مکران سربلند

مطلبی را که در ذیل خواهید خواند قسمت آغازین از کتاب" درد کویر" برگرفته شده از حقایقی دردناک که در بلوچستان بوقوع پیوسته است می باشد ، این کتاب هم اکنون در دست نگارش است اما بنا به ضرورت زمان و مشورت دوستان لازم دانستیم در حین نگارش در اختیار عموم قرار گیرد . از خوانندگان گرامی خواهشمندیم با ارسال شرح حالهایی از بیدادها و ظلمهایی که در بلوچستان روی داده است و نیز با پیشنهادات و انتقادات خویش ما را یاری نمایند.

یارمحمدزهی - خاش

yarmohamadzehii@yahoo.com

پیشگفتار

در بیابان دیارمان آسوده و بی فکر، بی حسی عجیب، با نگاهی کور به سقوط هولناک خورشید شرافت و انهدام عزت همچون منطقی نابینا با دستهای سپید بی خیالی و نه سرخ، در هجوم طلوع تاریکی و فوران ظلم روزها را یکی پس از دیگری بی اندیشه و تفکر سپری می کردیم و نمی دانستیم، نمی دانستیم که در لابلای رویاها و آرزوهای دروغین حقیقتی تلخ بر قله تفتان پیرمان و دل کویر خشکمان آنگونه پر تلعلع رخ می نمایاند و نمی توان دیدش، چرا که توان دیدنمان نبود

آری همگان و همگان نگاهمان به زمین بود و آنچنان در خم و پیچ و نشیب و فرازی که به زندگیمان تحمیل شده بود به دنبال گم کرده راهمان به پایین و بالا سوق داده می شدیم که دیگر فرصت به نگاهی نمی رسید و او همچنان و همچنان تنها بود ،تنها و منتظر، منتظر به نگاهی که شاید ببیندش، که شاید یکی از ما ببیندش، که شاید یکی از همان مردمی که او از دردشان، آهشان، اشکشان و سکوتشان خلق شده بود ببیندش ...

اکنون دیگر خالق از مخلوق روی می گرداند، بی آنکه حتی وجود و هستی مخلوقش را بداند، آری خالق درد کویر ماییم و مخلوقمان حقیقت تلخ درد و رنج هزاران ستم کشیده است ، این بار خالق مخلوقش را حس نمی کند و نمی داند که در حیطه فقر راستینی که خلقش کرده است غوطه ور است و او همچون مردابی لبالب از سیاه آبی آلوده پر، نه تنها چشمانمان را بی رمق کرده و قدرت دیدنمان را گرفته که آزادی نفس کشیدنمان را نیز سلب کرده و تقلایی که برای گریز خویش می کنیم فرصت اندیشیدنمان را ستانده است

در یکی از همین روزهای زیبای جهل، پرتوی خرمن ندانیم را به آتش کشید تا بتوانم از میان شعله های آن به حقایق سنگینی که سالهاست پشت تفتانمان را خمانده و دل بیابان خشکمان را سوزانده با تشعشعات نوپای آتش درونم، که لحظه به لحظه فروزانتر می شود آرام آرام نمایانتر از پیش ببینم و عمق ظلم در بلوچستان را با ذره ذره وجودم حس کنم

باشد تا شاید بتوانم چندی از این حقایق را در این کتاب به شما عزیزان به گونه ای خلاصه شده بازگو کنم

گفتار اول

پیرمردی پنجاه و هفت ساله که با همسر مهربانتراز خویش به همراه چهار دختر و سه پسر و دو نو بیوه عروسش در شهر میرجاوه واقع در هفتادوپنج کیلومتری زاهدان در منزل کرایه کاهگلی خویش می زیست و در سنی که می بایست بیاساید به جای سه مرد برای سه خانواده، خویش و دو پسر جوانمرگش ( که در حادثه ای به ظاهر تصادفی در اتش بنزینی که قرار بود آن روز روزیشان باشد به خاطر شلیک ناجوانمردانه گلوله های دژخیمان سوخته بودند ) با حمل و نقل چندی صندوق نارنگی و اندی کارتن موز از آنسوی مرز تا نزدیکی میرجاوه که هر روز عرق جبینش را همانند اشک مادر فرزندانش روان می کرد به کسب روزی حلال مشغول بود تا شبانگاه، هنگامی که به خانه خویش بازمی گشت نگاه غریبانه نوه ها و فرزندانش به دست خالی او مانند روزهایی که مزدوران رژیم از روی شکم سیری و چاپلوسی اربابانشان مرز را می بستند ناامید نبیند ...

اکنون چندین روز است که مرز را بسته اند و پاهای ناتوان این پیرمرد که به سنگینی جعبه نارنگی به دوشش و پیاده روی طاقت فرسا زیر آفتاب سوزان کویری روزی چندین بار عادت کرده بود ، بیش از پیش درد را در کالبد و استخوانش حس می کرد ، چرا که می دانست دردناکتر از کارش ، نگاه نوه ها و فرزندان گرسنه و بیخبرش است که به انتظار او نشسته اند

آری بیخبر از آنکه مرزیست ، پیرمردیست و پاهای خسته ای که درد درونش غوغا می کند و خدای را ، خدای را به تماشا می کشاند تا به بنده اش بنگرد که در سه کوچه آن سوی منزل خویش با دوست بقالش به درد دل و هم صحبتی پرداخته تا شاید بتواند از بقالی کوچکش خوراکی بخور و نمیر برای چشم براهان وام بستاند اما اینبار زمان زیادی است که مرز را بسته اند و دیگر مرد بقال توان وام دادن به پیرمرد را ندارد و بر خلاف میل باطنی خویش ، جوابی رد به پیرمرد خسته دل می دهد تا باز نگاه گله آمیز پیرمرد به آسمان دوخته شود

راهی نیست ، باید رفت ، پیر مرد زیر لب آن را زمزمه می کرد ، از سمتی که مزدوری نبیند باید رفت ، هرچه زودتر باید رفت ، ناگهان در چشم او خشمی موج زد و با زبان ساده و دهاتی زیر لب زمزمه کرد :" روزی که خدا حلال نموده بنده اش به ما حرام می کند از جانمان چه میخواهید ، بیایید و بزنید و ببرید ، اگر می خواهید بکشیدمان ، نامسلمانان از گشنگی چرا ؟ "

و پیرمرد به سوی کارش به حرکت افتاد اغلب اوقات اینگونه حتی در روزهایی که مرز را کاملا می بستند هم از روی اجبار این کار را می کرد . پیرمرد به راه افتاد و در راه بازگشت در حالی که جعبه ای نارنگی بر دوشش داشت لنگان لنگان قدمی در پیش قدمی دیگر می نهاد و شکر خدای را در زیر لب زمزمه می کرد که تاکنون مزدوری ندیده اش و لحظه لحظه به شادمانی چشم به راهان نزدیک و نزدیکتر می شد تا اینکه صدای ناخراش ایست دژخیمی پیرمرد را سراسیمه نمود و با به یاد آوردن ضربات قنداق دفعه قبل که به چنگالشان افتاده بود شکی که دویدن و فرار از چنگشان را داشت ، به یقین مبدل کرد و در حالی که صندوق نارنگی بر دوشش بود شروع به گریختن نمود و مزدور به دنبالش افتاد .

پیرمرد به امید آن می گریخت تا شاید مزدور خسته شود و بگذارد که او برود بعد از حدود صد متری دیگر مزدور تاب دویدن به دنبال پیرمرد را نداشت و نفس نفس زنان ، دست به زانویش گذاشت و پیرمرد را لحظه ای شادمان کرد اما او که این گریز پیرمرد را لگه ننگی به غرور شیطانی خویش می دید و تقلای او برای لقمه نان بدون دادن رشوه را شکست می پنداشت با قساوتی ناباورانه به سوی پیرمرد مسکین شلیک کرد تا پیرمرد بخاطر اصابت گلوله دژخیم به جعبه نارنگی و به زمین ریختن روزیش ناامید شود و از ترس آنکه دیگر بار شلیک دژخیم به خطا نرود مبهوط و متعجب بایستد و به سمت دژخیم بچرخد تا جانش را از چنگال بی رحم او برهاند پیرمرد که دید دیگر گلوله ای به سویش نمی آید به روی پاهای خسته اش که از فرط پیری و خستگی میلرزید زانو زد و دستانش را همانند زمانی که بر سر نماز به شهادت خواندن می نشست به روی زانوانش گذاشت تا دژخیم گمان مکند که پاهای آن دلاور دیروز، امروز از گلوله های او می لرزد مزدور به طرف او به حرکت افتاد و لحظه به لحظه به وی نزدیک و نزدیکتر شد تا که پیکر شمرش در مقابل چشمان کم سوی پیرمرد نمایان شد دژخیم در حالیکه نفرت تمام وجودش را گرفته بود و خشونت در چشمهایش موج میزد در مقابل او ایستاد و لوله تفنگ را به سمتش گرفت پیرمرد به چشمان او نگاهی کرد و لبخندی به انسانیت او که به لجن کشیده بودش زد و باز صدای شلیکهای پی در پی به دشمنی که سلاحش صندوق نارنگی بود عمق رذالت را تا حد اولای خویش پدیدار نمود و دامان شرافت را لکه دار کرد .

پیرمرد ناباورانه سرش را به پایین آورد و جای اصابت گلوله را در بدن نحیف خویش دید، دستان لرزانش را ناخودآگاه به روی زخمهای گلوله های جگر سوز دژخیم نهاد و آنان را فشرد، آخرین تقلا برای زنده ماندن ،نه به خاطر این که میل به زنده ماندنش بود که برای چشم براهان، که منتظر او بودند

سه مزدور دیگر که صدای تیراندازی را شنیده بودند سوار بر ماشین به درگیری نزدیک شدند سکوتی مخوف صحرا را فرا گرفته بود مزدوران به پیرمرد ، پیرمرد به سینه شکافته اش و خدا به او می نگریست، ناگهان صدای دژخیم در گوش پیرمرد نجوا کرد : بندازینش پشت ماشین - تو سرش را بگیر که از دهنش داره خون میاد، لباسم نجس میشه - ...

پیرمرد دیگر صدایی نشنید و به سوی پروردگارش پر کشید

yarmohamadzehii@yahoo.com

 چند روز قبل رفته بودم خیرآباد (روستایی از  توابع اسدیه بیرجند) ساکنین این روستا بلوچ هستند، بیش از یکصد خانوار هم در آن روستا زندگی می‌کنند.
اما باور می‌کنید این روستا هنوز آب آشامیدنی لوله کشی نداشت!
حالا این بماند که دسترسی به دریافت امواج تلویزیون را نداشتند (البته این از بعضی جهات نعمتی است).
نیز از جاده دسترسی آسفالت هم خبری نبود!
قبلا هم گفته بودم بلوچ همواره در تمام جاها از خیلی از امکانات و وسایل آسایش محرومه، حتی در پاکستان مناطق بلوچ نشین وضعی مشابه دارند.

با توجه به اینکه: فرزندان ما در مدارسی تحصیل می‌کنند که زبان بلوچی نه در آنجا تکلم می‌شود و نه تدریس. از اعتقادات اهل سنت هم که در این آموزشگاهها بحثی به میان نمی‌آید مباحث عقیدتی اهل تشیع با دقت و شدت آموزش داده می‌شود. در منازل هم چندین شبکه مختلف به صورت شبانه روزی اعتقادات شیعه را تبلیغ می‌کنند و فزرندانمان هم همواره جلوی این جعبه جادویی نشسته‌اند. تنها محلی که باورهای اهل سنت تدریس می‌شود مدارس دینی هستند که آن هم با طرحهایی مثل ساماندهی و نظارت قرار است زیر نظر دولت قرار گیرند. یکی از راههای شناساندن اعتقادات به مردم (هرچند ناقص و قشری) گروههای تبلیغی هستند، که آنها هم بجز داخل استان در مناطق دیگر حق فعالیت ندارند. با این تفاصیل شما آینده اهل سنت در سطح ایران و زبان بلوچی در سیستان و بلوچستان را چگونه می‌بینید؟ و به نظر شما چه باید کرد؟

تحلیل بلوچستانءِ راجی زرمبش از بلوچستان، ایران و جهان(کنفرانس تابستان ١٣٨٧)

بلوچستانملت بلوچ در سالهای اخیر با فداکاریها ومبارزات پیگیرش بُـعد تازه ای به مبارزه ملی در بلوچستان داده است. بموازات آن رژیم دیکتاتوری جمهوری اسلامی ایران نیز بر شدت سرکوبگری و کشتار ملت تحت ستم بلوچ در بلوچستان افزوده است. در سال گذشته کمتر روزی یافت میشود که حمله از سوی رژیم به مردم و دستگیری افراد بیگناه بلوچ پیش نیامده باشد و مبارزان بلوچ تحت تعقیب سخت قرارنداشته و با زندان و شکنجه و اعدام روبرو نبوده اند.

اے کتاب سوگات اِنت پہ واجہ عبدلواحد بندیگ ءَ کہ بیست سال انت گوں ماھتاک بلوچیءِ شنگ کنگءَ پہ بلوچی زبانءِ زندگ دارگءُ دیمروی ءَ دزگٹّ انت - ءُ ھنچو پہ ھما آریپیں پتءُ مکھّیں ماتاں کہ زبھر چہ بچّانی دیدارءَ گوں ارسیگیں چمّاں چہ اے دنیاءَ لڈّ اِتءُ شُت انت - یا کہ گمزدیگ ءُ راھچاراَنت٠

منی ھیچان

نروژ (ناروئے) ءِ بلوچا‎‎‎‌‍ں، ایران ءِ سفارتخانه و نروژءِ مجلس ءِ دیما تظاهرات کت .

مروچى چارشنبه 13/8/2008 برابر گوں 23/5/1387 نروژ ءِ جهمنندیں بلوچاں، اچ جنین تاں مردیں، مزن تاں کسان ء‍‍َ ، نروژ ءِ بنجاهى شهر بزاں اسلو ءَ، ایران ءِ سفارتخانه ءِ دیما مچ بوت انت و تظاهراتش کت. ماگ نبیس و اجتماعی جهدکارءِ ناحقیں پاهو دیگ و اناگتیں کوش ءَ ، ایر جت و گوں وتى نعره و شعاراں شَر ڈوبارت و میاریگ کت. لهتے شعار اے وڑں اے تظاهرات ءَ که بلوچاں شهید یعقوب مهرنهاد ءِ عکس و گدنبشته گون اتنت، ایران ءِ دیکتاتور و خونوار و رستریں حکومتش په اے بلوچ ورنائیں وبلااتنت :

خامنه اى خامنه اى مرک په تئى کینگ و کستاں

پٹ انت مهرنهادى خون چه تئى پنجگ و دستاں

سیاسى بندیگ آزات کنگ ببنت.

سنى دینی عالمانی اعدام کنگ محکوم انت.

مهرنهاد ءِ اعدام کنگ محکوم انت.

سرشکین بات ایران ءِ دیکتاتوریں رژیم.

سیاسى زندانى، لٹ و کٹ و اعدام محکوم انت.

اتمى سلاح نــــــه!

وتى عاقبت ءِ دست ءَ گرگ بلوچ راج ءِ المیں حق انت.

رند چه ایران ءِ سفارتخانه ءِ دیم ءِ مچی ءَ مهلوک دیم په نروژ ءِ پارلمان ءِ نیمگ ءَ رهادگ گپت انت و وتی تظاهراتش مجلس ءِ دیما برجاه داشت و اودا بلوچ قوم ءِ لگتمالی و ظلم آماچی ءِ‌ توارش نروژ ءِ مهلوک و آیانى نمایندگانی گوشاں سر کت.

رپورٹ: بلوچستان ءِ  ‌راجی زرمبش

نروژ - اسلو

آژانس ایران خبر: شیشه های پنجره یخ زده است, اتاق گرمای پارسال را ندارد, بوی آشنای تو در همه جا خزیده است, حتی پستوها و دخمه ها در دوریت مویه می کنند.
باباجون, یادته می گفتی هیچ جا بی من نمی ری, اون موقع ها که می رفتی توی شهرهای دیگر, من وقتی گریه می کردم, قول می داد تا شب برگردی, وقتی شب می آمدی, دیگر شب رنگ شب نداشت. امیدی بود که سحر می رسه!
تا اینکه, اون روز همه چیز یک دفعه شب شد, شب تاریک و سیاهی که هیچوقت به صبح نرسید.
اون روزی که رفتی من مثل همیشه منتظر بودم تا برگردی, خورشید یواش یواش داشت می رفت پشت ابر, اما تو نیومدی, کم کم جای اون رو ماه گرفت, ستاره ها چشمک زنان به من خیره شده بودند و من به در, اما باز تو نیومدی. سیاهی داشت رخت می بست من پشت پنجره خوابم برده بود, دوباره خورشید اومد و من را بیدار کرد, اما باز تو نیومدی, بعد من شنیدم که تو رفتی زندون.
آخه زندون جای آدمای بد بود, نه جای بابای من, اما آدم بدها می گفتند که تو بدی, اونها تو رو کتک زدند, حتی عمو رو هم بردند و کتک زدند, همیشه مامان و مامان بزرگ گریه می کردند و دعا می کردند, اما من به این فکر می کردم که بابا یعقوب هیچ جا بدون من نمی ره.

هر روز پشت پنجره منتظر بودم بیایی, اما روزها گذشت, هفته ها , ماهها.... بازم هم نیامدی!
یک روز شنیدم که قرار است تو را اعدام کنند, مثل همونهایی که یک روز توی میدون شهر اعدام کرده بودند, احساس می کردم دیگر دنیا برام قابل تحمل نیست, اصلا نمی تونستم به این فکر کنم که شبها بهت نگم شب بخیر, من هر شب عکست را بغل می کردم و باهاش حرف می زدم, من وعکست توی خیال با هم می رفتیم به سرزمین هایی که دوست داشتیم قشنگ و زیبا باشند, آرزو می کردم که تو برگردی,باز هم باهم بریم اما همه اینها آرزو بود....
تو رفتی تک و تنها, بدون من!
مامان می گه تو ستاره شدی چون خوشبختی را برای همه می خواستی!
امروز که همه آمده بودند خانه ما همه گریه می کردند, همه اسم تو رو می آوردند, حتی دخترهایی که من تا بحال ندیده بودم, یکی شون می گفت تو رو مثل باباش دوست داره!
من تازه فهمیدم که تو فقط برای من بابایی نبودی و خیلی ها بودند که تو رو مثل من دوست داشتند و الان دیگر کسی نیست که بهش بگن شب بخیر!

بابایی دلم می خواست اونقدر بزرگ بودم که می تونستم بیشتر باهات حرف بزنم, اما همه چیز بین ما خیلی زود به افسانه تبدیل شد, خیلی زود من و تو رو جدا کردند.
اما امروز که دیدم چقدر مردم شهر تو رو دوستدارند, تصمیم گرفتم دیگر گریه نکنم, می خوام همون دختری باشم که تو می خوای و مثل خودت خوشبختی را با همه تقسیم کنم.
بابایی می دونم از یکی از اون ستاره ها تو هستی و الان داری به من نگاه می کنی, حتما حرفهام رو شنیدی؟ مگه نه؟
بابا! بابایی! خیلی دوستت دارم, به امید روزی که در سرزمینمان دیگر هیچ دختری برای باباش گریه نکنه, شب بخیر!

شهید بلوچ یعقوب مهرنهاد‏

قتل و اعدام واجه یعقوب مهرنهاد( بوسیله حکومت فاشیسم اسلامی تهران) را به خانواده ایشان و طایفه توتازهی و همچنین ملت بلوچ تسلیت میگوییم.
عدم همکاری با قشر ملا و گروههای تندرو سنی، بخصوص با شیخ الملاهای زاهدان، گروه تروریستی سنی و همچنین یک خبرنگار مکار که سیاست جنگ شیعه وسنی را جهت پیشگیری از پیشرفت دموکراسی و حقوق بشر در بلوچستان، به نفع جمهوری اسلامی تهران و سیاستهای خارجی غرب پیش میبرند، باعث زندانی شدن آقای یعقوب مهرنهاد گردید.
در طول دوران زندانی بودن آقای مهرنهاد فشارهای زیاد و مختلفی به وی وارد گردید تا شاید فاشیستها بتوانند وی را با سیاست شوم جنگ شیعه و سنی که غرب بوسیله ملاهایش برای پیشگیری از آگاهیهای دموکراسی در بلوچستان راه انداخته است، همگام و تسلیم نمایند.
اما یعقوب مهرنهاد که بازوی دموکراسی و حقوق ملت بلوچ بود، تا آخرین لحضات عمرعاقلانه و شجاعانه از همکاری با فاشیستها خودداری کرده و خود را فدای آرمانهای انساندوستانه نمود. (جزعیات سیاستهای ضد بشری غرب و عوامل فاشیسم مذهبی اش در منطقه را در آینده نزدیک به اطلاع خواهیم رساند).
امیدواریم نام نیک، فخر و شایستگی یعقوب مهرنهاد باعث شکیبائی خانواده و دوستان ایشان باشد.

خبرهای ایسنا و تابناک

یعقوب مهرنهاد روزنامه نگار زاهدانی بود که سرپرستی روزنامه مردم سالاری در استان سیستان و بلوچستان را به عهده داشت. او دبیر انجمن "جوانان صدای عدالت" بود. انجمنی که سال ۸۱ با مجوز رسمی و دولتی از سوی سازمان ملی جوانان شروع به کار کرد.

از همکارانمان در ایسنا و تابناک تعجب می کنم. این چه وضع خبر رسانی است؟ و چه اتفاقی در ر وزنامه نگاری ما می افتد؟! آیا شما نمی دانید که این فرد روزنامه نگار بوده؟ آیا نمی دانید که فعالیت اجتماعی با مجوز دولتی می کرده؟ آیا نمی دانید که در دادگاهی که غیر علنی است، دستکم می شود در خبر رسانی جای سوال و نقد را باز گذاشت؟ آیا وجدانتان می پذیرد تیتر و خبر که تنظیم کرده اید؟ آیا شما روابط عمومی چی دادگستری فلان استان هستید که هر خبری به شما فاکس شود بدون پرسش و پاسخ و بدون اطلاعات تکمیلی خبر منتشر می کنید؟

«بنی آدم اعضای یکدیگرند
که در آفرینش ز یک گوهرند
چو عضوی به درد آورد روزگار
دگر عضوها را نماند قرار»

چه باید کرد تا مردم این سرزمین دیگر شاهد تصاویر هولناک و ناباورانه نباشند؟ چگونه می توان مانع ادامه ی حیات مصیبت عدم تحمل و کشتار دگراندیشان، دگررفتاران و مخالفان سیاسی و عقیدتی شد و خشونت را از میان برداشت، و یا لااقل آن را محدود و کنترل کرد؟

عدم تحمل و کشتار دگراندیشان و مخالفین سیاسی و عقیدتی از ویژگی های تاریخ میهنمان شده است. برآغاز رقم خوردن این فصل ننگین و خونین درتاریخ مان عمری چند هزار ساله گذشته است , فصلی خونرنگ و خزانی از جان و جهان طیف گسترده ای از دگراندیشان و مخالفین سیاسی و عقیدتی در میهنمان , و دریغ و درد که برای این فصل پایانی متصور نیست.

مذهبی بودن و غیر مذهبی بودن حق هر انسانی ست. نقش سیاسی مذهب زیر سؤال است، نقشی که تجربه نشان داده است خطرناک و فاجعه آفرین است، به ویژه تشیع.حاکمیت استبداد دینی در جامعه ی ما می رود تا ناشکیبایی زمخت و خشن سیاسی و عقیدتی، و عدم تحمل تعصب آمیز دگراندیشان , دگررفتاران و مخالفان سیاسی و عقیدتی را به آیین گروه های اجتماعی بدل کند و آن را به یک ارزش و رفتار ثابت و جاافتاده مبدل سازند.و این یکی از دلایل مهمی است که جایگزینی چنین حکومتی را با یک حاکمیت مردمی و دمکراتیک امری عاجل می کند.فقدان فرهنگ دمکراتیک در جامعه: نبود تفکر و کردار پلورالیستی (کثرت گرایانه) و حقوق بشری، پذیرش این واقعیت که انسان ها خواست ها و اعتقادات مختلف دارند و تفاوت ها را باید به رسمیت و محترم شمرد، از دیگر موانع آزادی و دمکراسی در جامعه است.و پوشیده نیست که عشق به دیگران و به زندگی، در جامعه ای پدیدار و پایدار می شود که در آن جا آزادی، دمکراسی، عدالت و امنیت وجود داشته باشد.در رابطه با عدم تحمل و کشتار دگراندیشان، دگررفتاران و مخالفان سیاسی و عقیدتی می باید به این باور دست یافت و آن را در جامعه نهادینه کرد که آزادی در گستره ی اندیشه حق هر انسانی ست. انسان ها نمی باید به این خاطر که اندیشه ی متفاوت، حتی مخالف، در سر دارند، مورد آزار، تحقیر، تحمیق، تکفیر، ضرب و شتم، زندان، شکنجه، و کشتار قرار گیرند. عرصه ی رفتار و کردار انسان ها نیزمی باید با تدوین قوانین دمکراتیک و همگانی، و بر اساس حفظ امنیت و آرامش جامعه، حفظ حیات و کرامت انسان، تنظیم و کنترل شود.

پهره: اخبار بلوچستان و جهان