 of the British Library", AIUON , 43/2, Supp. 35
(1983); Sir G. A. Grierson, "Balo ¦ ch ¦ â   ", in Linguistic survey of
India , X: Eranian family , Calcutta 1921, 327-421; A. Lewis, Balochi
stories , as spoken by the nomad tribes of the Sulaiman Hills ,
Allahabad 1855 (دقیق و کاملا موثق) ; J. L. Mayer, Biluch Classics ,
Fort Munro-Agra 1901; idem, English- Biluchi dictionary , Lahore 1909.

برای صورت کامل منابع رجوع کنید به  ایرانیکا ذیل «بلوچستان. 3: زبان و ادبیات بلوچی

 الفنبین تلخیص از (ایرانیکا) / 

کپی برداری باذکرمنبع مجازاست کلاتک مدیا

مطلبی را که در ذیل خواهید خواند گفتار پنجم از کتاب" درد کویر" برگرفته شده از حقایقی دردناک که در بلوچستان بوقوع پیوسته است می باشد دردی که این بار شرحش را خواهید خواند بی گمان یکی از بیرحمانه ترین جنایاتیست که در تاریخ بشریت به وقوع پیدسته است که این بار عمق جنایت به فرو رفتن در دیگر جزئیات غیر قابل بازگو آن مجالم نداد.

یارمحمدزهی - خاش

گفتار پنجم از کتاب 

 درد کویر

کویری دربند ،سرزمینی که نام ونشانش را به دست فراموشی باد خزان سپرده اند ،همگان چشمانشان آنگونه بر بسته اند که گویی هیچ نمی بینند ،   

نمی بینند قومی اینگونه در بند ،نمیبینند مردمی را سیاهی طاغوتیان یکی یکی می بلعد ، نمی بینند قومی تا آخرین تنش محکوم است به مرگ، نمی بینند و نمی شنوند ،آوای هق هق مادران را ،ضجه ضجه های پدران را ،نمی بینند خواهران گریان چشمی را که به امید برادری که هرگز نمی آید چشم به در دوخته اند و یا برادرانی که در سوگ خونین برادرشان غلطیده اند، نمی بینند که دستان لرزان برادر به پای برادر آویخته به دارش نمیرسد ، نمی بینند که برادر برای نجات حرمت خواهر تنها سر به میله های زندان میکوبد ، نمی بینند وطنم را نمی شنوند،که هق هق کنان فریاد سر میدهد درد مردمانش را که یکی یکی در آغوشش جان می سپارند ، نمی بینند مادری گلبرگهای سپید رخت عروسی رویای پرپرشده اش را چه غریبانه از سوگ سیاه زمین برمی چیند ، نمی بینند سینه مردمانم است که مسیر گلوله ها را ترسیم می کند ،نمی بینند که پنجه های خون آلود و غارت گر این طاغوتیان تا چه حد در پیکر نیمه جان وطنم فرو رفته است ، نمی بینند زهرخند افریط پیر را بر بام تفتانم ، نمی بینند جنگلی انبوه از چوبه های دار بر دل صحرایم،نمی بینند مردم تهی دست و بی خانمانم را که در سرزمین ابا واجدادیشان با فقر دست و پنجه نرم می کنند ، فقری که متجاوزان اشغالگر برایشان به ارمغان آورده اند .   

نمی بینند و نمی شنوند درد کویــــــــرم را

کجای این شب تاریک بیفروزم چراغم را

کجای کوه تفتانم زنم فریـــــــــــاد دردم را

کجای این کویر خشک بترکــانم بغضم را

خدایا من چسان گویم غم و درد کویرم را

که تیرجور دژخیـمان فرو در هر وجب خاکش

که خونالود بلوچـــــــستان و گلگون دامن پاکش

ستیغ کوه تفتانم ز زخــــــــــم دشنه شان خونین

گلوی مردم پاکم ز تیـــــــــــــغ جورشان رنگین

خدایا می زنم فریاد دردم را،فریاد جگر سوزی

که شاید زسوزآن بیفروزد دراین ظلمت چراغی

...  

عملیات پاکسازی و کشتار بی رحمانۀ مردم بی دفاع دربخشهای نصرت آباد ،حصارویه و رودماهی در شمال غربی وغرب زاهدان سال یک هزار و سیصد و هفتاد

هجوم بی رحمانه دژخیمان از همه سو، به نصرت آباد ،حصارویه و رودماهی راوی جنایتی است باور نکردنی. مزدوران وحشی تا دندان مسلح به مردم بی دفاع یورش بردند و نسلکشی را در بلوچستان علنی نمودند.آنان هر که را می دیدند از دم تیغ جورشان میگذراندند ، چه مرد ، چه زن ، چه کودک و پیر، دریای خون عزیزانم در صحرا جاری شد و کویرم گلگون نمود. این گرگ صفتان حتی به گوسفندان هم رحم نمی کردند ،گویی تنها رنگ سرخ خون از جنون و عطششان بر جنایت می کاست. بعد از آنکه تعداد بی شماری از مردم بی گناه را کشتند مابقی آنان را بر پشت کامیون بار کردند و به زاهدان منتقل نمودند، زنان ، دختران ، کودکان ،مردان و حتی باقی مانده گوسفندان را این چپاولگران بردند و در بازداشتگاه آنان را همچون بار آجر کمپرس کردند

ماجرای یکی از زندانها به نقل از یک زندانی .  

ما حدود دویست نفر در زندان بودیم اما بیشتر از همه دلم برای پیرمرد چوپانی می سوخت که سادگی در چشمانش موج می زد گویی تمام عمرش به شهر نرفته بود اول پرسید چرا ما را به اینجا آورده اند؟در جواب به او گفتم اینجا زندان است و ما هم زندانی.پیرمرد در جواب گفت نه بابا! من که کاری نکردم من میروم خانه و به سمت درب زندان به حرکت افتاد. پیرمرد مات و مبهوت نگاهش به دنبال دستگیره ای می گشت تا درب زندان را بگشاید و هنگامی که راهی برای خروج نیافت دریافت مفهوم زندان را. دریافت اما چه دیر دیگر در حصار دژخیمان اسیر شده بود، دیگر سایه مرگ در سرش افراشته شده بود، با نگرانی فریاد بر آورد درب را بگشایید من بیگناهم ، درب را بگشایید او نمی دانست جرمش که سزای مرگ دارد بلوچ بودنش است و بس.فریاد او به گوش کس نرسید و او به همراه صدها زن و دختر و مرد و کودک بلوچ بی هیچ گناهی به دار آویخته شد

در یک روز ناخوشایند ( بیمارستان چابهار )

روستای تیس :بعد از ظهر روز جمعه درست دو روز از عید فطر گذشته بود که برادرزاده ام حالت تنگی نفس و سرفه بهش دست داده بود که ما مجبور شدیم برای معالجه، او را به شهر ببریم.وقتی اومدیم دیدیم که همه مطب ها و کلینیک ها بسته بودند ناچارا آمدیم به بیمارستان و در آنجا بچه را داخل کردیم. در این حال ویزیت را از تعرفه فروشی گرفتم رفتم به داخل مطب دکتر که از ما می پرسید بچه مشکلش و بیماریش چیه؟ 

 تا اینکه براش توضیح دادم و پزشک معالج ما را به بخش داخلی اورژانس معرفی کرد وقتی که وارد بخش شدیم دیدیم که فقط دو تا خانم پرستار و یک آقا که دربان در اورژانس بود در آنجا حضور داشتند که پرستارهای آنجا به جای اینکه آرامش و تسلی خاطر را به بین بیماران برقرار کنند داشتند با لعنی عجیب و وحشتناک صحبت می کردند و دربان هم نیز با همین وضعیت کارش را ادامه می داد. با این حال و وضعیت ما بچه را خواباندیم روی یکی از تخت ها که یکی از پرستاران آمد پیشم اون هم با صدایی تند و خشن که می گفت بچه را بردارید و اونو بیارید به قسمت خون گیری که می خواهند خونش را بگیرند در این زمان وقتی که خانم پرستار می خواست خون بچه را بگیرد داشت یک سوال ها و پرسشهای بی ربطی را از من می پرسید. که می گفت آیا شما می دونید چرا خون این بچه را می گیرم؟آیا میدونید در خون چه چیزهای وجود دارد؟آیا میدونید که هموگلوبین در خون چه تاثیری دارد؟. . . . .

تا آنجا که بنده همه ی این چیزها را میدونستم و آشنایی کامل را داشتم بجای پاسخ به سوالات اون و بجای حرف زدن سکوت را اختیار کردم. در ذهنم این سوال پیش اومد که چرا واقعا این سوالا ها را از من پرسید؟ آیا می خواهد اینو ثابت کند که بنده و همه بلوچ ها در تصور اون بی سواد بوده اند؟ و یا آیا می خواست اطلات بنده را در سطحی بسنجد که چند مرده حلاجم؟ به هر حال بگذریم که صحبت از اینجا تمام شد که بنده رفتم به بخش های داخلی بیمارستان و می خواستم از اوضاع داخلش هم با خبر شوم.

بخش داخلی مردان:

ابتدا رفتم به بخش داخلی مردان که اصلا جا برای بیماران نبود که ناچارا بعضی از بیماران روی صندلی ها جا بهشون داده بودند و سرنگ و این چیز ها را بهشون وصل کرده بودند.وقتی که با این صحنه و وضعیت مواجه شدم دلم یک لحظه به حال این بیماران سوخت که چرا بیمارستانی با این عظمت و بزرگی و داشتن امکانات زیاد نمی تواند بهترین خدمات رسانی را برای بیمارانش انجام دهد.در این زمان من رفتم به سراغ یکی از بستگان و فامیل هام که در آنجا بودند و با هاش یه چند دقیقه نشستم و ازش احوال پرسی کردم که در این حالت او این چنین باب سخن را با من آغاز کرد...که بنده چهار روز است که اومدم به بیمارستان از آنجایکه ناراحتی شدید قلبی دارم که اکنون پسرم بالا سر و همراهم است ودربان اونجا کسی دیگر را نمی گذارد تا بیاند به داخل و ملاقاتم .حتی می گفت که یکی از بستگانم برای دیدنم از پاکستان اومده بود که به او هم اجازه ورود را نداده بودند... اون بنده خدا هم خیلی گله و شکایت داشت. به هر حال با این تفاسیر من آنجا را ترک کردم و از او خدا حافظی کردم در بین راه که داشتم می آمدم به بخش اطفال یکی از ملاقات کنندگان داشت می گفت که این بیمارستان بهترین بیمارستان در سطح استانمان انتخاب شده هم از نظر تجهیزات و امکاناتش و هم از نظر خدمات رسانیش ولی حیف است که نمی توانند ار بکا ر گیری این امکانات و جلب رضایت ارباب رجوعان و بیمارانش آنها را به نحو احسن استفاده به عمل در بیاورند و همچنین می گفت که این تنها بیمارستانی است که شهرستان چابهار می بایستی از محورهای نیکشهر و جکیگور را که شامل  این شهرستان هستند تحت پوشش خود داشته باشد.که همه بیماران اطراف چابهار و حومه آن فقط با وجود همین بیمارستان برای درمان و علاج بیمارانشان می آیند به آنجا تا بتوانند با خیال آسوده بر گردند به دیارشان.

از اطلاعات این آقا تنها چیزهایی که در ذهنم باقی مانده بود آنها را برداشت کردم و خدمت شما بزرگواران ارائه دادم.جلو تر رفتم تا اینکه به بخش اطفال رسیدم اونجا هم مشکلات فروانی موج می زد که همه گله مند و نا راضی بودند از پرستاران اون قسمت و بخش که همه با هم دیگر داشتند ابراز مشکل می کردند.بالاخره من با این تفاسیر نیمه تمام بیمارستان را ترک نمودم و در آخر این جمله را اضافه می کنم.

از مسئولین ذیربط تنها خواهشی را که دارم باید نظارت بیشتر و کامل تری را بر روی این بیمارستان داشته باشند تا بیماران آن بتوانند از رضایت کامل برخوردا شوند.

به امید آنکه ایرانی آباد و متحد و سر شار  

گروگانگیرى اقتصاد بلوچستان غربى

اگر چه بلوچستان غربى فاقد اقتصادى پویا و مدرن تا قبل از روى کار آمدن حکومت ھاى پھلوى و ولایت فقیه در ایران بود٬ اما دگرگونیھاى منطقه اى نظیر آنچه که در ھمسایگى بلوچستان در شبه جریره عربستان٬ ھند٬ پاکستان٬ افغانستان  اتفاق افتاد مى توانست تأٽیر مٽبتى بر اقتصاد بلوچستان داشته باشد و در نتیجه اگر حکومتھاى ایران سیاستى مخرب در کند کردن روند پیشرفت اقتصادى بلوچستان غربى در پیش نمیگرفتند٬ این دگرگونیھا اقتصاد بلوچستان را امروز دگرگون کرده بودند٬ اما چنین نشد و اقتصاد بلوچستان غربى قربانى انحصار طلبى حکومتھاى پھلوى و ولایت فقیه شد.

قبل از انقلاب اسلامى ایران در سال ۱۹۷۹ میلادى٬ رژیم پھلوى سیاستھاى دوگانه و غیر شفاف اقتصادى در بلوچستان غربى پیاده کرده بود که باعٽ عقب ماندگى اقتصادى بلوچ در ایران بود٬ این سیاستھاى دوگانه و غیر شفاف از طرف مقامات محلى گماشته دولت مرکزى با تقلید از سیاست مرکزى پیاده شده بود و دولت مرکزى سیاست اقتصادى براى توسعه استان سیستان و بلوچستان نداشت.  مقامات محلى گماشته مرکز براى اجراى ساستھاى خود مخارج اجراى آن را از مرکز دریافت میکردند و بسیارى از آنھا در تجارت زیر زمینى و مخفى ایران شریک تجار زیر زمینى مرکز بودند.
 

 به ظاھر پیدا بود که سیاست اقتصادى ایران در کل سیاست غلط اقتصادى بدون برنامه ریزى مشخص براى این استان و تصمیم به انجام کارھاى عمرانى حداقل بر اساس احساسات و منافع شخصى صورت میگرفت٬ به این دلیل بود که زیر ساختار اقتصادى که توسعه اقتصادى را پشتیبانى کند٬ به وجود نیامد  و ھمه مسئولین در بلوچستان افراد غیر متخصص در کشوردارى و اقتصاد بودند. و نیز به ھمین دلیل دولت پھلوى سابق بر امر مبارزه با قاچاق کالا تأکید داشت و نیروى ھاى بسیارى را در این راه تلف کرد و جان ھزاران انسان بلوچ را به نام مبارزه با قاچاق کالا گرفت.
     زیر ساختار اقتصادى براى انجام امور اقتصادى امرى ضرورى است و بدون آن ایجاد کار٬ اقتصاد و تجارت پیشرفى نخواھد داشت. در بلوچستان صنایع مادر و صنایع سنگین وجود نداشت و ھنوز ھم وجود ندارد٬ زیرا زیر ساختارى که این نوع صنایع و تجارت را پشتیبانى کند وجود ندارد.

    زیر ساختار٬ ستون مقاومت  صنایع و بازرگانى بوده٬ پایه و اساس گسترش و پیشرفت اقتصادىاست. این نوع کمبودھا ھنوز ھم در سطح وسیعى در بلوچستان نمایان است. اولین آنھا نبود یک سیستم آدرس پستى است که براى تحویل کالا ٬ مکاتبات و مراسلات تجارى ضرورى است٬ براى روشن شدن مطلب به آدرس یک کارخانه و یا یک مدرسه که به این شکل است توجه فرمایید: کارخانه بوتون سازى اکمی اول٬ دویست مترى منزل اکمی دوم٬ جنب بقالى اکمی سوم٬ نرسیده به اکمی چھارم٬ خیابان اکمی کبیر٬ شھرستان پھره٬  استان سیستان و بلوچستان. اگر اکمی دوم منزل خودرا بفروشد و یا یکى از آنھا در کاسبى را ببندد٬ این آدرس کاملأ نادرست خواھد بود٬ تحویل مراسلات٬ کالا٬ غیره یا غیر ممکن خواھد بود و یا وقت زیادى خواھد گرفت که در ھر حال زیان مالى آن زیاد خواھد بود٬ و نیاز به باز سازى آدرس ھمراه با مخارج زیاد دارد. در غرب٬ ژاپن٬ سینگاپور و چندین کشور دیگر خرید و فروش کالا ٬ تولیدات ٬ خدمات و تجارت از طریق پستى و بدون دیدن کالا انجام میگیرد و آن به دلیل اعتماد به چک بانکى٬ کارت ھاى اعتبارى و دیگر خدمات مالى است٬   شھرستانھا٬ شھرداریھا٬ اداره پست٬ مجلس٬ حکومت ھاى انتخابى و انتصابى و بازرگانان اھمیتى به اصلاح سیستم آدرس پستى موجود نمى دھند که امکان اصلاح آدرسھاى پستى موجود از طرق مختلف میسر است.
یکى از ستون فقرات اقتصاد ایجاد راه ھاى ارتباطى٬ جاده ها و شاهراها٬ راه آهن قطار٬ خطوط ھوایى بین شھرى و استانى براى توسعه اقتصادى است٬ که راه آهن قطار در بلوچستان وجود ندارد(راه آهن زاھدان به کویته بدست حکومتهاى ایران ساخته نشده و نقش بزرگى در حمل کالا در داخل ایران ندارد)٬ خطوط ھوایى کمیاب و اگر وجود داشته باشد براى مسافران ھوایی است٬ جاده هاى بین شھرى با استانداردهاى ضعیف و غلط٬ بدودن استراحتگاه٬ و دو خطه است که جان ھزاران انسان بلوچ را ھر سال میگیرد و ظرفیت حمل کالا از طریق کامیون را ندارند ولى کامیونها در ھر صورت استفاده میشوند که در گرفتن جان ھزاران انسان بلوچ نیز سھمى بزرگ دارند. و علاوه بر آن در سراسر کشور جاده ها و بزرگراه های ایران هنوز پاسخگوی نیازهای روزمره نیست، اغلب راه های کشور فرسوده اند، ضریب اطمینان و ایمنی در جاده های بین شهری بسیار پایین است و سالانه نزدیک به ۲۵ هزار نفر در حوادث رانندگی جان می سپارند.
ارتباطات الکترونیکى نظیر تلفن٬ تلکس٬ اینترنت بى کفایت است و از کیفیت خوبى برخوردار نیست٬ حکومت ایران نگاهى بسیار غلط و غیر اقتصادى نسبت به اینترنت دارد و به جنبه تخریبى اینترنت بیشتر تأکید دارد و اینترنت پرسرعت به مردم ارائه نمیدهد٬ و این سبب شده است که مردم به اینترنت نگاھى تفریحى داشته باشند تا اقتصادى و تجارى.
      در دنیاى امروز اینترنت نقش بزرگى در اقتصاد و تجارت و توسعه اقتصاد بازى میکند. نمونه هاى آن سفارش کالا از طریق ایتنرنت٬ تحویل کالا٬ اطلاع رسانى در مورد کالا٬ خرید و فروش کالا و بلیط مسافرتى و تفریحى٬ ارائه خدمات بانکى٬ حواله بانکى٬ انتقال پول از یک بانک به بانک دیگر٬ پرداخت بھاى کالا٬ دریافت رسید کالا٬ دریافت پول٬ پرداخت پول٬ تحقیق و تفحص در باره کالا و کیفیت کالاها و تولیدات مخلتف٬ تحقیقات علمى و دانشگاھى٬ طراحى و تحقیقات صنعتى خرید و فروش سھام در بازار بورس٬  ارائه خدمات بهداشتى٬ خدمات دولتى نظیر گذرنامه٬ گواهى نامه رانندگى٬ صدور پروانه کسب٬ پرداخت مالیات و صدها خدمات دیگر که ھمه از طریق اینترنت با سرعتى بى نظیر و دقیق و کیفیت بالا٬ بدون طى مسافت٬ بدون استھلاک ماشین و مصرف بنزین٬ در راحتى اتاق و منزل فردى٬ بدون دردسر٬ بدون تلف کردن وقت و خارج از صف میسر است که ھمه این خدمات اینترنتى مخارج تجارى٬ خدماتى و اقتصادى را پایین آورده و بازدھى خدمات را به نحو مؤٽرى بالا برده است و فروش کالا و خدمات را در بعضى مواقع ۱٠٠ تا ۵٠٠ در صد بالا برده است.

عدم آموزش بازرگانان و عموم مردم در باره تجارت و عدم وابستگى به دولت و عدم انتظار به تولید کار به وسیله دولت در جامعه نیز یکى دیگر از مشکلات بلوچستان است.
مشکل کردن گرفتن پروانه کسب٬ کاغذ بازى٬ و طی کردن مراحل عریض و طویل ادارى به مشکل بیکارى و توسعه اقتصادى بلوچستان افزوده است و دادن پروانه کسب نیز بر اساس تبعیض و دادن رشوه صورت میگیرد.
وابستگى دولت به جمع آورى مالیات از تجار بدون آنکه به آنھا توضیح داده شود نمونه دیگرى از سیاست دوگانه دولت در بلوچستان است٬ حکومت مالیات خودرا به پروانه کسب٬ بیمه و
فیشھاى دیگر مٽل آب٬ برق٬ تلفن٬ تلکس و عوارض شھردارى اضافه میکند و اضافه بر آن حکومت مالیات بر در آمد از مردم و تجار دریافت میکند٬ یکى از دالایل حکومت براى بالا نگھداشتن قیمتھاى تلفن و اینترنت٬ و نپذیرفتن رقابت تجارى و مکالمات تلفنى ھمین است و جلوگیرى سیستم تلفنھاى اینترنتى که قیمت مکالمات را ۹۵٪ کاھش میدھد نیز ھمین است ٬ اگر دولت تلفن٬ اینترنت٬ تلکس٬ آب و برق را رقابتى کند و به شرکتھاى خصوصى اجازه رقابت با دولت را بدھد٬ در آمد حکومت تقریبأ تا به ۵٠٪ سقوط خواھد کرد. اما در آمد حکومت ایران به اینجا ختم نمیشود *۱.
ھمه در آمد نفت متعلق به حکومت و صاحبان اصلى نفت در خوزستان فاقد ھرگونه امتیاز نفتى و درآمد نفتى ھستند.
     اما در ایران دو حکومت موازى و نه دولت وجود دارد٬ یکى حکومت انتخابى و دیگرى حکومت انتصابى است و مردم رعیت و امت ھستند و نه ملت و نه صاحب دموکراسى که دولت از ملت تبعیت کند . وظیفه حکومت منتخب سر پوش گذاشتن بر اعمال حکومت منتصب است که از اصل تقیه مذھب شیعه سر چشمه میگیرد و قدرت بدست حکومت منتصب است. حکومت انتخابى با کمترین قدرت اجرایى٬ رییس جمھور و مجلس است که وظیفه این رییس جمھور و مجلس ایران٬ کلاه گذاشتن بر سر مردم ایران و جھان است که ایران را یک کشور دموکراتیک با داشتن انتخابات جلوه دهد و در عین حال حکومت انتصابى ولایت فقیه به اعمال قدرت در پشت پرده به پردازد. به ظاھر کشور ایران٬ کشورى دموکراتیک با انتخابات و مجلس قانون گذارى است ولى حکومت انتصابى قوانین را از بالا بنام قوانین الھى به مجلس فرمایشى دیکته میکند و ھمیشه مانع وضع قوانین زمینى براى بھبود زندگى مردم است. البته نباید فراموش کرد که
اصلاح طلبان و دیگر لایه ھاى این نظام٬ ھمه از زیر مجموعه ھاى حکومت انتخابى ھستند و وظیفه آنھا ھموار کردن راه قدرت طلبان حکومت انتصابى است و سر پوش گذاشتن بر غیر دموکراتیک بودن نظام کشور دارى ایران فعلى است.

پیش در آمد به اقتصاد بلوچستان
اقتصاد نظامى-مافیایى:

در کنار سلب حقوق سیاسى٬ اجتماعى٬ فرھنگى از مردم بلوچ٬ حکومت ایران حقوق اقتصادى را نیز از بلوچ سلب کرده است.

اقتصاد ایران بنا بر نیاز ولایت فقیه و اصل تقیه شیعه٬ اقتصادى نظامى-مافیایى است که به شرح آن میپردازیم:
ھمه اجزاء این نظام حاکم بر ایران بر اساس اصول تقیه شیعه پایه گذارى شده است.

حکومت انتصابى که شامل رھبرى ولایت و بیت رھبرى٬ سپاه پاسداران٬ قوه قضاییه٬ مجلس خبرگان٬ شوراى نگھبان٬ بسیج٬ جھاد سازندگى متعلق به سپاه پاسداران٬ رادیو و تلویزیون٬ بینادھا و ان جى اوها٬ و سازمانهاى غیر انتفاعى است که بودجه اى جدا از بودجه حکومت منتخب دارد.
اگرچه کابینه حکومت منتخب بودجه کشور را به مجلس براى رأى دادن و تأیید میفرستد ولى بودجه حکومت انتصابى جدا از بودجه حکومت انتخابى است و بسیار سرى است ولى مازاد بر آن  بودجه سپاه٬ بسیج٬ جھاد٬ شوراى نگھبان٬ رادیو و تلویزیون براى اخذ بودجه بیشتر در بودجه حکومت انتخابى گنجانده میشود.
بدنه اصلى حکومت انتصابى بعنى سپاه پاسداران٬ جھاد و بسیج بنیاد مستضعفان٬ مساجد و حسینیه ها و سازمانهاى غیر انتفاعى آنھا ھرکدام داراى زیر مجموعه اى از شرکتهاى خدماتى٬ تولیدى و تجارى٬ حفارى٬ ساختمان سازى است.

سپاه پاسداران داراى یکهزاروهفتصد شرکت در داخل و خارج از ایران است. بسیج داراى تعداى زیادى از شرکتهاى تجارى نا مشخص در داخل و خارج از ایران است. حسینیه ها داراى تعداد نا محدودى واحدهاى تجارى٬ تولیدى و خدماتى است. و شرط گرفتن کار و کار مندى در این شرکتها و سازمانها اعتقاد راسخ به ولایت مطلقه فقیه٬ قدرت فقیه٬ تقلید بدون قید و شرط از مرجع تقلید که شریک و عضو ھیئت امناى این شرکتها ھستند وھمه متقاضیان کار از صافى اعتقاد و ارشاد بگذرند تا نان شب براى خانواده محتاج خود دست و پا کنند.  حتى دانشگاه ھاى آزاد و غیر انتفاعى متعلق به حکومت انتصابى است.  بنیاد مستضعفان نیز صاحب سازمانھاى خدمات دھى ھستند که چیزى در باره آن نمیدانند٬ مٽل بخش عمده ای از هتل های بزرگ در اختیار نهادهای عمومی متعلق به حکومت انتصابى ولایت فقیه نظیر بنیاد مستضعفان قرار دارد و بخش خصوصی نقش چندانی در صنعت هتلداری ایفا نمی کند.
این اقتصاد نظامى-مافیایى ھمان ارتش بیست میلیونى آیة اﷲ خمینى است که طرح آن در اوایل انقلاب ریخته شد و اکنون به اھداف ولایت فقیه رسیده است و گذار از این غول خشن فاشیسم مذھبى به دموکراسى و اقتصاد رقابتى و جوابگویى غیر ممکن بنظر میرسد. سرداران و امیران٬ سپهبدها٬ سرلشکرها٬ سرتیپها٬ سرھنگها و سرگردهاى سپاه٬ بسیج٬ جھاد٬ آیة اﷲ ھا٬ امام جمعه ھا٬ نمایندگان ولى فقیه و رھبرى در شھرستانھا٬ ھمه از سھامداران شرکتهاى متعلق به حکومت انتصابى ولایت فقیه ھستند٬ ھیئت امناى این شرکتها آیة اﷲ ها٬ حجت السلام ها ٬ امام جمعه ها٬ مدیران احزاب و سازمانهاى متعلق به حکومت انتصابى ھستند. مالیات جمع آورى شده از مردم٬ شرکتهاى خصوصى متعلق به رده هاى پایین تر٬ بازاریان٬ کارمندان حکومت انتخابى به خزانه حکومت انتصابى ریخته میشود و حتى اگر حکومت انتخابى بودجه حکومت انتصابى را تأمین نکند ھیچ وقفه اى در فعالیتھاى اقتصادى حکومت انتصابى پیش نخواھد آمد زیرا حکومت انتصابى میلیاردها دلار در خارج و داخل کشور ذخیره دارد و نیازى به تأمین مالى از طرف حکومت انتخابى ندارد.

ھمه واردات٬ صادرات٬ پروژه ھاى عمرانى٬ کانال کشى٬ کشتى رانى٬ ترانزیت کالا٬ ایجاد راه آهن٬ کارھاى مربوط به ساختمان فرودگاه ھا٬ ساختمان ترمینالهاى اتوبوس رانى٬ ساختمان پایگاه ھاى مخابراتى٬ سدسازى٬ برج هاى تلفن ھمراه٬ برج هاى مایکرو وایو٬ راه سازى٬ خیابان کشى٬ جاده سازى در تسلط زیر مجموعه هاى حکومت انتصابى خصوصأ سپاه پاسداران و جھاد سازندگى است و حتى مدیریت فرودگاه ھا٬ تلفنهاى ھمراه و بندرگاه ھا در اختیار شرکتها و زیر مجموعه ھاى سپاه پاسداران است. این یکھزار و ھفتصد ۱۷٠٠ شرکت متعلق به سپاه پاسداران چیزى نزدیک به یک میلیون نفر در استخدام خود دارد که بیشتر آنھا تربیت و آموزش دیده حسینیه ھا و بسیج ھستند که در صورت لزوم ھمه آنھا خصوصأ در انتخابات و در تابستان براى آزار زنان٬ آموزش عملى دیده٬ بسیج شده و به میدان عمل فرستادن میشوند. رشد اقتصادی اندک، بیکاری گسترده، تورم مزمن و دو رقمی، بحران در بازارهای پول و سرمایه، وجود فقر و نابرابری از جمله مشکلاتی است که آفریده دوگانگى حکومت است که حکومت انتصابى از آن بھره برداى میکند و طرح چنین مشکلاتى به بحران زا و بحران زى بودن ھردو حکومت انتصابى و انتخابى بر میگردد که وجود چنین مشکلاتى به
عمر حکومت خشن ولایت فقیه کمک میکند که ھمیشه نیروى اجیر شده براى تحقق اھداف قدرت طلبى داشته باشد.
حکومت انتصابى ولایت فقیه٬ سپاه پاسداران و سپاه قدس سپاه پاسداران از ھمین منابع مالى خود تروریستهاى بین االمللى آموزش داده و به سراسر جھان صادر میکند و در عین حال بودجه اى معادل با ده ۱٠ میلیارد دلار یا بیشتر براى کمک به حزب اﷲ لبنان٬ اندکى به حمس فلسطین٬ مسلمانان شیعه یمن٬ شیعه هاى شمال پاکستان در منطقه بالتستان٬ شیعه ھاى ھزاره افغانستان٬ چهچن و بوسنى و سوریه٬ طالبان افغانستان و القاعده٬ تبلیغات ضد مذھب سنى تخصیص میدھد. و در برخورد با القاعده و طالبان سیاستى مبنى بر اصل تقیه شیعه دنبال میکند و خودرا ناجى مسلمانا جا میزند. بنا بر اصل مصلحت و تقیه شیعه و پیشبرد اھداف دراز مدت ھژمونى شیعه در جھان اسلام٬ با طالبان و القائده ھمکارى میکند.

مھار اقتصاد و تجارت در بلوچستان:

با امکانات عظیم مالى٬ سیاسى حکومت انتصابى (ولایت فقیه و رھبرى)٬ حکومت انتصابى و حکومت انتخابى ایران بلوچستان را در محاصره اقتصادى خود در آورده است و بر اساس نیازهاى ولایت فقیه در بلوچستان عمل میکنند.
تشریح مطالب بالا پیش نیاز براى درک موقعیت بلوچ ها در ایران است زیرا ھمانطور که در اول این مقاله توضیح داده شد٬ بلوچستان صنایع تولیدى ندارد٬ به دلیل کمبود٬ خشک سالى و نباریدن باران کشاورزى در بلوچستان رونق چندانى ندارد و امکان رونق کشاورزى در بلوچستان به دلیل بى مھرى طبیعت نسبت به بلوچ و بلوچستان نیز بسیار کم است و نیاز به سرمایه گذاریھاى ھنگفت دارد تا بتوان آبھاى زیر زمینى را براى استفاده کشاورزى به سطح زمین آورد.
ایجاد کار و شغل از طرف حکومت انتخابى و انتصابى نیز کنترل میشود و تولید و تربیت نیروى متخصص بلوچ با مشکلات گزینش مواجه است و دانشگاه ھا ضوابط غیر قابل توجیحى براى تربیت نیروى متخصص بلوچ اعمال میکنند٬ از این رو نیروى کار بلوچ به جز از تعداى کارمند جزء ادارى زمین گیر شده است و دلیل آن سیاستھاى وابسته کردن بلوچ به حکومت ایران است تا فعالیتھاى اقتصادى٬ اجتماعى و سیاسى بلوچ را به نفع ولایت فقیه و حکومت انتصابى مھار کرده و جھت بدھد.
براى تأمین منافع کلان اقتصادى حکومت انتصابى٬ حکومت انتخابى سیاست خارجى دوگانه اى را تصویب کرده است که بازار سیاه در باره ھمه کالا ها به وجود بیاورد٬ از جمله صدور و ورود نفت٬ گاز٬ بنزین و گازوییل٬ واردات برنج٬ گندم٬ ماشین آلات کشاورزى٬ ماشین آلات حفارى و معدن یابى٬ سدسازى٬ وصد ھا نوع دیگر ماشین آلات صنعتى.
کشور ایران جامعه مصرفى ھفتاد میلیون نفرى دارد که بازار مصرفى بسیار بزرگى براى حکومت انتصابى است٬ از این رو به جاى سرمایه گذارى در ایجاد پالایشگاه بنزین و گزوییل٬ اقدام به وارد کردن بنزین میکند٬

اما چرا بنزین و گازوییل را به قیمت بالا میخرد و به قیمت پایین میفروشد؟
این عمل چندین دلیل دارد٬ اولین دلیل جلب رضایت مردم است که به مردم وانمود کند که حکومت به نفع مردم این عمل را انجام میدھد و ظاھر قضیه ھم ھمینطور است٬ اما حکومت انتصابى ولایت فقیه منافع خودرا از جایى دیگر تأمین میکند. حکومت انتصابى در بازار بورس لندن٬ ھنگ کنگ٬ مالیزى٬ سینگاپور٬ ژاپن و اروپا چیزى بنام آپشن میفروشد٬ آپشن نوعى قرار داد است که به مشترى حق خرید نفت را مٽلأ سه ماه آینده بشکه اى ۹٠ دلار میدھد٬ یعنى ولایت فقیه  ۵٠٠٬٠٠٠ دلار براى ھر آپشن دریافت میکند و سه ماه بعد نفت را بشکه اى ۹٠ دلار تحویل میدھد.  این نوع معاملات به حکومت انتصابى ولایت فقیه بھانه وارد کردن بنزین و گازوییل را میدھد که از خرید و فروش بنزین وگازوییل و به بھانه خدمات مشاوره بھره کلان به نفع شرکتھاى خدماتى سپاه و بسیج ببرد. زیرا این معاملات نیاز به مشاوره و خدمات دیگر دارد٬ از جمله مشاوره  خدمات مالى و مالیاتى٬ مشاوره و خدمات حقوقى٬ مشاوره و خدمات بیمه٬ حراست٬ بارگیرى٬ بار اندازى٬ خدمات انبار دارى که ھر کدام از قرارداد این خدمات از طرف شرکت نفت ایران که به ظاھر دولت انتخابى آن را مدیریت میکند به شرکتھاى متعلق به سپاه پاسدران و بسیج و جھاد داده میشوند٬ حال آنکه خود دولت انتخابى و شرکت نفت قادر به انجام این خدمات ھستند٬ اما براى حمایت مالى سپاه پاسداران٬ ھمه قرارداهاى خدماتى را به سپاه پاسداران و زیر مجموعه ھاى آن واگذار میکنند. یک مٽال دیگر ابھامات تجارى ولایت فقیه و زیر مجموعه ھاى
آن را روشنتر خواھد کرد. اگر آرد و گندم را در نظر بگیریم که وزارت بازرگانى گندم را از خارج وارد میکند و به شکل یارانه آرد را در اختیار سازمانھاى وابسته به حکومت انتصابى قرار میدھد. اگر چه وزارت بازرگانى گندم را از خارج وارد میکند ولى حمل و نقل٬ بیمه و انبار آن به سازمانھاى وابسته به سپاه و بسیج٬ بنیادھا داده میشود که ھمه این خدمات درآمد خالص براى سپاه و زیر مجموعه ھاى آن دارد. توزیع٬ حمل و نقل٬ انبار٬ گندم و آرد به ارگانھاى سپاه٬ بنیادھاى ولایت فقیه داده میشود٬ عمده فروشان نیز شرکتھا و سازمانھاى متعلق به بنیادھا و زیر مجموعه ھاى سپان و بسیھ ھستند٬ عده اى از این سازمانھا و عوامل آن نیز گندم و آرد را به افغانستان نیز با ھمکارى و آگاھى سپاه و نیروى انتظامى قاجاق میکنند٬
مقدارى از آرد نیز به صورت نیمه آزاد به نانوانییھا فروخته میشود

سپاه پاسداران مبالغ ھنگفتى را به جیب ولایت فقیه واریز میکند. بزرگترین منبع سرمایه و پول در ھر کشورى خزانه دارى و یا ھمان بیت المال آن کشور است که کشور ما ایران از این قاعده مستٽنى نیست٬ بزرگترین منبع سرمایه وزارت خزانه دارى و یا ھمان بیت المال است که مالیات جمع آورى شده از کارمندان٬ تجار٬ سرمایه گذاران٬ مردم و مصرف کنندگان و اخیرأ مالیات بر ارزشھاى کالا به این وزارت خانه سرازیر میشود و حکومت انتخابى آن را از طریق تأیید مجلس
بین حکومت انتصابى و ارگانھاى حکومت انتخابى تقسیم میکند. بعضى از بھترین مؤسسات و ادارات دولتى متعلق به حکومت انتخابى است٬ مٽل شرکت نفت٬ راه و ترابرى٬ کارخانه ھاى متعدد و صنایع مخلتف متعلق به حکومت انتخابى است

که بودجه کلانى دارند و در زمان ریاست جمھورى آقاى رفسنجانى تصمیم به خصوصى سازى صنایع٬ خدمات و کوتاه کردن دست حکومت انتخابى از این بودجه کلان شد و طرح خصوصى سازى به قانون اضافه شد.

     اما این خصوصى سازى بر اساس روند اقتصاد رقابتى و فرصت برابر براى ھمه ایرانیان فعال در تجارت و کاسبى نیست٬ زیرا پروسه رقابت اقتصادى براى مناقصه در این زمینه وجود ندارد و سرمایه گذاران ایرانى خارج از حکومت انتصابى از حمایت دولت برخوردار نیستند و در عوض سازمانھا و شرکتهاى متعلق به سپان پاسداران٬ جھاد و بسیج از حمایت مالى٬ سیاسى حکومت انتصابى برخوردار ھستند و در نتیجه با درجه بالاترى و امتیاز بیشترى در این مناقصه ھا٬ صاحب امتیاز مناقصه ھاى خصوصى سازى میشوند و سرمایه گذارانى که در خارج از میدان حکومت انتصابى عمل میکنند شانس برنده شدن ھیچ مناقصه اى را نخواھند داشت.

      تصمیم خصوصى سازى براى انتقال سرمایه ھاى مردم که در بیت المال جمع آورى شده است را به حکومت انتصابى٬ ولایت فقیه و بیت رھبرى ھموار میسازد و ھمزمان این پروسه را قانونى٬ معقول و طرفدارى از اقتصاد آزاد و رقابتى جلوه دھد٬ و این آسانترین راه غلبه و مھار مردم و ادامه استبداد دینى است زیرا مردم از کوچک تا بزرگ وابسته به شغل خود و شغل مردم وابسته به شرکتھاى سپاه پاسداران٬ جھاد٬ بسیج است که این مھار طبیعى طغیان بر علیه حکومت انتصابى٬ ولایت فقیه٬ بیت رھبرى و استبداد دینى است.

      از این روند در مى یابیم که حکومت انتصابى واردات٬ صادرات٬ نظیر بنزین٬ گازوییل٬ برنج٬ گندم٬ ماشین آلات٬ وسایل خانگى٬وسایل الترونیکى٬ کامپیوتر و ھمه آنچه که در زندگى روزانه به آن نیاز است در کنترل خود دارد و ھر فردى را که به امر واردات٬ صادرات و غیره مبادرت ورزد رقیب خود دانسته ٬ دستگیر و زندانى میکند٬ به ھمین دلیل است که حمل و فروش بنزین از یک استان به استان دیگر خصوصأ حمل و خرید فروش بنزین در بلوچستان تبدیل به یک جرم شده است که قصاص آن کشتن فرد فروشنده بنزین و گازوییل است٬ این عمل براى حمایت از تجارت ولایت فقیه انجام میگیرد. حال آنکه خود حکومت انتخابى براى حمایت از حکومت انتصابى این شرایط را به وجود آورده است و در عین حال اجازه رقابت در عرصه تجارت را به مردم نمیدھد.

      نتیجه این سیاست دوگانه٬ تقیه  و آب زیر کاه ولایت فقیه باعٽ شده است که ھزاران انسان براى بدست آوردن مایحتاج زندگى ساده خود٬ تأمین معاش روزمره خانواده ٬ تأمین آینده اى بھتر براى فرزندان خود قربانى حفاظت از منافع حکومت انتصابى ولایت فقیه شوند٬ ھزاران انسان در بلوچستان جان خودرا بنام مبارزه با قاچاق کالا از دست داده اند٬ نه تنھا مردم بلوچستان بلکه مردم ھمه مناتق مرزى ایران که شامل بلوچستان و سیستان٬ خراسان٬ ترکمن صحرا٬ استانھاى شمالى مازندران و گیلان٬ آذربایجان٬ کردستان٬ خوزستان٬ استان ساحلى قربانى سیاست اقتصادى غیر رقابتى و انحصارى ولایت فقیه شده اند٬ وضع مردم دیگر استانھا بھتر از این نیست٬ بسیارى از مردم کرمان٬ یزد٬ اصفھان٬ شیراز٬ تھران٬ سمنان٬ اراک و غیره قربانى ھمین سیاست اقتصادى حمایت از اقتصاد ولایت فقیه و بیت رھبرى شده اند.
ولایت فقیه و حکومت انتصابى استبدادى براى غلبه بر تجارت و داد و ستد٬ میلیاردھا دلار از ٽروت مردم را که از طریق جمع آورى مالیات٬ فروش نفت و گاز در اختیار دارد٬ را در معامله اى سیاسى به نفع خود مصادره کرده است٬ با این عمل یک بازار مصنوعى در ایران به وجود آورده است و ھمه را دچار این واھمه کرده است که حکومت به نفع مردم وارد عمل شده است٬ از جمله خرید گندم٬ آرد٬ برنج٬ شکر با قیمت بالا از خارج و فروش آن به شکل یارانه اى در داخل به ایادى خود و کنترل قیمتھا٬ باعٽ شده است که یک بازار مکاره عظیم اقتصادى را به وجود بیاورد٬ کنترل فروش آرد٬ برنج٬ گندم و قند و شکر و کنترل قیمتھا بھانه اى به دست حکومت ولایت استبدادى داده است که سپاه٬ بسیج٬ جھاد و نیروى انتظامى را براى سرکوب بازرگانان و خرده فروشان بسیج کند که از منافع آن دفاع کنند.  وظیفه مردم ٬ بازرگانان و جوانان فاقد شغل است که این دسیسه ولایت فقیه را در یابند و براىایجاد فضایى آزاد اقتصادى بدون دخالت حکومت انتصابى و انتخابى فعالیت کنند٬ آزادى فضاى اقتصادى ایران٬ به ھمه فرصت اشتغال به بازرگانى٬ حمل و نقل کالا٬ واردات و صادرات را خواھد داد و قیمتھا نیز دچار تورم شدید نخواھند شد بلکه قیمتھا دچار تورم عادى بازار با بالا و پایین رفتن ۳ تا ۴ درصدى خواھند شد٬ و نیازى به کنترل قیمتھا و احتکار نخواھد بود. واردات بنزین و گازوییل یکى دیگر از شگردھاى ولایت فقیه براى ایجاد فضاى اقتصادى نابرابر و ایجاد محیطى براى قاچاق بنزین و گازوییل است٬ اگر حکومت از وارد کردن بنزین دست بردارد و اجازه فعالیت اقتصادى به نیروى بازار بدھد که بنزین و گازوییل را با قیمت روز وارد کرده و به فروش برسانند٬ این بازار نابرابر قاچاق بنزین از بین خواھد رفت و نیازى به کشتن خرده فروشان بنزین نیست.

امروزه به اعمال خشونت آمیزى از مأموران انتظامى بر میخوریم که در ۳٠ سال پیش قابل تجسم نبود٬ و حتى فیلمھاى خیالى نتوانسته اند آن را تجسم کنند. نباید سیاستى و یا قانونى بنام مبارزه با قاچاق کالا وجود داشته باشد ٬ در یک اقتصاد سالم و رقابتى٬ دولتھا فقط مبادرت به اخذ مالیات٬ تعرفه گمرکى٬ پردازه انبار از واردات و صادرات میکنند٬  و باید در نظر داشته باشیم که قاچاق کالا با قاچاق مواد مخدر کاملأ متفاوت است و بین این دو ھیح رابطه اى وجود ندارد٬ ھمه ما با قاچاق مواد مخدر مخالف ھستیم و قاچاق مواد مخدر را قویأ محکوم میکنیم٬ اما قاچاق کالاھایى نظیر بنزین و گازوییل٬ وسایل خانگى٬ الکترونیکى٬ مواد غذایى که عوامل ولایت فقیه و حکومت انتصابى و انتخابى ایران به عنوان عملى غیر قانونى با آن مبارزه میکنند٬ مبازره با ایجاد کار و خود کفایى استان سیستان و بلوچستان و به خصوص بلوچ است.  ممنوعیت تجارت٬ داد و ستد در استان سیستان و بلوچستان بنام قاچاق کالا یکى از سیاستھاى تعصبى دینى و مذھبى ولایت فقیه و شاید نژاد پرستانه حکومت انتصابى و انتخابى ایران بر علیه بلوچ است. بلوچستان به دلیل موقعیت استراتیجیکى جغرافیایى خود٬ با ھم مرز بودن با پاکستان٬ افغانستان٬ عمان٬ امارات عربى متحده و ھند و خلیج فارس و دریاى عمان دروازه تجارت خارجى٬ داد و ستد و معاملات تجارى ایران است که کمک شایانى به توسعه اقتصادى٬ اجتماعى٬ سیاسى و فرھنگى بلوچ و ایران کرده است٬ اما دولتھاى ایران چه در گذشته و حال ھمواره سد راه رشد و توسعه بلوچ و بلوچستان بوده اند و ھستند٬ دولت ایران با این عمل خود تحت عنوان مبارزه با قاچاق کالا٬ بلوچ و بلوچستان را به گروگان گرفته است تا از آنھا استفاده ابزارى براى توسعه مذھب شیعه در بلوچستان و کشورھاى ھمجوار و مصادره مذھب شیعه به کشورھاى ھمجوار کند. چونکه در بلوچستان صنایع مادر٬ زیر ساخت اقتصادى و تولیدى وجود ندارد٬ تنھا راه امرار معاش براى بلوچ داد و ستد با کشورھاى ھمجوار است و از قدیم نیز ھمین بوده است٬ اما دولت ایران این فرصت را از بلوچ نیز گرفته است تا ھمه منافع تجارت خارجى٬ واردات و صادرات کالا و تولیدات را به نفع سپاه پاسداران و ۱۷٠٠ شرکت زیر مجموعه آن٬ بسیج و زیر مجموعه ھاى آن٬ ان جى او ھاى رنگا رنگ ولایت فقیه مصادره کند و رقیب تجارى و اقتصادى حکومت انتصابى در بلوچستان را از میدان بدر کرده و فرصت رقابت را از بلوچ بگیرد. به ھمین دلیل نیروھاى چند ده ھزار نفرى را براى مبازره با بگفته آنھا قاچاق کالا به بلوچستان گسیل داشته است تا ھم جنبش آزادیخواھى بلوچ را سرکوب کند و ھم از موقعیت جغرافیایى بلوچستان بنفع خود استفاده کند.
      تنھا راه حل مبارزه با قاچاق کالا در بلوچستان٬ تأسیس اقتصاد رقابتى و آزاد٬ تجارت رقابتى و آزاد در بلوچستان است٬ واردات و صادرات باید آزاد شود٬ آزادى واردات و صادرات٬ تجارت٬ حمل کالا از یک استان به استانى دیگر٬ تبدیل پول٬ حمل و فروش بنزین و گازوییل٬ خرید و فروش از آزادیھاى بنیادین براى دستیابى به زندگى ساده است٬ و این آزادى یکى از حقوق بنیادین مردم بلوچ است٬ مبارزه با قاچاق کالا در ایران و خصوصأ در بلوچستان بر خلاف اصول اقتصاد رقابتى و آزاد است٬ اگر حکومت انتصابى و یا حکومت انتخابى در پی حل مشکل  بنزین و گازوییل باشند باید طرحاى بھترى براى حل این مشکل بریزند٬ از جمله و توقف واردات بنزین و گازوییل و سپردن واردات و صادرات بنزین٬ گندم و غیره به بخش خصوصى خارج از دایره حکومت انتصابى٬ سرمایه گذارى در ایجاد پالایشگاه ھاى جدید و مدرن و بدور از مناطقى که خطر جنگ وجود دارد. اما به نظر میرسد که حکام انتصابى ولایت فقیه در به انحصار در آوردن بازگانى در بلوچستان مصمم ھستند و ھیچ بلوچى را اجازه فعالیت تجارى و اقتصادى نخواھند داد مگر اینکه سھمى به روش رشوه به حکومت انتصابى بپردازد. داد و ستد بنزین٬ گازوییل٬ آرد٬ گندم٬ برنج٬ وسایل خانگى به ھیچ وجه صدمه اى به اقتصاد ایران خصوصأ زمانى که ایران در محاصره اقتصادى و سیاسى غرب است٬ نمیزند و در واقع به رشد اقتصاد ایران کمک میکند.
اگرچه ما بلوچھا از نظر امکانات تجارى و اقتصادى در درجه اى به مراتب پایین تر از حکومت انتصابى قرار داریم ولى اعتقاد ما به روشھاى منصفانه تجارت و فرصت برابر براى ھمه٬ سیاست طرفدارى از اقتصاد رقابتى و آزاد٬ تجارت آزاد و رقابتى راسخ است٬  بھانه مبارزه با قاچاق کالا را باید محکوم کرد و از مردم ایران و بلوچستان تقاضا شود که به سخت گیریھا و مبارزه با امر قاچاق کالا اھمیت ندھند و در این مورد با نمایندگان مجلس خود صحبت کرده و خواستار تعدیل و یا برداشتن مبارزه با قاچاق کالا شوند تا ھمه بتوانند بر اساس توان خود در این امر حیاتى شریک شوند. اگر حکومتھاى ایران به امر مبارزه با قاچاق کالا و وارد کردن بنزین٬ گندم٬ شکر پافشارى نکنند و اجازه بدھند که مردم در بازرگانى منصفانه و رقابتى با دو حکومت فعلى وارد عمل شوند و بخش خصوصى خارج از دایره حکومت انتصابى اجازه فعالیت بازرگانى و رقابت با حکومت انتصابى را دریافت کند٬ درصد حداقلى از معضل بیکارى حل خواھد شد و مردم به آینده خود حتى تحت سلطه حکومت انتصابى امیدوار خواھند شد.

پیام امید
 payamomidvar@yahoo.com

جبھه متحد بلوچستان جمھوریخواھان فدرال
نوامبر ۲٠٠۸

* ۱ - بر اساس تعریف دولت٬ در ایران دولت وجود ندارد بلکه حکومت وجود دار زیرا٬ دولت تابع مردم است و از دستورات مردم پیروى میکند در نتیجه در ایران ملت با تعریف علمى پذیرفته شده وجود ندارد٬ ولى در ایران مردم تابع حکومت ھستند که رابطه سیاسى مردم در ایران رابطه امت و امامت و حکومت و رعیت است.

یادداشتی کوتاه بر فراز و نشیب "تیس" در طول تاریخ

 دکتر سید منصور سید سجادی  

تیز، تیس، با طبس امروز نام روستای کوچکی در 9 کیلومتری شمال چاه بهار است. تاریخ نویسان و جغرافی دانان سده های نخستین اسلامی ازتیس به مثابۀ بندر کوچک اما مهمی در کرانه های جنوبی ایران یاد کرده اند. طبق این منابع بندر تیز برای زمان کوتاهی یکی از مهمترین بنادر مکران در کرانۀ دریای عمان به شمار می رفته که بازرگانان از طریق آن به بنادر تجاری شمال آفریقا و هندوستان در تماس و ارتباط بوده اند. هرچند اهمیت تیس و ارتباطات تجاری و بین المللی آن قابل مقایسه با بنادر و جزایر بسیار معروف ایرانی خلیج فارس چون سیراف وکیش و هرمز نبوده است، اما جغرافی نویسان مسلمان از این بندر کوچک به مثابۀ تنها بندر تجاری در طول یک مسیر نسبتاً طولانی بین هرمز در دهانۀ خلیج فارس و بندر دیبل نزدیک دلتای مهران رود (رود سند) نام برده اند. اطلاعات تاریخی و جغرافیای داده شده به قلم تاریخ نویسان و جغرافی دانان سده های نخستین دوران اسلامی در مورد این بندر، همچون سایر مراکز سکونتی و تجارتی مکران بسیار کم و خالی از جزئیات است.  

کهنترین متن جغرافیایی فارسی شناخته شده یعنی حدودالعالم در مورد تیس اشاره دارد که «تیز نخستین شهری است که از حدود سند بر کران دریای اعظم نهاده، جای کم سیر [گرم سیر]»¹ و چیز دیگری را در مورد این شهرک یا اهمیت تجاری آن اضافه نمی کند. در هر حال منابع دیگر همزمان حدودالعالم در این باره اطلاعات بیشتری در اختیار، می گذارد یا به سخن دیگر از آن شکل مهمترین بندر تجاری دریای مکران (عمان) نام می برند و اضافه می کنند که اهمیت این بندر به سبب تولید و صدور مواد تولید شده در منطقه به ویژه فانیذ بوده است.² 

همان گونه که گفته شد، امروزه تیس جزو مکران محسوب می شود، اما موقعیت آن در طول تاریخ بارها تغییر یافته و هر از گاهی تابع ولایتی دیگر می بوده است و هر تاریخ نویسی آن را به یک مملکت یا ولایت همچون سند و مکران و کرمان نسبت داده است. نویسندۀ گمنام حدودالعالم گفته است: «نخستین شهری است از حدود سند...»³. تقریباً در همان زمان مقدسی در مورد تیز گفته است که این شهر در کنار دریا واقع شده و دارای نخلستانهای زیاد و مسجد جامع زیبایی است.⁴ همین نویسنده از تیس و توران به صورت دو دروازۀ مهم و رود به پنج گور نام برده است (همانجا). این گواهی مقدسی در مورد تیس نشان دهندۀ اهمیت این بندر در آن زمان بوده است. مورخ و جغرافی دان دیگر ایرانی حمدالله مستوفی قزوینی نیز اشاراتی در مورد تیس دارد و آن را جزو شهرهای بزرگ و با اهمیت مکران می شمارد.

این مورخ در مورد این بندر و منطقۀ مکران می نویسد: «مکران مملکتی بزرگ است از اقلیم دویم و سمتش دوازده مرحله دارالملکش فنزبور [پنجگور] طولش از جزایر خالدات صج و عرض از خط استوا که هوایش گرم است آبش از رود و دیگر بلاد بزرگش تیز و منصوره و فهلفره و زراعات و عمارات بسیار و قری بیشـمار دارد».⁶ هـرچنـد نویسنـدگان بالا تیس را جزو شهرهای سند یا مکران شمرده اند، افضل کرمانی در سدۀ هفتم؛ تیس را جزو توابع کرمان نام برده است. این مورخ در کتاب خود در تاریخ کرمان از مالیاتهای پرداختی تیز به حکمرانان کرمان سخن می گوید و نیز اضافه می کند که مکران در جوار تیس قرار دارد⁷ و از تیز به عنوان شهری مرزی بین مکران و کرمان نام می برند. عبدالحی حبیبی مورخ معاصر افغانی در کتاب خود به نام تاریخ افغانستان، زمانی کـه محدودۀ مکران را توصیف می کند به طور ضمنی اظهارات افضل کرمانی را می پذیرد. وی می نویسدکه  طول مکران از تیس تا قزدار حدود دوازده منزل است.⁸ 

چنانکه اشاره کردیم نخستین اخبار مربوط به تیس در دوران اسلامی مربوط به سده های نخستین اسلام در ایران است و به رغم تفسیرات نامطمئن روایات منقول و نوشته های پتولمی و آریان در مورد وجود بندر و شهری در این مکان و در کنار دریا⁹ در حال حاضر هیچ گونه اثر باستانی قابل اعتمادی که تاریخ ایجاد این شهر را به دوره های پیش از اسلام برساند وجود ندارد. ¹⁰ بررسیهای باستان شناسی سطحی و نیز گودالهای آزمایشی کوچکی کـه اشتین در این منـطقه کـاوش کرده نشان دهندۀ وجود یک دیوار دفاعی به طول تقریبی 4/ 103 مایل در بخش شرقی تیس است.¹¹ موقعیت این دیوارها، که وجود آنها، را پیش از اشتین؛ میرزامهدی خان مهندس گزارش کرده بوده است¹² نشان می دهد که تیس از جانب شرق و شمال (ازچاه بهار) مورد تهدید قرار می گرفته است. وجود مقدار بسیار زیاد سفال لعاب دار دورۀ اسلامی، گورستان بسیار بزرگ همین دوره، دیوار دفاعی، و آثار تولیدی سفال در تیس¹³ بهترین و معتبرترین مدارکی به شمار می روند که نشان می دهند در شش سدۀ نخستین اسلامی تیز منطقۀ مهم و تقریباً پرجمعیتی بوده است. علاوه بر آن، عدم وجود آب کافی برای کشاورزی و نیز فعالیتهای صنعتی گسترده در این منطقۀ نسبتاً پرجمعیت اظهارات جغرافی دانان و تاریخ نویسان اسلامی را دایر بر اهمیت شهر در تجارت منطقه ای و نیز بین المللی تأیید می کنند که تنها راه زندگی و امرار معاش مردم این منطقه در پایان سدۀ سوم و تمام سده های چهارم و پنجم و ششم اسلامی تجارت بوده است. در حقیقت بیشتر منابع دوران اسلامی بر اینکه تیس مهمترین مرکز تجاری مکران به شمار می رفته است تأیید دارند. لسترنج با تکیه به منابع اسلامی می گوید که مهمترین منبع درآمد اهالی تیز در طی آن دوران از نیشکر و نوعی شکر یا قند سفید به نام فانیذ بوده است که از این محل به کشورها و ایالات همسایه صادر می شده است.¹⁴ همین پژوهنده اضافه می کند که در خلال سدۀ ششم اسلامی این بندر به مراتب از هرمز مهمتر شمرده می شده است¹⁵ و این اظهار نظری است که از طریق منابع و متون سده های پنجم و ششم نیز تأیید می شود. طبق این منابع، در طول حکومت طغرل شاه (562/ 1165ـ 551/ 1156؟) در حالی که مالیات ابریشم در کرمان 000/30 دینار بوده است، حقوق گمرکی حاصل از صادرات و واردات در تیس به 15000 دینار یعنی نیمی از مالیات کل کرمان می رسیده است.¹⁶ 

پس از مرگ طغرل شاه و در خلال تجاوز غزان به کرمان، حکومت کرمان سلطه و برتری خود را نسبت به کلیۀ سرزمینهای مکرانی تا حدود1215/ 612 از دست داده امّا در این زمان ملک زوزن به مکران حمله برده کیچ و تیس را به تصرف خود درآورد¹⁷ و این زمانی است که نیروی سلجوقیان در کرمان رو به ضعف می رفته و نیز زمانی بوده است که تیز طبق نظر سایکس در سال 1188/ 574 میلادی (یعنی آغاز زمان نیرومندی غزان در منطقه) به صورت یکی از مهمترین و معروفترین بنادر جنوبی ایران در آمده؛ کاروانهای تجاری از مراکز اصلی و سنتی خود سوای نقاطی چون هرمز و کرمان و بمپور و قصرقند به سوی تیز نیز رهسپار می شدند.¹⁸

مورخ کرمانی، افضل الدین ابوحامد احمد بن حامد کرمانی، در اهمیت تیس می نویسد: «و از خصیص کرمان ثغرتیز ست که از آنجا مالهای وافر از عشور تجار و اجرت سفاین به خزاین پادشاه رسد و اهل هند و سند و حبشه و زنج و مصر و دیار عرب از عمان و بحرین را فرضه آنجاست و هر مشک و عنبر و نیل و بقم و عقاقیر هندی و بردۀ هند و حبشی و زنگی و مخملهای لطیف و سادهای پرآگین و فوطهای دنبلی و امثال این طرایف که در جهان است از این ثغر برند و به جنب تیز ولایت مکران است که معدن فاند و قندست و از این دیار به جمله اقالیم کفر و اسلام برند و بر جنوب جیرفت ناحیت هرمزست ولایتی معمور بر لب دریا.

متخالف الاکناف صاعف حسنها                 برلها مفضی و بحر مترع

و ارتفاع او زر خراجی و اسب تازی و مروارید باشد و امروزه فرضۀ آن ساحل است قوافل عراق روی به وی دارد و مرکز ثوری (؟) دریا بار و مقصد تجار اقطار آنجاست».¹⁹

چنانکه از منابع مذکور مستفاد می شود پانید (فانید، فانیذ، پانیذ) و نیشکر جزو مواد اصلی و اولیه ای بوده است که از این بندر صادر می شده است. بر طبق این منابع، در طی شش سدۀ نخستین اسلامی، کرمان و مکران جزو مهمترین و اصلی ترین مراکز کشت نیشکر و تولید پانیذبوده اند، هرچند مراکز اصلی کشت نیشکر و تولید پانید به صورت دقیق از سوی این مورخان ذکر نشده است،²⁰ فهرست ارائه شده به قلم نویسندۀ گمنام حدودالعالم شامل نقاطی چون «کیز، کوشک قند، نه [نه]، بند [بند]، درک [دزک]، اسکف ـ این همه شهرهایی اند از حدود مکران و بیشترین پانیدهاکی اندر جهان ببرند از این شهرها خیزد و پادشاه مکران به شهر کیج نشیند».²¹ همین نویسنده تأیید می کند که تولید نیشکر و نیل و زیره در شهرهای زیر نیز به عمل می آید: «مغون، و لاشکرد [و لاشگرد]، کومین، بهروکان [بهروگان]، منوکان [منوگان] ـ شهرکهایی اند خرد و بزرگ و از این شهرها نیل و زیره و نیشکر خیزد و اینجا پانید کنند... ».²²

این نقاط را همچنین ابن حوقل نیز یاد آوری کرده است. این مورخ یا جغرافی دان در فهرست شهرهایی که نیشکر یا پانید تولید می کرده اند نام مناطق شمرده شده در منبع پیشین را نیز آورده است.²³

ابن حوقل به این فهرست نام جدیدی یعنی خاش را نیز افزوده است. او می نویسد که در این سرزمین (یعنی خاش) و در حومۀ آن کشت نیشکر و تولید پانید رواج کامل دارد و این محصولات به خراسان و سیستان حمل می شوند.²⁴

حمدالله مستوفی در سال740 هجری قمری در مورد نیشکر و نخلستان و تولیدات خرما در هرمز اشاراتی دارد.²⁵ اظهارات مستوفی قزوینی احتمالاً آخرین گواهیها مبنی بر کشت نیشکر و تولید پانید در منطقه است و پس از او ما هیچ گونه اطلاعی در مورد تولیدات کشاورزی و اقتصادی منطقه تا پایان سدۀ 19 میلادی در دست نداریم و در این سده است که احمدعلی خان وزیری می نویسد که در ولایت کرمان (و طبعاً بلوچستان) مقدار کمی نیشکر تولید می شود و به تبع آن مقداری نیز شکر تولید می شود.²⁶

با سقوط کشت نیشکر و تولید پانید (و سایر محصولات کشاورزی و اقتصادی) تیس به تدریج افول کرده اهمیت خودرا از دست داد و جای خود را در زمان صفویه نخست به بندر عباس و سپس به بنادر کوچکتر و کم اهمیت تری چون گواتر و پزم و پارک داد. بیشتر این روستاهای بندری نمک سفید و چوب تولید می کرده اند که به عمان صادر می شده است.²⁷ ظاهراً از اواسط دورۀ قاجار به بعد دولت حتی از وجود چنین بندری قدیمی در سواحل جنوبی ایران بی خبر بود تا اینکه در سال 1865/ 1282 چند تن از خوانین و بزرگان بلوچ مکران وجود بندر متروکۀ تیس را به وکیل الملک حکمران کرمان اطلاع دادند و وی به میرزامهدی خان سرتیب مهندس و عبدالله خان حاکم مکران مأموریت داد که از این بندر بازدید به عمل آورند. این دو مأمور دولتی در طی نخستین مأموریت خود قلعۀ کوچکی در تیس ساخته حدود بیست خانوار از اهالی دشت را به آنجا کوچ دادند. بعدها قلعۀ دیگری در تیس ساخته شد و مجدداً تیس رو به آبادانی گذاشت.²⁸ این بندر کوچک امروزه قسمتی از بخش حومۀ چاه بهار به شمار می رود²⁹ و زندگی 305 خانوار (1248 نفر جمعیت) آن از راه ماهیگیری تأمین می شود.³⁰

یادداشت های مؤلف:

1. حدودالعالم: 124.
2. پانید، پانیذ، یا فانیذ شکری است به رنگهای قرمز و زرد یا سفید، که مصارف پزشکی نیز داشته است. این واژه به نوعی از حلوا که از شکر، روغن، بادام تلخ، و خمیر ساخته می شده است نیز اطلاق می گردد (معین: 684).
3. حدودالعالم: همانجا.
4. مقدسی: 704ـ 703.
5. همانجا.
6. مستوفی قزوینی: 262.
7. افضل کرمانی: 128ـ 127.
8. حبیبی، 1363: 214.
9. Stein’1937:92
10. همان: 92ـ 90.
11. همانجا.
12. اعتمادالسلطنه، 1294: 279.
13. Stein’ op. cit.’ 87-90
14. Le strange’ 1905: 352
15. Ibid.
16. ناصح: 126.
17. وزیری، 1291 (الف): 423.
18. سایکس، 1363.
19. افضل کرمانی، همانجا.
20. «اینجا [سند] سرزمین زر و بازرگانی است. داروها، وسایل، پانید، محصولات شگفت، برنج، و موز ارزانی را با داد و انصاف و سیاست و نیز نخلستان و خرما و کالاهای دیگر و سود و در آمد سرشار را با      سرافرازی و بازرگانی و صنعت جمع داد» (مقدسی: 700(.
21. حدود العالم: 125.
22. همان: 127.
23. ابن حوقل: 78.
24. همانجا.
25. به نقل از لسترنج: 342.
26. وزیری، پیشین: 36.
27. اعتمادالسلطنه، پیشین: 280- 279.
28. همانجا.
29. افشار سیستانی: 535.
30. ناصح: 56

گالری عکس

عوامل:

نویسنده و کارگردان: ابراهیم مختاری

فیلمبردار : عطاالله حیاتی

صدابردار: پرویز آبنار

تدوین : شیرین وحیدی

16 میلیمتری. رنگی. 30دقیقه. محصول صدا وسیمای جمهری اسلامی ایران. 1359.

خلاصه داستان:

نان بلوچی مستندی از اهالی روستای گلمورتی در ناحیه دلگان بلوچستان است که کشاورزی تنها امکان زندگی آنهاست. فیلم با درو گندم آغاز می شود و با آمدن خان (ارباب) به ده و برداشت خرمن به پایان می رسد. در طول این دوره اوضاع روستاییان از نظر بهداشت- ارتباطات – تغذیه و نظام کشاورزی بررسی می شود.

 .

یادداشت کارگردان: اسفند 1358 و سال آشفتگیهای پس از انقلاب بود. فکر میکردم هنوز روابط به جا مانده از سالیان پیش در روستاها نباید تغییر اساسی کرده باشد. و شاید تصویر کردن وضعیت روستایی دور افتاده در بلوچستان بتواند نشان دهد که در این اقلیم به ما چه به ارث رسیده است و توجه ما را که میخواهیم عالم و آدم را اصلاح کنیم به این سو جلب کند. طرحی به تلوزیون دادم و در سفر بازبینی، اوضاع روستاهای آن استان را از نزدیک دیدم و برای ساختن فیلم تردیدم به کلی از میان رفت.در اواخر آن سفر؛در منطقه دلگان، روستای گلمورتی را به عنوان نمونه روستای کشاورزی بلوچستان انتخاب کردم و امیدوار بودم بتوانم وضعیت آن روستا را در آن سال تصویر کنم. در پی خانواده ای که محور فیلم باشند به آخرداد برخوردم که در آن ده, دهقان –یا به لفظ خودشان زعیم- بود.آخرداد پس از اطلاع از قصدم برای ساختن فیلم پذیرفت با خانواده اش در فیلم حضور پیدا کند و من برای جور کردن گروه تولید به تهران بازگشتم. در تهران ـ پس از چندی ـ با عطا الله حیاتی و پرویز آبنار برای فیلمبرداری و صدا برداری به توافق رسیدیم و گروه با یک جیپ آهوی سازمان به راه افتاد. در زاهدان اشرف سربازی به عنوان راهنمای محلی به گروه پیوست . در روز سوم ، وقتی چند بار ماشین در شنزار فرو رفت و با قرار دادن شاخ و برگ درختان در زیر چرخ و هل دادن گروه بیرون نیامده در مسیل دیگری فرو افتاد ، راننده مردمی را که شهر را رها کرده و اینجا زندگی میکنند به باد ناسزا گرفت. معلوم بود ناسزا را به ما می دهد که در پی این جور آدمها آمده ایم و میخواهیم از آنها فیلم بگیریم. او شنیده بود جیپ آهو در این دیار هواخواه بسیار دارد و در روز روشن از دست صاحبش در می آورند و به بلوچستان پاکستان می برند. اما مشکل فقط گرما و دوری و خرابی راه و خطر شکستگی میل لنگ و دزدیدن ماشین نبود. بلکه در طول راه آنقدر خبر کشت و کشتار شنیده بودیم که هر آن منتظر بودیم یک گروه نا غافل ماشین ما را به جای طرف مخالف خود زیر رگبار بگیرد. در آن روزها از این اتفاقها بسیار افتاده بود.جنگ بین خود خوانین هم مغلوبه بود. ضمن آنکه گاه یکی از آنها چون دستش به خان مخالف نمی رسید به سوی رعیتها ی او آتش می گشود و در این میان به زن و بچه ها هم رحم نمی کردند. طبیعتا در این میان به زن و بچه ها هم رحم نمی کرد. طبیعتا در این میان غیر بلوچ ها هم (که ما باشیم) در بیابان امنیت چندانی نداشتند. بجز اشرف سربازی که با لباس و زبان بلوچی خیالش راحت بود و سر به سر ما ترسوها میگذاشت. خلاصه روزهای ترس و وحشت همه جانبه بود. نزدیک غروب به گلمورتی رسیدیم . اهل ده اغلب در کومه زندگی میکردند. آخر داد یک اتاق گلی (6×3)برای پسرش ساخته بود که از شهر بیاید و دامادش کند . همگی در آن جا گرفتیم. جلوی هر کومه یک لامپ آویخته بود . روستا فقط شبها برق داشت . بنابر این از یخچال و کولر خبری نبود . شب اول روی چند حصیر ، زیر نور لامپ ، جلو همان اتاق گلی با روستا ییانی که به دیدن ما آمده بودند تا نیمه های شب به گپ زدن گذراندیم و قرار و مدار کار را زنده کردیم . صبح ، چون خودرو تا سر زمینها ی کشاورزی نمیرفت ، دوربین و باقی ابزار را بار الاغ کردیم و به کشتزار رفتیم. روز اول گروه با فضا و روابط آشنا می شد. راننده که گویا در راه تصمیمش را گرفته بود ، گفت، کسی از همکاران را به جای خود خواهد فرستاد و ظهر همان روز خود رو را گذاشت و دستمالش را به صورت دستار بلوچی دور سر بست و پشت یک وانت محلی نشست و رفت که رفت. روز بعد ضبط صوت خراب شد. هیچ وقت قیافه پرویز آبنار فراموشم نمیشود که به خاطر جو ضد سر حدی (غیر بلوچ) با دستار و شلوار بلوچی ضبط صوت به دوش بر ترک موتور سیکلت ایژ به سوی خاش (و از آنجا به زاهدان)راه افتاد تا ضیط صوت از کار افتاده را تعمیر کند. در حالی که کسی مطمئن نبود او زنده به زاهدان برسد و در تلویزیون زاهدان ضبط صوت سالم باشد و به او بدهند و او زنده بر گردد. چون نوبت فیلمبرداری به خانواده آخرداد رسید آخر داد به قولش وفا نکرد. فهمیدیم همسرش عکس گرفتن ـ بویژه از زنان ـ را گناه میداندوآخرداد هم رعایت همسر و ملاحظه دیگران را میکرد . بدین ترتیب در طول کار یکی از مشکلات پیدا کردن زنانی بود که جلو دوربین حاضر شوند. گرمای کشتزار نفس همه را میبرید . بی اغراق هر نفر روزی دو سه تا پارچ آب می خوردیم. بعضی روزها ظهر به ده می آمدیم و در اطاق حبس میشدیم. در دیوار مقابل در ورودی پنجره کوچکی همسطح زمین بود که معمولا شن و باد از آن به سوی در اتاق جریان داشت. اغلب از ترس شن پنجره را می بستیم. اما ظهر ها ، جعبه دوربین را می پو شاندیم و پنجره را باز می کردیم و همه طوری دراز می کشیدیم که اقلا سر و صورت خیس از عرقمان زیر باد گرم خنک شود. دیگر به شن عادت کرده بودیم. چون همواره با آب و غذا مقداری شن میخوردیم . عصرها هم بعد از اتمام کار در آب قنات حمام می کردیم. سر یکدیگر را سلمانی میکردیم ، رخت می شستیم و روی حصیر جلو اتاق در فضای باز زیر نور لامپ باقی شب را می گذراندیم . به نوعی زندگی ابتدایی خو گرفته بودیم. حضور یک گروه فیلمبرداری در آن روستای دور افتاده بدون بازتاب نبود. گر چه خودمان را به ژاندار مری و سپاه معرفی کرده بودیم با این حال پس از چندی که از حضورمان گذشت ، کم کم به ما بد گمان شدند. بیشتر به این خاطر که از خدمات و تسهیلاتی که پس از انقلاب ایجاد شده بود اصلا فیلم نمیگرفتیم. کار به جایی رسید که بازرسی که به جهاد آمده بود ، یک روز با فرمانده سپاه آمد و میخواست که فیلمها را به او تحویل دهیم. گفتم فیلمها به تلوزیون تهران برده می شود و کارت کارمندی ام را به او نشان دادم. گفت از کجا بدانم بخشی از این فیلمها از کردستان سر در نمی آورد می گفت چنین اتفاقی در جاهای دیگر افتاده است. گفتم اگر میخواستم چنین کاری بکنم نمی آمدم از روستایی که کنارش جهاد فعالیت دارد و شما چهار گوشه اش را می شناسید فیلم بگیرم. سر انجام تلفن مدیریت تلوزیون و شماره کارمندی ام را برای تماس به فر مانده سپاه دادم و بیشتر هم با حسن نیت همین فرمانده، مشکل حل شد و ما توانستیم به فیلمبرداری ادامه دهیم. یک روز خبر دادند خان آمده است.به دیدنش رفتم. عموم خانهای بلوچستان،جز چندتایی که در زاهدان و در یکی دو خان نشین دیگر کیا بیایی داشتندو فرق زیادی با خود روستاییان نداشتند.خان گلمورتی هم با اندکی چشم پوشی جزو عموم خانهای بلوچستان بود، ضمن آنکه چندان در زمان خودش زندگی نمی کرد.البته پس از آشنایی متوجه شدم،در حساب کتاب برای گردآوری سهم اربابی و در مطالبه خدمات دهقانی بسیار روشن و صریح است. صحنه آوردن چای و بساط منقل و پذیرایی از خان بسیار ناگهانی اتفاق افتاد. با یک هماهنگی شتاب زده و هشیاری عطا حیاتی که به کمک دو رفلکتور نور بیرون را از راه در و پنجره به اتاق تاریک رساند،توانستیم آن صحنه پایانی را فیلمبرداری کنیم. و اگر نه صحنه به کلی از بین میرفت. چون خان گلمورتی روز بعد از ده رفت. در آن روز ما هم تقریبا تمامی صحنه های لازم را فیلمبرداری کرده بودیم و کاری نداشتیم جز فیلمبرداری از صحنه خرمن کوبی که گفتند از پانزده روز دیگر شروع می شود. چون قرار بود غیر از روستای کشاورزی از یک روستای دامدار هم فیلم بسازیم. برای پانزده روز بعد قرار گذاشتیم و بارو بنه را جمع کردیم و به سوی روستای دامدار چاه کمال راه افتادیم. روستاهای دامدار بلوچستان، در واقع تعدادی سیاه چادر بود در کنار یک چاه که آب چهارپایان و دامدارها را تامین میکرد. البته محل چاه با مرتع طبیعی و تعداد دام ارتباط داشت.آن که چاه را احداث کرده بود،نامش روی روستا مانده بود.من هنوز هم نمیدانم واژه روستا یا آبادی را میشود به جایی با این مشخصات که دامداران در آن زندگی میکنند اطلاق کرد یا خیر. در زمان بازبینی محل، من به یکی از معتمدان آنجا (شکری؟) معرفی شده بودم و یک شبانه روز در چادرش ماندم و با بزرگان دیگر ده هم آشنا شده و قول همه جور همکاری را هم گرفته بودم. اما آن روز که با گروه فیلمبرداری رسیدیم او جای علم کردن چادر را به خواست ما تعیین کرد و بعضی راهنماییهای لازم را هم برای اقامت داد و بعد غیبش زد و ما تا روزی که از روستا رانده شدیم او را ندیدیم. هنگام برپایی چادرمان، یکی دو نفر دیگر از روستا به ما پیشنهاد کردند به جای سکونت در پشت سیاه چادرها بهتر است در ساختمان مدرسه که خیلی با سیاه چادرها فاصله داشت سکونت کنیم. ما گفتیم که ترجیح میدهیم که در همان نزدیکی باشیم و با اهالی چاه کمال بیشتر اخت شویم. این اولین اشتباه ما بود. یادم می آید هنگام بر پایی چادر یکی از ما با زیر پیراهن رکابی زیر آفتاب کار میکرد و فکر می کرد از زیر چادرها دیده نمی شود. در حالی که یک نفر او را دیده بود. در روز اول و دوم کسانی مدام به دیدن ما می آمدند و می پرسیدند شما انقلابی هستید؟ ما متوجه منظور آنها نمی شدیم. سر انجام کنجکاو شدم و از یک نفرشان پرسیدم مقصود از انقلابی چیست. گفت اسلحه دارید؟معلوم شد مقصودش از انقلابی ، پاسدار است و خیال می کرد ما پاسداریم و با خود اسلحه مخفی داریم. وقتی گفتیم جز دوربین و قوطیهای کنسرو چیزی نداریم به کلی بی اعتبار شدیم. بعد هم شایع شد که با دور بینی که ما داریم می توان از زنان عکس لخت گرفت که با این شایعه نتوانستیم مقابله کنیم و کارمان به کلی ساخته شد. البته در حقیقت اشکال مربوط به مدت زمان پژوهش برای طراحی سناریوی مستند بود که مناسب چنین کارهایی نبود. انجام این نوع کارها به زندگی کردن فیلمساز در این جوامع بسته نیاز دارد و مجال فراوان می خواهد که در آن هنگام - و لابد اکنون نیز - ذهنیت موافقت با آن در مجموعه سیستم تولید تلوزیونی نبود. من هم میدانستم اگر موفق هم بشوم تنها به لایه رویی زندگی اینان دست پیدا میکنم، که فکر میکردم خودش غنیمتی است و به همین خاطر هم برای ادامه کار پا فشاری می کردم. در حالی که می بایست با رفتن پشتیبانمان در همان روز اول، قید ساخت فیلم از این موضوع را میزدم. البته این امید و تجربه در من بود که با ارتباط مشخصی با روستاییان بتوانم کار را پیش ببرم، در حالی که دامداران -حداقل در این روستا- بسیار بدوی تر از روستاهای کشاورزی بودند، ضمن اینکه اوضاع سیاسی آن روزها هم گویا چندان به نفع ما نبود. شاید جمیع همین مسایل بود که پشتیبان ما را در رودربایستی با ما و روستاییان وادار به غیبت کرد. در روز چهارم یا پنجم قاطعانه به ما گفتند از ده برویم. این اقدام زیر سر جوانی بود که در شهر کار می کرد و سر پر شوری داشت و توانست ارتباط یکی دو موافق محلی را با ما قطع کند و حرف خودش را در جمع بزرگان ده به کرسی بنشاند. وقتی به چاه کمال میامدیم ، چون می دانستیم از موتور برق خبری نیست، چادر و وسایل دیگرمان را با ماشین دیگری آوردیم که پس از پیاده کردن وسایل ماشین دوم به زاهدان برگشته بود. در موقع برگشتن، بشیری راننده، به کمک دوستان بار دو ماشین را در ظرف یک ساعت بار یک ماشین کرد و ما پس از پنج روز اقامت و چند حلقه فیلم ناقص چاه کمال را ترک کردیم و به خاش رفتیم. ژاندارمری را از قضایای چاه کمال مطلع کردیم. رییس پاسگاه محل آن جوان را خواست و با اهل ده گفتگو کرد و توضیح داد و توضیح دادیم و ظاهراً مشکل رفع شد. اما حرمتها شکسته شده بود و آنجا دیگر به کار ما نمی خورد. به گلمورتی برگشتیم. اغلب کومه ها جابه جا شده بود. بعضی از صحنه هایی که قرار بود در دل درو گرفته شود عملاً از دست رفته بود. شوهر آن زن که خان را خدمت می کرد بر اثر قولنج مرده بود و .… پس از یکی دو روز انتظار ، صحنه های خرمن کوبی را فیلمبرداری کردیم و فقط صحنه باد دادن گندمهای خرمن کوبی شده مانده بود که باید منتظر وزش باد و پایان خرمن کوبی می ماندیم. دیگر آخرهای کار بود. مثل همیشه شب را زیر یک لامپ به آخرین حرفها و صحبت ها می گذراندیم و برای خواب از نردبان به بام اتاق گلی پسر آخرداد می رفتیم و به ردیف در کیسه خواب ها می خوابیدیم و پیش از سر زدن آفتاب به صدای صبح روستا از خواب بیدار میشدیم. باید دو سه روز برای پایان خرمن کوبی و باد دادن خرمن منتظر می ماندیم. همه خسته و تشنه باز گشت به شهر و خانه و خانواده بودیم. فقط صد فوت یعنی سی متر فیلم خام در کاست دوربین مانده بود که بیش از 3 دقیقه نمی شد. روزهای آخر هر روزش سالی مینمود. حیاتی به شوخی انگشت روی کلید دوربین می گذاشت و می گفت فرض کن این سی متر فیلم را نداری از صحنه باد دادن گندم بگذر، برویم تهران ،در خانه زندگی کنیم، خویشان و دوستانمان را ببینیم، غذای دلخواه بخوریم،آب خنک بنوشیم. آرزوی همه ما را به زبان می آورد و من نگران بودم مبادا حواسش پرت شود و کلید دوربین را فشار دهد و این سی متر فیلم از دست برود. سر انجام با همان سی متر فیلم صحنه باد دادن گندم را که مفهوم فیلم را کامل می کرد گرفتیم و برای بار زدن وسایل، از کشتزار به سوی اتاق گلی آخرداد پر کشیدیم. هنوز سیصد متری از خرمن ها دور نشده بودیم که یکی از بچه ها داد زد: آثیش.آتیش. پشت سرمان شعله آتش از روی زمین خشک بلند بود. پیاده شدیم. آتش داشت به سرعت باد از یک نقطه به هر سو پخش میشد و با سرعتی که داشت و بادی که می وزید مثل روز روشن بود که به خرمن ها میرسد و همه چیز را نابود میکند. وحشت از رفتار همه می بارید. هر کسی با آنچه که در دست داشت می کوشید پیشروی آتش را مهار کند. اگر کمی دیرتر متوجه شده بودیم دایره آتش آنقدر بزرگ میشد که حریفش نمیشدیم. وقتی آتش خاموش شد متوجه شدیم ته سیگار یکی از ما که به بیرون پرت شده بود ، داشت این بلا را سرمان می آورد. غیر از دلشاد روستایی همراه ما- هیچکس از ما نمیدانست که گر چه گندم درو شده بود اما زمین خشک و ته ساقه های باقی مانده بر اثر شدت آفتاب خرداد ماه مثل باروت منتظر یک جرقه است تا کف خاک شعله ور شود. چیزی نمانده بود محصول یکسال اهل گلمورتی را که این همه وقت به ما کمک کرده بودند از بین ببریم. در هر حال به خیر گذشت و ما با هم خداحافظی کرده و زحمت را کم کردیم. به اولین شهری که رسیدیم ایرانشهر بود. به مرکز رله رادیویی رفتیم و پیشخدمت پارچی آب آورد. یادم نمیرود که با چه حسی به ریزش آب بدون شن در لیوان تا چه مدت خیره نگاه کردیم و خنکی آب از پشت بلور لیوان را با نک انگشت چه مدت لمس کردیم. گهگاه هنوز به آب شفاف در یک لیوان بلور با شگفتی تمام نگاه می کنم و از خنکی آن در کامم حظی می برم که تا قبل از این سفر برایم سابقه نداشت. به تهران برگشتیم و تدوین را شروع کردیم . تدوین فیلم خیلی به درازا کشید و به این خاطر فیلم در واحد تدوین شهره یا بهتر بگویم بد نام شد. به خاطر دارم پس از مدتها که تمام صحنه های فیلم تدوین و حتی صدا گذاری نهایی شده بود ، صحنه درو کردن گندم خوب از کار در نمی آمد . یادم می آید هنگام فیلم برداری هم تصور روشنی از برش (دکوپاژ) این صحنه نداشتم و در روز های پایانی درو، تصاویری که فکر می کردم لازم است به ناچار گرفتیم به این امید که مشکل را در مرحله تدوین حل خواهیم کرد. اما اکنون راه حل پیدا نمی شد و نمی دانستیم چرا هر طرحی برای برش می زنیم صحنه در کلیت فیلم جا نمی افتد. روزی پس از وقت اداری مجوعه فیلم (راش) های گرفته شده این صحنه را بدون صدا روی میز تدوین گذاشتم و سر گشته و نا امید نگاهشان میکردم. کسی در اتاق نبود. همه جا ساکت بود. فقط صدای قرقره های میز بلند بود که پس از مدتی تکرار دیگر نمی شنیدیم، حجم فیلمها زیاد بود. چشم به تصاویر دوخته بودم و خیال میکردم دیگر کرخت شده ام. اما پس از چندی اتفاق عجیبی افتاد. من صدای صحنه را به روشنی می شنیدم. از درون تصویر یک صدا مدام در ذهن من تکرار می شد و ذهنم بر اثر تکرار طنین آن نسبت به تصویر حساس شده بود. توجهم جلب شد. بر اثر تقطیع صدا، تصاویر را هم تکه تکه میدیدم، در حالی که برشی در تصویر وجود نداشت. دقیق تر شدم: دست چپ دهقان، ساقه گندم را در چنگ می گرفت، داس زیر ساقه ها را می برید،دست ساقه های دیگر را به چنگ می آورد، داس می برید، تا جایی که مشت از ساقه ها پر می شد و دسته ساقه ها را بر زمین می انداخت. بزرگی کشتزار هر چه بود، درو کننده هر کس بود، درو، با تکرار تنها همین واحد کاری به سرانجام می رسید. تمام نماهای این صحنه، در هر اندازه، از هر زاویه و با هر طول زمانی، چهره های متفاوتی از همین یک کار بود. و این قضیه در صدا تجلی میکرد.در حالی که تصویر به خاطر تنوع زاویه‌ها و گاه حضور چند درو کننده در یک تصویر، این قضیه را پنهان میکرد. با این کشف، کل صحنه درو، بر اساس صدا، در یکی دو ساعت تدوین شد و کار به پایان رسید. نمی دانم اگر پایداری خانم وحیدی در تدوین ـ همچنان که همراهی عطا حیاتی در فیلم برداری و کوشش بی دریغ آبنار در صدا برداری ـ نبود چه بر سر این فیلم می آمد. خوشبختانه استقبال تماشاگران در اولین نمایش خصوصی در تلویزیون خستگی همه ما را در کرد. اما شادی ساخت و استقبال از فیلم در من بیش از یک روز نپایید. چون متوجه شدم شیوه یا سبکی که در ساخت نان بلوچی به کار گرفته ام در شکار و ضبط دقایق زندگی حد و مرز محدودی دارد. در حالی که سینمای مستند امکان بسیار بیشتری از آنچه که در نان بلوچی به کار گرفته ام را داراست.(امکانی که در صحنه های پذیرایی از خان به آن نزدیک شده بودم). از آن روز در پی رسیدن به شیوه (سبک) مناسب بودم. تا بخت یاری کرد و در فیلم اجاره نشینی به دست آمد. شاید بی سبب نیست که فیلم اجاره نشینی از لحاظ شیوه درست نقطه مقابل نان بلوچی است. اکنون که اینها را می نویسم خیلی دلم می خواهد پس از نزدیک پانزده سال گلمورتی به چه شکل درآمده و آنها که در فیلم نان بلوچی هستند چه میکنند. در روزهای پایانی تدوین، مسؤل تأ مین برنامه ، فیلم را دیده و با اشتیاق منتظر اتمام آن بود و تاریخ پخش تلویزیونی آن را هم در روزنامه اعلام کرده بودند. اما فیلم ساخته شده پس از دیدن مدیران پخش نشد. گویا به خاطر صحنه های پذیرایی از خان برای پخش از تلوزیون مناسب دانسته نشد. قرار شد فیلم به امور بین الملل برای شرکت در جشنواره ها برده شود. پس از چندی از امور بین الملل مرا برای گفتگو دعوت کردند. در آنجا آقای بهشتی گفت فیلم خوب است و می دانیم اگر به جشنواره ها بفرستیم احتمالاً جوایزی هم خواهد گرفت. اما نگران غرض ورزی ها و بهره برداری های گروه های مخالف انقلاب هستیم که از آن در جهت اهداف خود سوءاستفاده کنند. به این خاطر از تو دعوت کردیم که این توضیحات را بشنوی و بدانی که مشکل ما با فیلم چیست. در آن روزها بخش اعظم مدیریت تلویزیون، نیروی مولد قدیمی را که بخش تفکر کار را بر عهده داشت به حساب نمی‌آورد. به این خاطر نیاز به توضیح دادن و روشن کردن ذهن کارمند از سوی بهشتی کاری بی سابقه بود که در خاطرم ماند. جشنواره‌ها : نمایش در جشنواره فیلم لایپزیگ. آلمان. 1997.  

Copyright © Ebrahim Mokhtari. all rights reserved

آغاز زندگی در بلوچستان

نوشته:ایرج افشار سیستانی

به اهتمام: مهدی ربانی برای بررسی آغاز زندگی در بلوچستان، شناسایی وضع جغرافیایی ایران در دوره ها و اعصار زمین شناسی یا پالئوژئوگرافی Paleogēographie و چگونگی پراکندگی آبها و خاکها در این سرزمین، سخت ضروری به نظر می رسد؛ بنابراین با توجه به همۀ عوامل طبیعی که در زندگی گیاهی و حیوانی و انسانی مؤثر است، به بررسی آغاز زندگی در ایران و بلوچستان می پردازیم:

از آنچه در بارۀ گذشتۀ کره زمین به کمک «دیرینه شناسی» می دانیم، چنین بر می آید که زندگی در حدود 3350 تا 1800 میلیون سال، پیش از تاریخ در روی آن بنیان گرفته است، وهمچنین بر می آید که نخستین مهره داران در حدود 350 میلیون سال و نخستین پستانداران در حدود 150 میلیون سال و اولین میمونها در حدود 40 میلیون سال، پیش از تاریخ ظهور یافته اند.

اما در بارۀ نوع انسان معلوم شده است که حدود 1 تا 3 میلیون سال قبل از تاریخ، یا به دیگر سخن در عهد «پلیوسن» بالا یا میانه در آفریقای جنوبی، نوعی میمون به نام استرالوپی تیکaustralopithque که حد واسط میان میمون های نخستین و انسان بوده است می زیسته است.

مدتها بعد (حدود 500000 سال، پیش از تاریخ) انواع پارانتروپ paranthrope و افریک انتروپ africanthrope در آفریقای جنوبی و انواع پیتک انتروپ pithecanthrope در جاوه و سینانتروپ sinanthrope در چین یافت شدند که شباهت زیادی به نوع انسان کنونی داشتند. حدود 100000 سال قبل، انسان «نئاندرتال» پدیدار شد و سپس هوموساپین homosapien ـ که نژاد بعد از اوست ـ حدود 50000 سال پیش در روی زمین پراکنده شد، و انسان کنونی از نسل او می باشد.

تحقیقات معرفه الارضی و شواهد و دلایل زیادی مسلم می دارد که در تمام طول دروران اول زمین شناسی، دریایی به نام تتیس tehthys همۀ آسیای جنوب غربی و ایران را زیر پوشش داشته است که محیط این دریا بتدریج شرایط حیات را در خود و پیرامونش فراهم ساخته است. با توجه به عمر ادوار زمین شناسی می توان گفت که زندگـی در دریـای تتیس به حدود 400 الـی 500 میلیون سـال پیـش می رسد. این دریا در تمام دوران دوم زمین شناسی وجود داشته است؛ ولی حرکات کوهزایی دوران سوم به عمر این گودال بزرگ (دریا) خاتمه داد. برجستگیهای شمالی و غربی ایران در اواخر این دوره به وضع کنونی نزدیک می شود. گودال های مازندران و اورال که در گذشته یکی بودند، هر یک به صورت دریاچه های مستقلی در آمدند. پیدایش نباتات دوران سوم (ائوسن) و همچنین فسیلهای برخی حیوانات در سرتاسر منطقه آسیای مرکزی، وجود حیات را در پایان دوره سوم مسلم می سازد.(1)

در دوران چهارم زمین شناسی، همه جا در آسیا و اروپا یخبندان بوده است؛ ولی در اواخر عهد چهارم یخها بتدریج عقب نشینی کردند و شرایط اقلیمی به شکلی که پس از دوران سوم دگر گون شد، بتدریج تغییر یافت و کرة زمین رو به گرمی گذاشت و شرایط حیات انسانی مساعد شد.

علمای طبیعی و باستان شناسان با تکیه بر آثاری که به دست آورده اند بر این عقیده اند که انسان در دوران چهارم، یعنی بعد از دوران یخبندان در روی زمین ظاهر شده است.(2)

محـققان باسـتان شناس، سابقه حیات انسانی را تنها تـا 50000 سال، پیش از میلاد در روی کره زمین تشخیص داده اند؛ با استناد به گفتۀ نژاد شناسان و فسیل شناسان، آغاز حیات بشری را در حدود 500000 سال، پیش از میلاد ذکر نموده اند؛ هـر چند با تحقیقات بیشتر معلوم شد که آنچه محققان باستان شناس و دیگران از آثار شروع حیات بشری دانسته اند، مربوط به انسان نیست؛ بلکه آثار حیات میمونهایی است که نسبت به انواع جنس خود زیرکتر و باهوشتر بوده اند.(3)

بسیاری از پژوهشگران، منشأ پیدایش انسان و تکامل ابتدایی او را در آفریقا جستجو کرده اند و به نشانه هایی نیز دست یافته اند و با تکیه بر مدارک به دست آمده از دیگر نقاط برّ قدیم، فرضیه مهاجرت انسان را مطرح کرده اند. یکی از نقاطی که در مسیر مهاجرت انسان از آفریقا به جنوب شرقی آسیا قرار دارد «بلوچستان» است. بررسی ها و کاوش های باستان شناسی در این ناحیه از ایران نه تنها ابزار آن دوره، بلکه بقایای انسان های آن زمان را نیز ارائه می دهد.

در سال 1344 شمسی 1966 میلادی تحقیقاتی پیرامون منطقۀ بلوچستان به وسیله دانشگاه مینه سوتاMinnesota به سرپرستی گاری هیوم G. hume در تراس رودخانه های لادیز، سیمیش و ماشکید انجام شد و طی آن پژوهش ها، ابزاری سنگی به سنت «ساطور سازی» و مشابه نمونه های یافته شده از محوطه سوان Soan در پاکستان و محوطه اولدوی در آفریقای شرقی جمع آوری شد. این مجموعه در ادبیات باستان شناسی، به «لادیزین» مشهور است. با استناد به مدارک زمین شناسی، این صنعت به اواخر دورۀ یخبندان ریس riss و، وُورم wurm یا اوایل یخبندان وُورم (100000تا 800000 سال پیش) نسبت داده می شود.(4)

پس از بلوچستان، قدیمی ترین آثار به دست آمده از زندگی انسانها در ایران، متعلق به حدود 10000 سال قبل از میلاد است. مردم این دوره غار نشین و نوع معیشت آنان شکار حیوانات بوده است. وجود تصاویری از حیوانات و اشیای قدیمی انسانها بر بدنه غارهای کشف شده در نواحی مختلف کشور، این نظر را تأیید می کند.(5)پرفسور کارلتون کون Carletoncoon رئیس هیأت علمی دانشگاه پنسلوانیای آمریکا ـ که در سال 1338 شمسی به آیران آمد ـ، تحقیقاتی در غار شکارچیان و بیستون و غار تمتمه tamtameh(6) و غار خونیا پای گدار واقع در قاین (در استان خراسان) و غار کمربند واقع در 6 کیلومتری، بهشهر (در استان مازندران) انجام داد که نکات جالبی را در بارۀ سابقۀ زندگی بشری در ایران روشن ساخت. در غار شکارچیان، ابزاری از سنگ های سلیس از دورۀ موسترین (30 تا 40 هزار سال قبل) و دندانهای خوک وحشی، اسب و گاو وحشی به دست آمد ـ که اکنون نسل این حیوانات از میان رفته است.(7)

دانشمندان معتقدند برای پیدا کردن غارها یا پناهگاههایی که انسان «پالئو لیتیک» (8) در آن زندگانی می کرده است، باید در مثلث شیراز، مشهد، زاهدان، بخصوص در ناحیۀ بم، و کوه آتشفشان تفتان در بلوچستان به جستجو پرداخت.(9)

پرفسور کارلتون و یاران همسفر او مخصوصاً هوتون Hooton به کار مردم شناسی در ایران نیز پرداختند؛ این تحقیقات نکتۀ قابل ملاحظه ای را روشن ساخت و آن این که در کنار دریاچۀ هامون سیستان، جماعتی از بلوچها زندگی می کنند که به صید ماهی اشتغال دارند و دارای زبان و گویش خاصی هستند؛ قدشان بلند؛ ابروهایشان پر پشت؛ دندانها و آرواره هایشان شبیه به مردم پالئولیتیک و اینوها aiynou (10) و همچنین شبیه بومیان استرالیا و اهالی نروژاکسی هستند که همه از اجداد اولیه نژاد سفید به شمار می روند.(11)پی نوشت ها:

1 ـ کاظم ودیعی، مقدمه بر جغرافیای انسانی ایران دانشگاه تهران 1353، ص15 ـ 16.

2 ـ ربیع بدیعی، جغرافیای مفصل ایران، ج2، اقبال، تهران 1362، ص5 ـ 6.

3 ـ کاظم ودیعی، همان کتاب، ص17.

4 ـ مجله باستان شناسی و تاریخ، ص14 ـ 15.

5 ـ ربیع بدیعی، همان کتاب، ص6.

6 ـ غار تمتمه در 5/15 متری سطح دریا و در حدود 20 کیلومتری شمال غربی دریاچۀ ارومیه، واقع شده است (رشد جغرافیا سال2، شماره7، ص46).

7 ـ مقدمه بر جغرافیای انسانی ایران، ص19.

8 ـ دورۀ پالئولیتیک میانی را با انسان نئاندرتال و تمدنی که در عصر موسترین کسب کرده است، می شناسند.

9 ـ رشد آموزش جغرافیا سال2، ش7 پاییز 1365، ص47.

10 ـ ژاپنی های سفید پوستی که مغلوب ژاپنی های فعلی شده اند.

11 ـ کاظم ودیعی، همان کتاب، ص19.

رسالت:با همه تلاشی که وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برای کاهش آمار مبتلایان به سوء تغذیه در سیستان و بلوچستان نموده نه تنها از آمار این گروه از اقشار آسیب‌پذیر کاسته نشده بلکه به خاطر مشکلات اقتصادی ناشی از خشکسالی‌های متوالی و طولانی و همچنین بالا بودن قیمت مواد غذایی بویژه در یکسال اخیر هر روز بر تعداد مبتلایان به سوء تغذیه افزوده می‌‌شود.گزارش خبرنگار ما حاکی است آن دسته از روستائیانی که به خاطر وقوع حادثه خشکسالی که بیش از ده سال به طور انجامیده و دهه دوم آن نیز آغاز شده خانه و کاشانه خود را ترک و در حواشی شهرهای بزرگ این استان سکونت گزیده‌اند به دلیل مشکلات اقتصادی ناشی از بیکاری بیشتر به سوء تغذیه دچار که در چند سال اخیر آمار سالخوردگان و کودکان و زنان باردار و شیرده افزایش یافته است. هم اکنون بیش از دو هزار خانوار روستایی که در دوران خشکسالی از روستاهای مناطق جنوب سیستان و بلوچستان به امید اشتغال به بندر چابهار مهاجرت و در حواشی این شهر مشکلات اقتصادی را تحمل نموده و گاهی حتی یک وعده غذا هم ندارند بویژه کودکان و زنان باردار به سوء تغذیه مبتلا هستند بگذریم از اینکه مشکلات بهداشتی و زیستی این خانواده‌ها غیر قابل توصیف است.دولت برای مشکل افراد مبتلا به سوء تغذیه باید فکری کند که ایجاد اشتغال پایدار در روستاهای محل اقامت این افراد می‌تواند در بهبود وضعیت اقتصادی آنها کمک کند و در کوتاه مدت افزایش میزان کالاهای اساسی یارانه‌ای بویژه نان که مدتی است به صورت چند قیمتی در سیستان و بلوچستان تولید می‌گردد می‌تواند در این زمینه مشکل را تا حدودی برطرف کند.افزایش میزان تغذیه روزانه دانش‌آموزان روستایی و بالا بردن کیفیت تغذیه و توزیع روزانه شیر در مدارس می‌تواند در رفع سوء تغذیه دانش‌آموزان راهکار مناسبی باشد

 تحلیلی از اوضاع اخیر منطقه

پس از گذشت سه دهه از عمر انقلاب، آنچه که بسیار مهم است و باید در منطقه تحقق یابد،ایجاد وحدت و اخوت اسلامی بین همه مذاهب و فرق اسلامی می‌باشد. ملت ستمدیده و مردم مظلوم استان در طول سالیان دراز مرارت‌های زیادی را متحمل شده‌اند، اما به هر شکل با مشکلات اقتصادی، تبعیضات و نابرابری‌ها و غیره کنار آمده‌اند و دین خود را به هر شکل و صورتی که بوده حفظ کرده‌اند.

با پیروزی انقلاب بارقه امیدی در قلوب ملت مسلمان و بلوچ درخشیدن گرفت. سال‌های اول هیچ کس تصور نمی‌کرد که روزی با یک برادرمسلمان ایرانی مانند بیگانگان رفتار شود. با گذشت زمان متاسفانه گزارشاتی از استان به مقامات بالا داده می‌شد که باعث رنجش خاطر آن بزرگواران گردید. کم کم دستهای پنهان و مغرض به اهداف شوم خود نزدیکتر می‌شدند و با نا امن جلوه دادن استان و هزاران مشکل دیگر، استان را به یک استان کاملا نظامی مبدل نمودند. اعتباراتی که باید جهت ساختن زیربناهها و رفع هزاران مشکل منطقه صرف می‌شد جهت جذب نیرو و ساخت قرارگاههای نظامی و دیوارکشی و کانال‌کشی طولانی مرزها خرج شد و جوی از بی‌اعتمادی را در منطقه پدید آورد.

اما تحلیل همه این مسایل:
آنچه باید همه بدانند که اگر هدف از وحدت بین شیعه و سنی،پذیرفتن اعتقادات و اصول اعتقادی برادران اهل تشیع باشد این مهم عملی نیست و چنین گمانی، خیالی بیش نیست. یعنی اهل سنت دارای اعتقاداتی هستند و در اصول اعتقادی آنان به عنوان مثال، امامت طبق عقیده برادران اهل تشیع جایگاهی ندارد.

پس وحدت حقیقی یعنی زندگی مسالمت آمیز در کنار همدیگر. همانگونه که در کشورهای دیگر همه ادیان و مذاهب اسلامی و غیر اسلامی با کمال آرامش به عنوان یک شهروند با هم زندگی می‌کنند. در استفاده از خدمات عام المنفعه همه برابرند، در استخدام‌ها هیچ گونه گزینشی بر اساس معتقدات یک فرد صورت نمی‌پذیرد، بلکه اصل و مبنا شایسته سالاری می‌باشد، در حالی که مشترکات بین برادران شیعه و سنی فراتر از این است که نتوانند با هم کنار بیایند.
چند سال پیش شکوه‌هایی مبنی بر تبعیض در همه امور نسبت به برادران اهل‌سنت به گوش می‌رسید. اما بزرگان و علمای این طایفه ایرانی، مردم را به آرامش دعوت نموده و این مشکلات را به مقامات بالا منتقل می‌کردند.
ظاهراً به جای بررسی بی طرفانه یک گروه تحقیق همان افرادی که گزارشات غلط را می‌دادند، مجدداً جهت تحقیق و بررسی به آنان مراجعه می‌شد و دوباره به همان جای اول برمی‌گشتیم.

اما گزارشات:
1ـ اگر در استان نا امنی وجود دارد وعده‌ای مسلحانه به تجارت مواد مخدر می‌پردازند، اولاً شرایط اقلیمی خاص استان را در نظر داشته باشید و ثانیاً این مخصوص استان ما نیست. در مرکز نیز گاهی چندین تن مواد مخدر کشف و ضبط می‌گردد. در استان‌های دیگر هم چنین اتفاقاتی رخ می‌دهد. گاهی
جنایات هولناکی در شهرهای دیگر کشور رخ می‌دهد که بسیار وحشتناک و تکان دهنده هستند اما در آن جا فقط مجرم، مجرم است وبه حساب همه ملت و مردم آن شهر گذاشته نمی‌شود. همین برخورد در استان ما متفاوت است. گروهک‌های مسلح از اول انقلاب تا کنون در جاهای مختلف کشور فعالیت نظامی می‌کنند، اما
حساب آنها از قبیله و قوم و مردم جداست.
پس اخلال‌گران همه جا هستند و بزرگ نمایی مقوله امنیت صرفاً جهت کسب اعتبارات بیشتر و بد جلوه دادن مردم استان و سرپوش گذاشتن به کم کاری‌های بعضی از مسئولین استان می‌باشد.

2ـ تدین مردم استان برهمه آشکار است و خواهشمندیم مقامات بالا به این مقوله توجه خاصی داشته باشند. هرگاه فردی با اطمینان خاطر به مذهبی گروید و با عشق و علاقه در همه محافل دینی و مذهبی خود شرکت جست، این شخص به این سادگی از معتقدات خود باز نمی‌آید و مردن را بر بازگشت از دین خود
ترجیح می دهد. این کشته شدن را شهادت در راه دین و الله می‌داند. این فرد گرچه بالفعل هیچ نیرویی ندارد اما بالقوه مانند یک بمب آماده انفجار می‌ماند و تحریک احساسات مذهبی ودینی آن به اشکال مختلف آثار مخربی برجای می‌گذارد وهمانند ریختن بنزین بر آتش می‌باشد. پس تحریک احساسات دینی و
مذهبی قطعاً در امنیت اخلال ایجاد می‌کند.
حال، تخریب یک حوزه علمیه یا دستگیری چند عالم که این ملت شدیداً نسبت به آن حساسیت دارد، نه تنها دردی را درمان نمی‌کند بلکه به مشکلات می‌افزاید. در تاریخ و اذهان فرزندان این ملت این توهین برای ابد نقشمی‌بندد و این را هتک حرمت به خود و ایل و تبار خود می‌داند.
جهت عشق و علاقه مردم ما نسبت به مدارس دینی و مساجد نیاز به اقامه ادله نسیت وقتی بیش از دویست هزارنفر درعیدین و هزاران نفر در مراسم جمعه و غیره شرکت می‌کنند، بدون اینکه کوچکترین نفع مادی برای آنان در بر داشتهباشد، روشن می‌کند که این ملت متدین است و برای مساجد و مدارس دینی و
علمای خود احترام زیادی قایل می‌باشد.

3- انگیزه افرادی که ما معتقدیم گزارشات کذب می‌دهند چیست؟ آری آنان بعضی از همسایگان قدیمی ما هستند که کینه بسیار دیرینه و قبیله‌ای بر اثر اختلافات گذشته با قوم بلوچ دارند. امروز که به پست و مقامی رسیده‌اند دارند به حساب نظام به تسویه حساب‌های شخصی و قدیمی خود رسیدگی می‌کنند.
و علمای اهل‌سنت را مخالف نظام و ضد شیعه جلوه می‌دهند و این می‌تواند لطمه بسیار بزرگی به وجهه نظام اسلامی و مذهب شیعه در سراسر دنیا وارد نماید.
امروزه که دنیا به یک دهکده جهانی مبدل شده و اخبار کشته شدن چند نفر در یک روستای دور افتاده در افغانستان و سومالی فوراً به گوش جهانیان می‌رسد، چنین اقداماتی بسیار کهنه و غیر عملی می‌باشد.
همچنین قلع و قمع یک ملت و یا یک قوم اندیشه‌ای قرون وسطایی تلقی شده و انسان را به عقب ماندگی و ترور اخلاق و اندیشه متهم می‌نماید.

4- آنچه گزارش گران مغرض از ما می‌گویند، و به ناحق اعمال و گفتاری را به ما نسبت می‌دهند، بد نیست که از زبان خود ما بشنوید که ما دارای چه اندیشه و طرز تفکری هستیم.
ما بدون هیچ‌گونه تقیه و ظاهرسازی اعلام می‌نماییم که ما اهل‌سنت و جماعت هستیم. با برادران اهل‌تشیع در مواردی از اصول عقیده اختلاف نظر داریم و هیچ گاه به همه اصول عقیده آنان معتقد نبوده و نیستیم. اما مشترکات فراوانی با برادران اهل‌تشیع داریم ما وهابی نیستیم و به هیچ کشور خارجی وابسته نمی‌باشیم. ما مسلمان ایرانی هستیم و به ایرانی بودن خود افتخار می‌کنیم. فشارهای موجود جهت پیوستن به هر نیروی بیگانه‌ای کافی بود؛ اما ما معتقدیم بهترین نظامی که می‌تواند در کشور حاکم باشد نظام اسلامی است.
این بدان معنی نیست که ما شیعه می‌شویم و از اعتقادات خود دست بر می‌داریم، بلکه ما حامی نظام هستیم وبه عنوان یک مسلمان ایرانی خواهان حقوق قانونی و مشروع خود می‌باشیم، اما به قول معروف دوستی هم یک طرفه نمی‌شود.
ما شیعه را مسلمان می‌دانیم و اختلافات فی ما بین را می‌توانیم با گفتمان حل کنیم نیازی به اعمال فشار و زور نیست، همان گونه که قرآن کریم دستور فرموده «لا إکراه فی الدین» "هیچ اجباری در پذیرش دین نیست"،
آن‌گاه هرکس می‌تواند دین خود را انتخاب کند. راستی آزادی اهل‌سنت و جماعت در امور دینی و مذهبی خود بر مبنای قانون اساسی جمهوری اسلامی چه ضرری برای نظام اسلامی دارد. آیا شایسته است که
در کشورهای اسلامی و غربی از فشار علیه اهل‌سنت سخنی به میان آید. عملکرد مدارس دینی و مساجد اهل‌سنت که در واقع تنها مایه دلخوشی این ملت هستند در دایره‌ای خود اهل‌سنت محدود می‌باشد و ما هیچ گاه از کسی برای پذیرفتن عقیده خود دعوت ننموده‌ایم.
اما راهکار منطقی و واقع‌بینانه این می تواند باشد که با تحمل آرا و عقاید همدیگر بدون اهانت با حفظ آزادی‌های قانونی و حقوق شهروندی با هم زندگی کنیم و الگویی مناسب برای شیعه و سنی همه کشورهای جهان باشیم.
در عصر فضا و فناوری نیازی به تعصباتی که نهایتاً منجر به کشت و کشتار
شود، نمی‌با‌شد.
امیدواریم که این کلمات بدون تعصب مورد بررسی قرار گرفته و بطور کلی اوضاع متشنج کنونی را که هنوز به مرحله خطرناک و حاد نرسیده است تغییر دهد و زمینه سوء استفاده برای دشمنان اسلام و وطن فراهم نشود.

جلسه ختم بخاری:
این جلسه یک محفل معنوی برای همه مسلمانان بشمار می‌رود. اما آنچه که باید از ایجابیات این جلسه گفت اینکه، در سالهای اخیر بسیاری از علمای بزرگ و صاحب نفوذ در جوامع مختلف اسلامی و اندیشمندان مورد وثوق و رجال سیاسی به این جلسه دعوت شدند. افرادی که به دعوت مجمع تقریب بین مذاهب
برای شرکت در این مجمع پاسخ نمی‌دادند و به هیچ عنوان حاضر نبودند با علمای شیعه هم‌صحبت شده و گفتگو کنند، همین علما دعوت ما را به عنوان اهل‌سنت پذیرفتند. باحضور در ایران و ملاقات با علمای شیعه، همچنین بازدید از شهرهای مذهبی مانند مشهد و قم بسیار متاثر شدند و بطور کلی دیدگاه
آنان نسبت به برادران شیعه تغییر کرد.
با باز گشت این علما بسیاری از شعارهای تند مذهبی بخصوص در پاکستان،هند، فغانستان و عربستان سعودی تعدیل شد وفتاوی، شعارهای تند و غیره، به شدت و به کاهش بود. از وحدت بین شیعه و سنی و نمونه الگوی عملی آن در ایران خن به میان آمد. بسیاری به این موضوع فکر می‌کردند که از تجربه خوب ما در ایران استفاده کنند و این را می‌توان در سایتهای آنان به زبانهای ختلف به وضوح مشاهده نمود.
 پس فایده و نفعی که این مجلس با برکت برای ذهب شیعه و نظام اسلامی ایران داشته کمتر از اهل‌سنت نیست. این ادعا و یا یک سخن گزاف نیست بلکه تجربه ماست که خواهشمندیم منصفانه مورد بر رسی رار گیرد.
همچنین تبلیغات بسیاری از سایتهای خبری مبنی بر اختلاف شدید و نزاع بین اهل‌سنت و شیعه با سخنرانی این علما خنثی می‌ شد،اما متأسفانه همان گزارشات غلط باز هم به میدان آمد و به جای تقدیر و تشکر مسئولین و مقامات بالا از برگزاری این جلسه و جلسات مشابه آن، ما مورد عتاب قرار گرفتیم و هر روز عرصه را بر ما تنگ‌تر کردند. ما مدعی نیستیم که این جلسه صرفاً برای نشان دادن وحدت بین شیعه و سنی برگزار می‌شد، اما به جرأت می‌گوییم که ادامه این جلسه ثمرات بسیار بزرگی برای همه دربر خواهد داشت.

اصلاً اگر منطقی بیندیشیم ما چه نجوایی داشیتم که در گوش این علما بخوانیم و به مذهب شیعه ضرری بزنیم. برای این کار ما می‌توانیم نماینده‌ای به پاکستان یا هر کشور خارجی بفرستیم و هر چه می‌خواهیم به راحتی به سمع و نظر آنان برسانیم. امّا ما هرگز چنین هدفی را دنبال ننموده‌ایم و اصلاً امروزه نیاز به چنین کاری نیست. این کاربا ایمیل و تلفن هم انجام می‌گیرد.
اما ضرری که به نظام و انقلاب با ندادن ویزا به این علما و علمایی که با تشویق آنان آماده شده بودند تا در جلسه امسال شرکت کنند، بسیار بزرگتر و عمیق‌تر از آن چیزی بود که ما تصور می‌کردیم. شکوک و شبهات گذشته آنان که تا حد زیادی رفع شده بود مجدداً زیاد شد و افرادی که از اول مخالف شرکت در این جلسه بودند به تبلیغات گسترده و وسیعی دست زدند تا ثابت کنند که این جلسه از طرف جمهوری اسلامی ایران با مشکلاتی مواجه است، همچنین بسیاری از رجال سیاسی را مشکوک نموده و به دیدگاه متشددین متمایل نمود.
حال ببینیم که ضرر برگزاری این جلسه بیشتر بوده و یا تصمیم بعضی برای عدم برگزاری آن؟!.
آری چه نیازی است که ما تجربه دیگران را دوباره تجربه کنیم. همین مشکلات کوچک در کشور پاکستان منجر به خونریزی وحشتناک بین برادران شیعه و سنی شد گرچه در سالهای اخیر به یمن تبلیغات سالم و دعوت به گفتگو به جای خشونت، کمی کاهش پیدا کرد. اما حس انتقام جویی و کینه و نفرت شدیدی که وجود دارد مانع از هرگونه تقریب و وحدت می‌باشد.
ما می‌توانیم از تجربه پاکستان و عراق استفاده نموده و باتحمل و زندگی مسالمت آمیز در کنار همدیگر به خوبی و خوشی زندگی کنیم. این دقیقاٌ همان چیزی است که قانون‌گذار، تصویب نموده و آزدای کامل مذهبی را برای همگان در نظر گرفته است. 

فاضل دارالعلوم زاهدان

تاملی بر مسائل قومی در ایران  

 اخیراً‌ موضوع اقلیت‌های قومی به صورت بحثی هر چند ابتدایی و کم اقبال از طرف بعضی از صاحبنظران به خصوص از جناب آقای جلالی‌پور و دیگر علاقه‌مندان در مطبوعات مطرح شده است که تا اینجا بیشتر محدود به قومیت کرد بود. اما در کل گشودن باب این مبحث در همین حد هم در کشوری که دارای قومیت‌های مخلتف می‌باشد از اهمیت ویژه برخوردار است زیرا پیش از این مسأله قومیت‌ها در ایران به شکل موضوعی غیرقابل طرح هم برای مخالفان مسأله قومیت‌ها و هم برای موافقان بوده است. 

 مخالفان، طرح مسأله قومیت‌ها را مساوی با دامن‌زدن به اختلافات و یا نفی یکپارچگی ایران می‌پنداشتندو موافقان با نگرانی از فضای سنگین ایجاد شده امنیتی، از نزدیک شدن به این مباحث احتراز می‌کردند و بسیاری نسبت به جدی‌بودن این مباحث تردید داشتند اما اظهارات هشدارگونه اخیر وزیر اطلاعات در صحن مجلس در هفته دولت نشان از نگرانی ایشان در مورد آینده مسائل قومی و وضعیت مبهم امروزی داشت. این امر ضعف نخبگان و علاقه‌مندان به مباحث اساسی جامعه ایران را آشکار می‌کند که اغلب زمانی با مسائل مواجه می‌شوند که عملاً در مقابل آن قرار گرفته باشند. به هر حال تا همین حد که این مباحث به آهستگی در مطبوعات ظهور و بروز کرده است باید آن را به فال نیک گرفت و به دور از پیش داوری‌های شتاب‌زده سیاسی با تأمل در خور شأن جامعه‌ای متمدن نسبت به یکی از مسائل مهم کشور هم علاقه‌مندان را به این مباحث دعوت کرد تا افکار عمومی در مواجه با دیدگاه‌های مختلف با برخورداری از روشنگری در خور یک جامعه مدرن و متمدن از کجراهه عصبیت‌های نهفته و تراکم شده در لایه‌های پنهان جامعه به سلامتی عبور کرد. با این مقدمات از نظر نگارنده توجه به نکات ذیل در برخورد با مسأله قومیت‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است:

1ـ در جغرافیای کنونی ایران مسأله قومیت‌ها به عنوان واقعیتی انکارناپذیر امری پذیرفته است اما حقوق قومیت‌ها در تاریخ تشکیل دولت مدرن (دولت ـ ملت) تا به امروز همواره مورد مناقشه بوده و وجود بحران‌های مختلف در بین قومیت‌ها در تاریخ معاصر مؤید این امر است که ثبات و امنیت کشور در گرو چاره‌اندیشی اساسی به این مسأله می‌باشد.

2ـ حکومت‌های حاکم در ایران در طول تاریخ علیرغم تنوع ساختاری تاکنون بر مبنای تمرکز قدرت مرکزی عمل نموده و از پذیرش واقعیت هویت متنوع قومی اکراه داشته‌اند و همیشه در برخورد با این مسأله محدودیت‌های سنگین خطوط قرمز جلودار نقادی در مناسبات قومی بوده و از طرح استراتژی قابل قبول و اعتماد برانگیز فاصله داشته‌اند.

3ـ در تاریخ معاصر متأسفانه هرگاه حکومت مرکزی دچار ضعف و ناتوانی گشته، مسائل قومیت‌ها به شکل‌های مختلف و در بعضی موارد به صورت خشونت‌آمیز بروز کرده است. این امر نشانگر حقانیت اعمال قدرت فائقه متمرکز نبوده بلکه بالعکس ثابت کرده است که قدرت متمرکز فقط توانسته با اعمال قدرت فائق صورت مسأله را پاک نموده تا از ظهور گرایشات قومی جلوگیری نموده و این گرایشات را به نیمه پنهان پس رانده اما در هر زمان امکان بروز آنها به اشکال مختلف و شاید بحرانی منتفی نگردیده است.

4ـ در اغلب جوامع توسعه یافته و حتی در بعضی از کشورهای جهان سوم که دموکراسی در آنجا نهادینه شده امثال هندوستان و تا حدودی حتی پاکستان، مسأله قومیت‌ها همواره جزئی از مسأله دموکراسی بوده اما در ایران آنانی که دموکراسی و استقرار نهادهای مدنی را به عنوان مطالبات سیاسی مطرح کرده‌اند، کمتر مسائل اقلیت‌های قومی را در چارچوب مطالبات دموکراتیک و درخواست‌های مدنی مطرح نموده‌اند. با تعمق بر مطالبات جنبش اصلاح‌طلبی ایران می‌توان به وضوح دریافت که جنبش اصلاح‌طلبی تا چه حد مطالبات قومیت‌ها و هویت‌های قومی را در برنامه سیاسی خود گنجانده است و نسبت به حساسیت آن تا چه حد فراتر از راه حل‌های امنیتی، اقدامی عملی و مؤثر انجام داده است.

5ـ تخریب هویت‌های قومی همواره بخشی از سیاست‌های غیرقابل فهم عملکرد حاکمیت‌های متمرکز بوده و در این راستا کمترین مجال برای بروز و ظهور استعدادهای قومی فراهم بوده و یا به بیانی مفصل‌تر آنچه که امروز به عنوان یک معضل قومی در ایران وجود دارد، صرفاً‌ وجود تمایز فرهنگی، نژادی و یا اقلیمی نیست بلکه نتیجه تداوم یک روش کشورداری است که از نظر تاریخی کارآمدی آن محل تردید است و اعمال تمایزات و روش‌های تبعیض ‌گونه که در عملکرد اجرایی کشور وجود دارد نه تنها منطبق با نیازهای جامعه امروزی نیست بلکه بخشی از توانایی و ظرفیت‌های موجود در بین اقلیت‌های قومی در اداره امور و استفاده از توان مشارکتی، آنان کنار گذاشته شده مسلماً اصرار بر روش‌های ایدئولوژی و سنتی مانند در امور اجرایی شکاف‌های موجود را عمیق‌تر می‌نماید.

6ـ در بین قومیت‌ها و اقلیت‌های مذهبی علیرغم نارسایی‌ها و محرومیت‌هایی که در همه ابعاد چه در امور اجرایی و چه در برخورد با عوامل فرهنگی ملموس است اما هنوز نسبت به تمامیت ارضی و چارچوب قانونی نظام، تقابل و تعرضی محسوس به صورت سیاسی شکل نگرفته است و در رابطه با اصلاح‌ روش‌ها و فراهم ساختن فضای غیرتمایزگونه امیدواری‌ها از بین نرفته و حکومت در وضعیت موجود نیز از ظرفیت و امکانات زیادی برای تغییر رویه برخوردار است که به صورت راه حلی فوری و ملموس می‌توان در بین اقلیت‌ها و مناطق قومی از اصرار بر برگزیدن مدیران صادراتی و یا روابطی چشم پوشید و از ظرفیت مدیران بومی در تحکیم روابط ملی به سمت جذب مدیریتی کارآمد در محیطی مأنوس که به صورت منطقی قابل توجیه می‌‌باشد حرکت کرد؛ مسلماً‌ این عمل بخش عمده‌ای از بروکرات‌ها و تحصیلکردگان را که به حاشیه رانده شده‌اند و در آینده ممکن است توان بالقوه جنبش‌های رادیکال قومی را تشکیل دهند وارد یک روند اجرایی و قانونی نموده که هم می‌تواند ساختار غیرطبیعی و کم توان نهادهای اجرایی در این مناطق را بهبود بخشد و هم بخش قابل توجهی از پتانسیل بالقوه جنبش‌های رادیکال قومی را تعدیل و به سمت روندی قانونی جهت حل معضلات موجود به صورت فعال هدایت نماید. و در غیر این صورت مسلماً‌ روح کثرت‌گرایی و زمینه تحمل و بردباری و همزیستی محدودتر گشته و نهایتاً‌ اعتماد عمومی قومیت‌ها خدشه‌دار می‌گردد.

7ـ فرهنگ ایرانی منحصر به فرهنگ قومیت فارس یا زبان فارسی نیست بلکه سایر قومیت‌ها در این فرهنگ علی‌القاعده نقشی دارند اما در عمل قومیت‌های ایرانی و فرهنگ آنها در محدوده جامعه ایرانی معرفی و شناسانده شده‌اند. فرهنگ ایران مجموعه‌ای از تمامی زبان‌ها و هویت‌ها است و امروز یک روشنفکر ایرانی از ادبیات و فرهنگ دورترین نقطه جهان آشنایی و آگاهی کافی دارد اما این نقص است که به ادبیات زبان‌های بلوچی، کردی و... داخل ایران بندرت آشنا باشد و این چیزی نیست جز محرومیتی خودخواسته یا ستمی به فرهنگ جامعه ایران زمین که با اعمال انواع محدودیت‌ها و ایحاد حساسیت‌ها مانع از گسترش فرهنگ قومیت‌ها در سطح ایران بوده تا یک داد و ستد سالم‌تر فرهنگی در درون جامعه ایرانی برقرار باشد.

8ـ اگر زمانی دخالت بیگانگان و ناتوانی حکام وقت در اداره امور به جدایی قسمتی از خاک ایران منجر گردید دلایل آن کمتر به مسائل قومی مربوط می‌شود، که ترس و واهمه از خدشه‌دار شدن تمامیت ارضی تا این حد دامنگیر مسائل قومی در این کشور باشد و هر نوع تغییر در رویه برخورد با قومیت‌ها صرفاً با دیدگاه‌های امنیتی ارزیابی شود. واقعیت امر این است که هرگز جدایی‌طلبی در ایران به عنوان یک جنبش در بین قومیت‌ها مطرح نبوده و در بدترین موقعیت ممکن همانند اوایل انقلاب که حاکمیت مرکزی هنوز پا نگرفته و دستگاه دولتی هنوز به شکل سامان یافته از قدرت کافی برخوردار نبود در همان دوران هم درخواست‌های رادیکال نتوانست به تمامیت ارضی لطمه‌ای وا دارد هر چند عملکرد خشونت‌آمیز این گروه‌ها در بعضی مناطق مانند کردستان و یا بلوچستان روند شکل‌گیری تفاهمات ملی را تا حدودی خدشه‌دار نمود و ضرایب حساسیت‌ها را آنچنان بالا برد که مجال طرح این گونه مسائل را بسیار محدود ساخت ولی در کل جدایی از چارچوب ارضی ایران هرگز به صورت خواست قومیت‌ها مطرح نبوده و به این ترتیب نگرانی حاکمیت متمرکز و اعمال سیاست تمایزگونه از سوی برخی مسؤولان، بیشتر بر بنیان پیش فرضهای غیر واقع بینانه استوار بوده است.

9ـ وضعیت همجواری اغلب قومیت‌ها با کشورهای همسایه و داشتن اشتراک نژادی، قومی و فرهنگی با بخشی از ساکنان آن ممالک در موقعیتی که اقلیت‌های قومی در کشورهایی مانند عراق، ترکیه و یا افغانستان که با نوعی شکل‌گیری روندگفتمان توافقی توأم است بروز هر نوع تحولی در آینده این قومیت‌ها در کشورهای همسایه مسلماً در شکل‌گیری فضای قومیت‌های ساکن در ایران بی‌تأثیر نخواهد بود. اما دوراندیشی در مقابله با تأثیرات منفی و جلوگیری از گسترش فضای رادیکالیسم نمی‌تواند به معنای اعمال محدودیت‌ها و حساب‌های سختگیرانه در مناسبات قومی یا مرزی باشد. می‌توان به نحوی مثبت با اتکا به این اشتراکات روابط و مناسبات سالم را گسترش داد. اعمال سیاست‌های سختگیرانه عموماً‌ زمانی صورت می‌گیرد که ما در شکل دادن یک روند مثبت از اعتماد به نفس کافی نسبت به اقدامات خود برخوردار نباشیم.

10ـ زبان و ادبیات قومیت‌ها از مؤلفه‌های مهم فرهنگ ملی به شمار می‌آیند. در جهان امروز، نابودی زبان‌های محلی و قومی حداقل در حد گونه‌های مختلف در حال انقراض طبیعی یا حیوانی محل نگرانی صاحبنظران و آسیب شناسان مستقل اجتماعی بوده است، که در پی نجات آنها تلاش می‌کنند. متأسفانه برخی در ایران نه تنها هیچ تمایلی برای حفظ و نگه‌داشتن این زبان‌ها که سرشار از خاطره و هویت قرن‌ها تجربه زیستی مشترک یک قومیت را تشکیل می‌دهند، ندارند چه بسا طرفدار سیاست‌هایی در جهت تسریع روند نابودی آنها هستند. در عصری که عصر انفجار اطلاعات نامیده می‌شود و هر گروهی به راحتی می‌تواند از امکان پخش و چاپ و نشر در هر گوشه‌ای از جهان با استفاده از تسهیلات اینترنتی و یا ماهواره‌ای برخوردار شود، سیاست‌های تنگ نظرانه در این زمینه پاسخگو نخواهد بود.

11ـ برخورد روشنفکران و نخبگان جامعه ایران به مسأله قومیت‌ها قابل تعمق است. دغدغه خاطر اغلب روشنفکران ایرانی در برابر مسأله قومیت‌ها بیشتر معطوف به تمامیت ارضی کشور بوده است تا نقادی قدرت. آنان هرگز نتوانسته‌اند یا نخواسته‌اند این دو موضوع را از هم تفکیک نمایند و در تحکیم تمامیت ارضی روش اعمال قدرت را به چالش بطلبند و رابطه تضمین حقوق قومیت‌ها را با تمامیت ارضی ایران تعریف و معیارهای آن را مشخص نمایند. به نظر می‌رسد تجدیدنظر در نوع نگاه به این مسأله ضروری است.

کریم  باشنده

منی مُلور بیگءِ سبب چہ مردمان دوری بیتگ -شھید مھرنھاد

پهره: اخبار بلوچستان و جهان

گفتار چهارم از کتاب 

 درد کویر

yarmohamadzehii@yahoo.com 

گفتار چهارم از کتاب درد کویر 

شهری مه گرفته با دیوارهای خون آلود فرو رفته در عمق تاریکی و ظلمت ، ظلمی بی انتها و بی سبب ، با ارواحی پلید در کوچه پس کوچه هایش و شامه های قوی که با بوی جنایت و خون عجین شده اند ، می جویند خاکش را ، می بویند خاکش را ، خاکی خشک آن چنان در ظلم ،گویی جنایت هولناک دیگریست در شرف وقوع و تیر برقهای چوبی خونین رنگ کوچه پس کوچه های خاکیش بسان فانوسهایی که نوید غرق هر کشتی طوفان زده ای را با نور ضعیف خویش در گوش عالم می نوازد و صحنه جنایتی دیگر را در شبهای زاهدان متبلور می کند تا راه جنایت همچنان به اهرمن هویدا باشد و آنان خرسند که همگان ببینندشان و هراسان همگان از دیدنشان.  

  

باد در صحن شهر با طلوع شب زوزه می کشید و درختان هراسان و لرزان گنجشکهای ناتوان را در آغوش شاخ و برگهایشان می کشیدند ، مردم در خانه ها می چپیدند ، فرزندان هراسان به آغوش مادرانشان می خزیدند ، پدران نگران از خواب می پریدند ، دستها را به آسمان می کشیدند ، گریبان را می دریدند ، آه و ناله می کشیدند ، چشمها پر خون ، سینه ها پر درد ، از درد کویر و شهر خالی همچنان از مرد کویرو تنها دژخیمان جولان می کنند مردم بی دفاعم را و وحشت را به غریب مردمانم مستولی ، آن چنان که دردشان را فریاد بر نیاورند اما ... 

  
صدای نعره ای از عمق کویری در بند فریاد می زند دردی دیگر را و خاموش می کند نور سو سو زن فانوس انسانیت را در این مرز و بوم که این بار جنایت آن سوی مرزهای رذالت را نیز در نوردید
بلوچستان ، زاهدان ، زمستان سال یکهزاروسیصدو هشتادوشش سه فرزند دیگر از تفتان اما این بار سه زن ، سه سمبل نجابت و پاکی ، ساده و بی آلایش و دهاتی در راه بارگشت از عیادت بیمارشان از بیمارستان امام علی ، طعمه سیاستهای غیرانسانی و شیطانی رژیم آخوندی شده و توسط سربازان گمنام امام زمان ربوده شدند تا چشم در چشم عفریت پیر هزاران بار آرزو کنند مرگشان را  

 

 

آنان در چشمان پر از نفرت و قساوت دژخیمان نگریستند و گریستند ، تقلا کردند و گریستند ، کتک خوردند و تقلا کردند و گریستند ، مشت بر سر ، لگد به پهلو ، سر به زیر گریستند ، سر شکسته و خون آلود ، چشم در چشم بی شرف عفریتان گریستند ، هزاران بار آرزو کردند مرگشان را و گریستند ، به پای خوکان خمینی التماس کردند و گریستند ، تا رمق داشتند تمنا کردند و گریستند ، دست و پا بسته و بی یاور گریستند تا شصت روز گریستند ، مردند و باز هم گریستند و بعد از دو ماه در روز سیزده فروردین ، برادرانشان آنان را بی جان و برهنه در کلاته رزاق زاده زاهدان یافتند و به غیرت و شرف و ناموسشان ضجه ها کردند و گریستند

ادیب وحدانی 
اگر از روی یک نقشه ایران همه اسم های شهرها را پاک کنندو آن را به دست یک شهروند در تهران یا شهرهای دیگر بسپارند و بخواهند که مثلا فنوج، سرعین، تکاب، دهلران، بندر گز، یا سراب را نشان دهد، چند نفر می  توانند هر یک از این شهرها را روی آن نقشه  مشخص کنند؟ اگر نسبتی خاص بین یک فرد و یک شهر نباشد، چه قدر می  توان امیدوار بود که او از آنجا با خبر باشد؟ وقتی بومی های یک شهر که در شهری دیگر مشغول به زندگی اند چندان از زادگاه خودشان خبردار نیستند، چه قدر می توان امید داشت که دیگران از آنجا بدانند و یک گزارش، چه قدر می       تواند آن شهر را نشان بدهد؟
داخل همین مرزها شهری هست که شالیزارهای بزرگ ونخلستان های بزرگتر و درخت های متعدد انبه و پرتقال داشت و مردمی که در کل منطقه ناامن به یمن نوع اقتصادشان و اعتقادشان، نه نیاز چندانی به روش های غیرمتعارف برای کسب درآمد داشتند و نه میلی به آن کار.آن مردم به گله های بز وگاو شان و به مزرعه هاشان راضی بودند و قناعت و انسانیت را سرمایه کارشان کرده بودند.

اخلاقشان طوری بود که الان که همه مزرعه ها و نخلستان ها و باغ ها خشکیده اند و عمده حیوان هاشان مرده اند باز اخلاقشان را دارند و رضایت به رضای خالق را از یاد نمی          برند و وقتی که پوست شکم بچه هاشان به دنده ها چسبیده، بر خلاف اهالی شهرهای کناری به سراغ قاچاق و ایجاد ناامنی نمی    روند و منتظرند که خشکسالی برود و سرسبزی بیاید.
۲۱۹۰ روز قبل کشاورزان نیکشهری زمین ها را شخم زده بودند تا دوباره بکارند که خونکرد و چند قنات دیگر شهر نشانه های کم آبی و خشکی را از خود نشان دادند. ریش سفیدها می  دانستند که هر چند سال یک بار این اتفاق طبیعی است. اما حالا همه عزا گرفته اند، چون کم آبی به خشکسالی تبدیل شده و خسارت الان 6 سال است که ادامه پیدا کرده و قحطی به حدی پا گرفته که در روستاهای اطراف، بسیاری حتی پول ندارند آرد دولتی کیلویی 300 تومان را بخرند. 2190 روز از وقتی که زرد شدن سرشاخه های درخت ها شروع شد می  گذرد و آتش سوزی در نخلستان بزرگ شهر فقط از نظر خبری مهم است. آنقدر دل آزردگی های مردم زیادشده که کسی با فکر از دست رفتن درخت ها ناراحت نمی  شود. تکرار غصه، غصه  را عادی می  کند اما از دل آزاری آن نمی  کاهد. در توابع نیکشهر در یک قابلمه کوچک که در رستوان های تهران با 3-2 پرس غذا پر می  شود، برای 10 نفر غذایی را می  پزند که از آب گل آلود، فلفل و رب گوجه فرنگی تشکیل شده و آن غذا با ولعی خورده می  شود که اگر یک بز بازیگوش تکه ای از آن را از دست بچه ای که می  خواسته آن نان را بخورد، برباید آن بچه زیر گریه می  زند. در همان جاست که از بین بچه ها به رسم آفریقا می  توان کسانی را دید که 4 ساله یاحتی 5 ساله اند و به علت سوء تغذیه نمی  توانند راه بروند. بزرگسالانی را می  توان دید که به امید رسیدن جیره غذایی ماهی 9500 تومان دولت برای بچه ها مانده اند تا آن را با همسایه های بزرگسالشان بخورند. تا بتوانند بمانند و از همین امیدها و آرزوهای زندگی شان نگهداری کنند. مادران این کودک ها به امید بافتن حصیرهای هزار تومانی مانده اند و الان که دیگر درخت های داز نمی    رویند تا مواد اولیه آن حصیرها آماده شود، آدم ها تازه به صدا آمده اند که خدا با ما قهر کرده است. اهالی نیکشهر از موهبت هایی که در شهرهای اطراف است محرومند و دلخوشی شان فرمانداری بومی است که خود می  گوید: تنها توانسته ایم احترام مردم را نگه داریم و با آنها همدرد باشیم. از 1480 میلیارد تومان خسارتی که در این چند سال خشکسالی پدید آمده فقط 312 میلیارد تومان را جبران کرده ایم، خودمان هم خجالت می  کشیم. 5 تا 6 درصد از خسارت ها را ستاد حوادث غیرمترقبه و نهادهای دیگر مانند کمیته امداد امام خمینیره جبران می  کنند. اما مشکلات و خسارت ها آنقدر زیاد است که این رقم ها هیچ مشکلی را حل نمی  کند. بسیاری از مردم ترجیح می  دهند به جای کار کردن با اتومبیل، به پمپ بنزین بروند و 20 لیتر بنزین بزنند تا آن را 6-5 هزار تومان بفروشند و از این راه سود ببرند. به دلیل ناتوانی در پرداخت قبض های هزینه ها هر هفته در شهر برق، آب و تلفن خانه ها قطع می  شود.
به دلیل بالا بودن سطح سنگ های عمقی زمین، امکان حفر چاه های عمیق وجود ندارد و آب حاصل از رگبارهای موقتی هم به دلیل نبود طرح های آبخیزداری به هدر می رود. تنها عکس های تزئین دهنده اتاق نبی بخش داودی که فرماندار شهرستانی است که 180 هزار نفر آدم در توابع آن مشغول به زندگی اند و 24 هزار کیلومتر مربع وسعت دارد و 5/7 نفر در هر کیلومتر مربع آن زندگی  می  کنند و دارای هزار روستاست، عکس هایی است که از اجرای طرح های آبخیزداری تهیه کرده اند، اما اجرای این طرح ها نیازمند بودجه مفصل دیگری است که از 13 میلیارد تومان سالانه نیکشهر برنمی آید. چابهار بندر دارد، ناحیه سرباز در مرز واقع شده است، ایرانشهر منطقه نسبتا صنعتی است و چندین کارخانه در آنجا مشغول به کارند در حالی  که نیکشهر منطقه ای با اقتصاد کشاورزی و دامپروری است که خشکسالی باعث شده اقتصاد  آن فلج شود و آن چیز که از بروز ناامنی  در این منطقه جلوگیری کرده، شرافت و انسانیت آدم هاست.
آنها که در روستاهای اطراف نیکشهر گشته اند حرف های جالبی برای گفتن دارند. از اینکه مردم تنها صبحانه خودشان را که عبارت است از چای تلخ به میهمانان تعارف می  کنند و در حالی که از یک رمه هزار راسی بز، فقط 8 بز زنده مانده حاضرند آن را برای غذای میهمانان قربانی کنند. آنهایی که مردم را دیده اند می  گویند چون همه اتفاقات خواست خداست صبر مردم برای آنها یک اصل است و نبی بخش داودی می  ترسد از روزی که این صبر به سر بیاید. هشدارهای پاسگاه های نیروی انتظامی درباره توقف نکردن در راه های دراز خشک بی  مسافر اطراف ایرانشهر ممکن است روزی در توابع نیکشهر هم کاربرد پیدا کند، خدا آن روز را نیاورد.
مشکل منحصر به نیکشهر نیست. شما اگر یک کیلومتر از جاده های اصلی اطراف چابهار دور شوید هم با همین مشکلات معیشتی مردم روبه رو می  شوید.
دکتر علیرضا دادگر، رئیس شبکه بهداشت شهرستان نیکشهر با گلایه از مطبوعات می افزاید: زلزله سروصدا دارد، خشکسالی لال وگنگ واصم است. ما درباره مشکلات می   گوییم، بولتن چاپ می کنیم حتی یک وبلاگsalamat1.blogspot.com باز کرده ایم. یکNGO برای حمایت از کودکان مبتلا به مشکل سوء تغذیه ایجاد کرده ایم، اما وقتی خود من که بومی اینجایم در دوران تحصیل از وضع شهرم خبر نداشتم، چه کسی می                 تواند از اوضاع با خبر شود؟ مطبوعات هم ویژه نامه های استانی را که چاپ می کنند فقط در سطح استان پخش می  کنند. ما که ازمشکلات خودمان خبرداریم.
دکتر تمایل دارد که ما را به بازدید از روستاهای اطراف ببرد. او که خود از طراحان برنامه  غذایی کودکان مبتلا به سوء تغذیه است، می گوید: ما رژیم غذایی کودکان را مشخص کردیم. اما در این اطراف سردخانه نیست، پس نمی توان امید چندانی به توزیع درست مواد غذایی داشت. مجبوریم که یک گونی سیب زمینی به یک خانواده ای که بچه دچار سوء تغذیه دارند بدهیم. خانواده می داند که این حجم سیب زمینی ظرف یک ماه حتما می پوسد. از طرف دیگر اعضای آن خانواده و خانواده های دیگر که در روستا زندگی می کنند از گرسنگی رنج می          برند. همه با هم غذا را می خورند.
دولت به جای اینکه مشکل معیشتی مردم را حل کند فقط کودکان سوء تغذیه ای را پوشش داده، در حالی که این فقط یک تکه از مشکل است و حل دراز مدت مشکل، برنامه مفصل و جدی را می  طلبد.
برای بررسی ها، کارشناس تغذیه ما از یک خانواده سوال کرد که چند وقت یک بار گوشت می  خورند؟ جواب تکان دهنده  ای را شنید. نه تنها مدت ها بود که گوشت نخورده بودند، بلکه اصلا یک سال بود که آن خانواده گوشت را ندیده بودند.
سوء تغذیه در نیکشهر وتوابع مستقیما منجر به مرگ نشده است. اما اگر فردی به واسطه ضعف عمومی ناشی از سوء تغذیه نتواند در مقابل یک اسهال ساده، یک سرماخوردگی متعارف یا یک تب عادی تاب بیاورد و بمیرد، آیا او از سوء تغذیه نمرده است؟ به نظر می  آید که در تهران اصلا متوجه نیستیم که جاهای دیگری هم در ایران وجود دارد. می گویند سازمان ملل یک سوال را برای نقاط مختلف دنیا ارسال کرد به این شرح: به نظر شما راه حل صادقانه برای حل مشکل کمبود مواد غذایی در دیگر نقاط دنیا چیست؟ و پاسخ هایی که دریافت شد معمولا مناسب نبودند چون: در اروپای غربی کسی معنی کمبود را نمی    دانست، در اروپای شرقی کسی معنی صداقت را نمی دانست، در چین کسی معنی نظر را نمی دانست، در خاورمیانه کسی معنی راه حل را نمی دانست، در ژاپن کسی معنی مشکل را نمی دانست، در آفریقا کسی معنی مواد غذایی را نمی دانست و در آمریکا کسی معنی باقی نقاط دنیا را نمی دانست.
۲۱۹۰ روز است که میهمان ناخوانده ای به اسم خشکسالی به دم گربه بزرگی به اسم ایران وارد شده و گویی هیچ کسی معنی آن را نمی  داند، دست کم در تهران.

استاد دانشگاه آپسالا سوئد: زبان بلوچی آینه ای از واقعیت است عضو هیات علمی دانشگاه آپسالا سوئد گفت: زبان زیبای بلوچی و ادبیات شفاهی آن آینه تمام نمای واقعیت است.

  وانگ دربروکانءِ مچّیءَ شھید مھرنھادءِ تران

اتحاد اتحاداتحاد اتحاداتحاد اتحاداتحاد اتحاداتحاد اتحاداتحاد

بلوچها بخاطرآزادی و سربلندی باید متحد باشند بلوچستان درشرایط خاص خود قراردارد، هم اکنون مصایب بزرگ در برابر ملت بلوچ  قراردارد دشمنان این ملت تلاش دارند تا با ایجاد تفرقه دربین بلوچها  آنها را بین خود انداخته وازشرایط موجود به نفع خود استفاده برند، واگر بلوچها متوجه خود نشوند نه تنها اینکه جغرافیای خود را ا ز دست خواهند داد بلکه فرهنگ بلوچی  این کشورهم خدای نخواسته نابود خواهد شد. شواهد نشان میدهد که به تحریک دشمنان بلوچستان  فضای دربین بلوچها ایجاد گردیده که بدبختانه جریانات سیاسی  ،اقوام و روشنفکران اختلافات زیاد بین هم پیدا نموده اند که حتی بیرونی ها  وقوه های اغیاررا نسبت به یکدیگربهتر میبینند.واین یک واقیعیتست که بلوچها  باید آنرا بپذیرند.   درسطح فرهنگی بدبختانه یکعده روشنفکران نیزآگاهانه یاغیرآگاهانه به نشر و تحلیل موضوعات تفرقه انگیز میپردازند که ازاین طریق دشمنان بلوچستان  نیزاستفاده مینمایند و  در سایت ها به نظریاتی میپردازند که با منافع ملی ما سرنمیخورد وازسوی دیگر یکعده افراد کم فهم را نیز گمراه نموده مسبب ایجاد عقده ها میگردد. منافع ملی مردم هرکشور مربوط است به سرحدات جغرافیای. بدبختانه ما بلوچها   داریم به یک خصومت بی ثمر و کاملاً ویرانگر میپردازیم که نتایج کاملا ویرانگر رادرقبال دارد و اگر  متوجه آن نشویم نه تنها اینکه آزادی وغرورتاریخی خود رابدست نخواهیم آورد بلکه غلام و برده دیگران هم خواهیم شد. به بلوچها ست تا ازقوم پرستی زبان پرستی وحتی سلیقه گرایی واختلافات سیاسی که منجربه درگیری وخشونت وبدبینی میشود بطور جدی پرهیز نمایند. . کشورهای کثیرملیتی امریکا، هندوستان، کشورهای اروپای را میبنیم که همه با  چه اتحاد باهم زنده گی میکنند و درنتیجۀ این اتحاد تاثیر عمیق خود را بالای جهان گذاشته اند وقدرت های بزرگ جهانی راتشکیل میدهند حتی کشورهای کوچک مثل اسراییل با وحدت و یکپارچگی شان به تمام جهان تن نمیدهند.  ما یک کشوردارایی تاریخ غنی ودرخشان و دارایی موقیعت بسیارمهم سیاسی جغرافیایی را با اتحاد کامل خود نه تنها اینکه به آزادی کامل برسانیم، بلکه موقیعت آنرا درسطح جهانی به مدارج عالی برسانیم. بعضی ها سخت مأیوس به نظرمیرسند ومشکل کنونی را قابل حل نمیدانند درحالیکه چنین نیست، هیچ مشکلی نیست که حل نداشته باشد کوه هرقدر بلند باشد بالای خود راه دار د فقط همت میخواهد وانگیزه.هرفرد بلوچ حتی کسانیکه این متن رامیخوانند از خود آغا ز نمایند درمقابل برادران هموطنان وهمکیشان خود هرنوع عقدۀ راکه دارند ازخود دورنمایم. .بناً به هیچ فرد وگروه ضرورنیست که درمقابل اجتماعات ساکن کشورعقدوی عمل نماید. بلوچها باید بدانند که وقت بخصوص در زمانه جدید به زودی میگذرد و تغافل سبب مصایب زیاد خواهد شد، نشود خدای نخواسته که بابی تفاوتی درمقابل غرورملی وعقایدمان تاریخ مارا محکوم نماید.ابلوچها باید تما م عقده های گذشته را فراموش نمایند و بخاطر بهبود زنده گی  خود باهم متحد گردند. درغیرآن حلقه غلامی و برده گی به گردن خواهیم داشت که نسبت به این نوع زند گی مرگ با افتخار صد بار بهتر خواهد بود