بی قرار بلوچستان زیبایم

 بی قرار تاج عروسش
بی قرار دستان پر از گرمای دهقانانش
بی قرار آسمان ابی آن هستم
من چشم به راه تو هستم
چشم به راه رسیدن به تو
چشم به راه به آغوش گرفتن تو
من دلتنگ تو هستم

من عاشق تو هستم

عاشق تفتانت

عاشق آهورانت,بمپورت,

سربازت, تاج عروست چابهارت

عاشق شنیدن شعر مکرانت

عاشق دیدار جنگجویانت

عاشق آرزوهای تو

عاشق آزادیت سربلندیت
عاشق مهربونی های بی انتهای تو

من نگران تو هستم
نگران
نگران
نگران

http://faryadyekbaloch.blogsky.com/

تصویر ذهنی نادرست، بلای جان بلوچ ایرانی- قسمت 1

داود اعظمی

	هزاران نیروی ارتش پاکستان در بلوچيستان اين کشور مستقر شده اند

در نزدیک به شصت سالی که از ابتدای تاریخ پاکستان می گذرد دست کم پنج بار میان نیروهای امنیتی دولت و "ملی گرایان بلوچ" برخورد نظامی روی داده است.

ملیت گرایان بلوچ خواهان بدست آوردن آزادی های زیاد و کنترل بر منابع طبیعی منطقه خود هستند و در این راه در کنار حمله به ماموران دولت بارها به شبکه های خدمات عمومی مانند خط آهن و برق و تلفن حمله ور شده اند.

از سوی دیگر دولت مرکزی اسلام آباد هزاران نیروی نظامی در بلوچستان مستقر کرده و عملیاتی علیه جنگجویان به راه انداخته است.

تعبير مليت گرايان

ملیت گرایان بلوچ این عملیات نظامی را بخشی از سیاست کهن دولت مرکزی و به ویژه بزرگترین و پرنفوس ترین ایالت پاکستان پنجاب می دانند که به گفته آنها عدم اعتماد به بلوچ ها مشخصه اصلی این سیاست است.

بلوچستان با زور شمشیر شامل قلمرو پاکستان شد و از همان آغاز میان ما و پاکستان فضای بی اعتمادی وجود داشته است ما به نوبه خود بسیار تلاش کردیم تا واقعا به پاکستان بپیوندیم اما حالا صرفا زندگی خود را می گذرانیم در میان بلوچان حس مخالفت با پاکستان را عمدا ترویج می کردند و به همین سبب تنش هایی میان ما ایجاد می شد.   عطا الل منگل، رييس حزب ملی بلوچيستان

عطا الله منگل که سردار قبیله منگل و رییس حزب ملی بلوچستان یا بی ام پی است گفت:

"بلوچستان با زور شمشیر شامل قلمرو پاکستان شد و از همان آغاز میان ما و پاکستان فضای بی اعتمادی وجود داشته است ما به نوبه خود بسیار تلاش کردیم تا واقعا به پاکستان بپیوندیم اما حالا صرفا زندگی خود را می گذرانیم در میان بلوچان حس مخالفت با پاکستان را عمدا ترویج می کردند و به همین سبب تنش هایی میان ما ایجاد می شد."

بزرگترین تنش میان دولت مرکزی پاکستان و بلوچ ها بیشتر از ۳۰ سال پیش در سال ۱۹۷۰ رونما شد در آن زمان دولت مرکزی حکومت ایالتی به رهبری سردار عطا الله منگل را در صحنه کنار زد و عملیات گسترده نظامی را علیه شبه نظامیان بلوچ به راه انداخت.

عقب نشينی به افغانستان

میرهزارخان بیجرانی مری که در روزگار نخست وزیری ذوالفقار علی بوتو در پاکستان یکی از فرماندهان برجسته جنگجویان بلوچ بود می گويد:

"در آن زمان من در محله خود بودم، با بلوچان رفتار منصفانه ای نمی شد، بوتو علیه ما عملیات نظامی آغاز کرد، بسیاری از افراد ما کشته شدند، اینجا برای ما جایی نبود به همین دلیل به کشور همسایه افغانستان پناه بردیم، بیست هزار تن از ما آنجا بودند و در حدود سه هزار چریک جنگی برای جنگیدن اینجا ماندند. اما من خود در رفت و آمد بودم."

نواب خیربخش مری سردار قبیله مری ریاست امور بلوچانی را که به افغانستان آمده بودند بر عهده داشت که به دنبال سرنگونی حکومت دوکتور نجیب الله در افغانستان و روی کار آمدن حکومت مردمی در پاکستان دوباره به همراه اعضای قبیله اش به پاکستان بازگشت.

حمله به جان پرويز مشرف

اما امیدواری ها برای بهبود روابط حکومت مرکزی و ملیت گرایان بلوچ زمانی بار دیگر از میان رفت که حکومت نظامی به رهبری ژنرال پرویز مشرف از طرح ایجاد پایگاه های نظامی در سه منطقه در بلوچستان کوهلو، سویی و گوادر خبر داد.

ملیت گرایان بلوچ این را یک طرح استعماری شمردند و باردیگر فعالیت های چریکی خود را از سر گرفتند تا به این صورت دست حکومت مرکزی را از ایالت خود دور نگه دارند.

ارتش آزادی بلوچستان

همزمان با این مبارزات مسلحانه علیه حکومت نام یک گروه غیر علنی از جنگجویان بلوچ موسوم به ارتش آزادی بلوچستان بار دیگر بر سر زبان ها افتاد، این گروه در کنار انجام عملیاتی در بلوچستان در مناطق پنجاب و سند نیز دست به انجام برخی عملیات چریکی می زند.

شهرت میر بالاج مری فرزند نواب خیربخش مری با بی ال ای یا ارتش آزادی بلوچستان گره خورده تلقی می شود او در زمان شوروی سابق در مسکو تحصیل کرده و عضو مجلس ایالتی بلوچستان است اما اکنون کسی نمی داند که او کجاست. عده ای می گویند او در کوه ها متواری شده است هرچند میر بالاج مری خود داشتن هرگونه رابطه با بی ال ای را رد می کند اما از فعالیت های آن حمایت می کند. در گفتگويی از طريق تلفن ماهواره ای وی در اين باره گفت:

"یک سازمان پنهان است به نظر من این سازمان بسیار مسلح است و فعالیت های منظمی را شروع کرده است من همینقدر می دانم که دارای مکتب است و راه درستی را در پیش دارد. امروز علیه بلوچان لشکر کشی می شود و آنها مورد بمباردمان قرار می گیرند در حالی که قبیله ساده ای بیش نیستند. وقتی مجبور شدند چنین تنظیم هایی می یابند و روش منظمی را پیش می گیرند وقتی آدم آزار دید و بیزار شد دست به هرکاری می زند کسی که از زندگی خود سیر آید دست به حمله انتحاری هم می زند."

کارشناسان می گویند رویارویی های اخیر در بلوچستان نتیجه بی توجهی دولت مرکزی به مردم بلوچستان است.

منابع طبيعی

سلطان محمد صابر یک روزنامه نگار پشتون در بلوچستان که اخیرا کتابی هم درباره بلوچستان نوشته می گوید آنچه از منابع زیر زمینی این منطقه بدست می آید در اختیار مردم این ایالت قرار داده نشده است. او ضمن انتقاد از روش های دولت مرکزی می گويد:

"حالا مثلا گاز از بلوچستان است، اما به کویته نمی آمد چرا نمی آمد، به پنجاب و به سند برده شده بود اما در کویته گاز نبود، چه کسی آن را آورد یک شیخ اهل کویت! هفت میلیون و چهار صد هزار دلار داد و گفت ما مخارج احداث لوله انتقال گاز را می پردازیم حرف دوم این است که هنوز هم اگر سوابق را نگاه کنید اسلام آباد باید چهار میلیارد روپیه بپردازد، اینها در روستاهای شان دسترسی به گاز ندارند هر دو کارخانه ای هم که ایرانی ها در زمان ایوب خان ساخته بودند بسته شد حالا در همه بلوچستان یک کارخانه هم فعال نیست."

عمليات احداث اسکله دريایی

اما حکومت پرویز مشرف بر خلاف عرف گذشته در کنار ایجاد پایگاه های نظامی در بلوچستان اجرای پروژه های بزرگ توسعه را نیز در دستور کار خود قرار داده است که احداث بندر گوادر به وسیله چینی ها یکی از همین پروژه هاست.

بندر گوادر در ساحل مکران نه تنها راه تجارت خارجی برای افغانستان و آسیای میانه را می گشاید بلکه چین را نیزبه کشورهای شرق میانه نزدیک خواهد کرد. در کنار این ها با این بندر جدید انحصار نیروی دریایی پاکستان بر بندر کراچی که در نزدیکی نیروی دریایی هندوستان قرار یافته کاهش خواهد یافت.

ویس احمدغنی والی ایالت بلوچستان گفت اجرای پروژه های جاری در بلوچستان به زودی کامل خواهد شد:

"در این مورد پرزيدنت مشرف هم اظهار نظر روشنی دارد مبنی بر اینکه اقداماتی که برای ترقی و پیشرفت بلوچستان باید انجام می شد حکومت های گذشته اگر سیاسی بودند یا نظامی به درستی عمل نکرده اند. به همین دلیل از سال های ۹۹ به بعد برنامه بزرگی شروع شد که در آن حکومت مرکزی اعتبارهای بزرگ مالی را بکار گرفته است تا باشد که در سه چهار سال آینده تمامی پروژه ها تحقق یابد."

استخدام غير بلوچان

ملیت گرایان بلوچ مدعی اند که دولت مرکزی افرادی از دیگر مناطق به ویژه از ایالت پنجاب را برای استخدام در پروژه های یاد شده فرا می خواند به اين بهانه که در میان بلوچان سطح سواد پایین است و شمار افراد فنی و کاردان اندک است.

ثنا الله بلوچ سناتور حزب ملی بلوچستان یا بی ام پی می گوید در اصل سخن بر سر مالکیت است:

"ما حالا هم می گوییم که خواهان پیشرفت بلوچستان هستیم نمی خواهیم عقب مانده باشد. ما حالا هم می گوییم بلوچستان ترقی کند، بندر گوادر ساخته شود و اما گاز و تیل (نفت) ملکیت و حاکمیت اش باید از آن مردم بلوچستان و بلوچان باشد. اما مردمانی از بیرون آمده اند. آیا سردار عطا الله خان لیاقت و شایستگی حاکمیت این ایالت را ندارد که حالا حاکمی را از بیرون آورده اند؟ نواب خیربخش خان مری، اکبر خان بوکتی، محمودخان اچکزی، ما افراد لایق و شایسته زیاد داریم."

از ثنا الله بلوچ پرسیده شد که دولت مرکزی می گوید این حق را دارد که از هرکجای پاکستان هرکسی را که خواست در هر بخش از این کشور به کار بگمارد. در پاسخ گفت:

"دروغ می گویند، پنجاب هم یکی از ایالت های پاکستان است نشان بدهید یک بلوچ یا پشتون را در آنجا که حالا حاکم آن ایالت شدن بماند به جای خودش حتی یک افسر عادی پلیس هم از ما نیست، آنها حاکمیت می کنند."

مقامات پاکستان این مسئله را که آنها هر اقدامی را در بلوچستان برای استحکام نفوذ و قدرت خود انجام می دهند رد می کنند.

به گفته والی بلوچستان ویس احمد غنی این گونه مخالفت ملیت گرایان بلوچ با هدف دستیابی آنها به برخی منافع سیاسی صورت می گیرد:

"آنها می گویند در اینجا عملیات توسعه با در نظرداشت منفعت مجریان آن اجرا می شود برای اطلاع شما بگویم که اگر بندر گوادر است، اگر شاهراه ساحل مکران اینها همه آن پروژه هایی اند که این سردار عطاالله و دیگران همه در زمان حاکمیت خود بر اجرای آن تاکید داشتند و می گفتند اینها به منفعت بلوچستان است. حالا ممکن است آنها ناگزیری های سیاسی داشته باشند. خوب، حکومت نمی تواند این سرک (خيابان) را به جیب خودش بیاندازد، به مردم ساکن در روستاهای دو طرف این سرک منفعت هایی می رسد در هرجایی ابتدا سرک می رود و بعد ترقی و پیشرفت در آنجا حاصل می شود."

همانگونه که ديده شد، همه بلوچان بصورت همیشگی در حال جنگ با دولت نیستند از میان آنان سردار عطاالله منگل و بعد پسرش، وزیر اعظم بلوچستان باقی مانده و نواب اکبر خان بوکتی سردار قبیله بوکتی در کنار والی بودن وزیر اعظم ایالت هم بوده است. از نواب بوکتی پرسیدم چرا در روزگار حاکمیت خود به چنین مشکلاتی رسیدگی نکردند؟

"این مشکل با والی شدن، وزیر اعظم شدن و یا عضو پارلمان شدن من حل نمی شود در این کشور به هیچ کسی غیر از سیاست مداران پنجاب اختیاری داده نشده است. در این کشور از همان ابتدا سه گروه حاکمیت کرده اند: ارتش، بوروکراسی و منفعت اقتصادی. اکثریت اعضای این سه گروه به پنجاب وابسته اند."

پنجاب، عامل اصلی

ملیت گرایان بلوچ بصورت همنوا پنجاب را عامل تمامی مشکلات خود می دانند و می گویند پنجابی ها همه داشته های شان را به تاراج برده و در راه منفعت خود به کار گرفته اند. شیخ رشید احمد از سیاستمداران مشهور پنجاب که در حال حاضر در حکومت ژنرال مشرف وزیر اطلاعات است می گويد:

"پنجاب هیچ دستی در این ندارد، برای بدنام کردن پنجاب تلاش می شود، پنجاب در اشتیاق بهتر کردن وضعیت در همه بخش های مملکت است. اگر سیاست آنها با دشنام دادن به پنجاب درخشان تر می شود بگذارید این کار را بکنند."

در کنار این اظهارات شیخ رشید، ملیت گرایان بلوچ متهم به افکندن بار مسئولیت های خود به دوش پنجاب اند برخی منتقدان می گویند سران بلوچستان سعی دارند برای حفظ بزرگی و موقعیتی که در میان مردم دارند جلو پیشرفت این منطقه را که هنوز هم بصورت قطعی در کنترل دولت نیست بگیرند.

سران قبایل با این انتقاد نیز روبرویند که آنها نه در زمان حاکمیت خود کاری کرده اند و نه حالا با دولت کمک می کنند تا پروژه های مربوط به توسعه در این منطقه اجرا شود.

اما نواب اکبر خان بوکتی به جنبه های دیگری از برنامه های دولت در زمینه توسعه نظر دارد:

"ما برای پیشرفت و ترقی مردم کارهای زیادی انجام داده ایم، شفاخانه ها، سرک ها (خيابان) و مکتب ها ساخته ایم اما حکومت ایجاد پایگاه های نظامی را پیشرفت می نامد و ایجاد فرودگاه های نظامی را نمونه پیشرفت می داند. انگلیس ها هم وقتی به هندوستان آمدند ابتدا پایگاه نظامی ساختند حتی تا کابل، خوب این مردانگی افغان ها بود که آنها را شکست داد. یک نیروی امپریالیستی برای کنترل مردم پایگاه نظامی می سازد در اینجا نیز از همین راه حقوق پشتون ها و بلوچان از آنها گرفته می شود از همین رو ما مقاومت می کنیم چرا که این وطن از ماست و مالکان آن ما هستیم ما حق حاکمیت خود را می خواهیم تا وقتی این نیست هیچ چیز دیگری برای ما معنایی نخواهد داشت."

مبدل شدن به اقليت

بلوچستان در حدود ۵ میلیون جمعیت دارد، ملیت گرایان بلوچ نگران این امر اند که مبادا با آمدن سایر اقوام به اینجا، بلوچان به یک اقلیت بدل شوند، پنجاب هم نگران این امر است که ملیت گرایان بلوچ با طرح چنین نظراتی مجوز مخالفت با دولت را کسب خواهند کرد.

سردار عطاالله منگل یک سیاستمدار محلی در بلوچستان گفت اگر این برنامه دولت مرکزی در عمل پیاده شود آنگاه ساکنان بومی بلوچستان همه چیز را از دست خواهد داد.

"این یک تجاوز آشکار پنجاب است که می خواهد پايه های نفوذ خود را در اینجا استوارتر کند و ساکنان اینجا را به اقلیت مبدل کند تا از این پس بلوچان بلوچستان را از خود ندانند، اکثریت با دیگران باشد و بلوچان از همه چیزهایی که دارند محروم شوند منابع زیرزمینی و ارزش های استراتژیک منطقه همه از دست خواهد رفت."

اختيار منابع طبیعی

بلوچان اصرار دارند که اختیار منابع طبیعی در منطقه شان به آنها تعلق داشته باشد قابل یاد آوری است که در بلوچستان در کنار معادن بزرگ نفت و گاز معادن دیگری نیز وجود دارد که دولت می خواهد آنها را استخراج کند وزیر اطلاعات پاکستان شیخ رشید احمد می گويد:

"این ها منابع طبیعی سرداران نیست بلکه منابع پاکستان است و به مرکز تعلق دارد واضح است که اینها برای توسعه پاکستان است برای توسعه بلوچستان است رهایی از دست جنگ سالاران لازم است در کدام کشور جهان داشتن ارتش شخصی مجاز است که به مردم اجازه استخراج معادن شان را ندهد برای یک ریاست نمی توان اجازه تشکیل ریاست دیگری را داد."

هم اکنون سه تن از بزرگان بلوچستان در ردیف اول مخالفت با دولت مرکزی قرار دارند نواب خیر بخش مری، سردار عطاالله منگل و نواب اکبرخان بوکتی.

آغاز عمليات

هرچند گروه بی ال ای که برای آزادی بلوچان مبارزه مسلحانه می کند از سال ۲۰۰۱ دست به انجام فعالیت های مسلحانه ای می زد اما عملیات گسترده نظامی علیه این گروه پس از انفجار موشک هایی در جریان سخنرانی پرویز مشرف در سال ۲۰۰۵ در محله موسوم به کوهلو در ماریان آغاز شد.

وقتی دو مقام ارشد پاکستان با هلی کوپتری برای تحقیق در مورد این حادثه به محل یاد شده رفتند هلی کوپتر آنها نیز سقوط داده شد.

ویس احمد غنی والی بلوچستان می گويد: "در کمپ های پنهان مجرمان و دهشت آفرینان بسر می برند، مثال کوتاهی ذکر می کنم دور نمی رویم در سال های ۲۰۰۴ و ۲۰۰۵ در هر دو سال در منطقه کم کول و توابع آن ۱۱۷ حمله راکتی رخ داده و ۴۸ مین منفجر شده است. علاوه بر اینها ۱۰۵ مورد حمله به شبکه های برق، گاز، تلفن و خط آهن رخ داده است. تنها در دو سال گذشته در کویته ۴۳ حمله راکتی و غیر راکتی شده است در همین شهر بمب گذاری در ماشين و موتور انجام شده که در اثر آن مردم بیگناه کشته شده اند. حکومت اجازه دارد و پیش از این هم اجازه داشت که علیه محلات تجمع دهشت آفرینان به عملیات نظامی بپردازند."

هرچند عملیات نیروهای امنیتی در بلوچستان به دستور دولت مرکزی اجرا می شود اما حکومت محلی بلوچستان که وزیر اعظم آن جان محمد یوسف بلوچ است تا چه حدی از این عملیات آگاهی دارد و به نظرات آن تا چه حدی اهمیت داده می شود؟ این سوال را از رازق بوکتی سخنگو و مشاور وزیر اعظم در کویته پرسیدیم. رازق بوکتی گفت:

"حکومت بلوچستان حکومتی جدا از دولت پاکستان نیست بلکه بخشی از آن است چنین نیست که آنها برای هر عمل خود از حکومت محلی اجازه بگیرند. یک بار گفته شد این مردم یا گروه مخالف آنهاست و باید اقدامی علیه شان انجام شود. یقینا وقتی یک بار اتفاق آرا حاصل شد و مشورت در این باره صورت گرفت، دیگر لازم نیست در نوبت های بعدی نیز که عمل مشابهی انجام می شود اجازه گرفته شود."

مقامات نظامی پاکستان می گویند ایجاد پایگاه های نظامی در بلوچستان و استقرار دایمی هزاران تن از نیروهای نظامی در آنجا برای امنیت محلی و ایجاد وضعیت جدید در منطقه ضروری است.

فعاليت های هندوستان

پس از آنکه طالبان در افغانستان از قدرت رانده شدند و هندوستان در این کشور فعالیت های خود را بیشتر کرد، ارزش های استراتژیک بلوچستان در نظر پاکستان افزایش یافت این منطقه ۶۰۰ مایل با افغانستان مرز مشترک دارد.

بالاج مری می گوید به همین دلیل دولت عليه آنها عملیات به راه انداخته است:

"جنگ را ما آغاز نکردیم، مرکز و ارتش پنجاب آن را شروع کرد، بی ال ای و بی ال اف را بهانه قرار داده اند که گویا حملاتی کرده، بروند افراد بی ال اف و بی ال ای را دستگیر کنند، که در میان اقوام بوکتی و مری ده یا بیست نفری این کار کرده اند بروند و همان مجرمان را پیدا کنند. هرچند در نظر من آنها مجرم نیستند و مجاهدان اند لیکن بروند و همان مجاهدان را دستگیر کنند. به آنها زور شان نمی رسد اینجا بلوچ کشی است. اگر چهار گلوله به طرف مشرف شلیک شده است خوب بروند همان عاملان اصلی این عمل را پیدا کنند."

اما دولت مرکزی می گوید در محلاتی عملیات نظامی را به راه انداخته که تصور می شود پناهگاه همین افراد باشد. بالاج مری می گويد:

"حالا از کوهلو تا سیبی سه چهار صد کیلومتر فاصله است و به همین صورت مناطق گسترده دیگر که این ها در سراسر این محلات مردم عام و بیگناه را مورد حملات هوایی قرار می دهند این همان پالیسی کهنه است که می گوید نه پشتون و نه بلوچ. در هر پنج یا ده سال یک بار همین وضع تکرار می شود، باز همان لشکر کشی است و همان گلوله باری. من می گویم ان شاءالله این آخرین باری خواهد بود که چنین اتفاقی می افتد.

.bbc

وجيهه سيار
از برنامه های آموزشی بی بی سی برای کودکان افغانستان

او برای رفع دلتنگی اش رسم می کشد و ديری نمی گذرد که آن را مچاله کرده دورمی اندازد و فريده با تمکين خاص راديو می شنود؛ مجله ورق می زند و بعضی وقتها هم به کارهای فتاح می خندد.

برنامه راديويی از همايون صديقی

درهمين حال توجه فريده را آوازخوانی اطفال در راديو جلب می کند که به زبانی غير قابل درک برای او، بيت (ترانه) می خوانند.

فريده صدای راديو را بلند می کند. وقتی آهنگ تمام می شود، صدای دخترکی را می شنوند که او هم با همان زبان حرف می زند.

فتاح و فريده هر دو به راديو گوش می دهند و عميق می شوند ولی ازسخنان او چيزی نمی فهمند.

فتاح از خاله گاديران ياد می کند که اين زبان را مگر او بداند.

هنوز فتاح حرفهايش را پايان نداده که خاله گاديران با موزيک جادويی و خنده قهقه اش حضور می يابد.

اطفال از ديدن خاله گاديران خرسند می شوند و در مورد برنامه و زبان آن از او می پرسند.

خاله گاديران پس از گوش دادن به راديو، به اطفال می گويد: "اين برنامه اطفال است که به زبان بلوچی توسط هانل بلوچ اجرا می شود".

اطفال با تعجب از خاله گاديران می خواهند تا به هر قيمتی که می شود آن دو را به ديدن هانل ببرد.

خاله گاديران هم خواهش اطفال را می پذيرد و با خواندن کلمات جادويی، گادی (کالسکه) جادويی اش را می خواهد و با هم به طرف راديو تلويزيون افغانستان واقع درشهر کابل، می راند.

سرانجام گادی جادويی درميدان (داخل محوطه) راديو تلويزيون فرود می آيد. آنها از گادی جادويی پياده می شوند.

فريده و فتاح از ديدن سربازان مسلح که در دروازه ورودی ايستاده اند و پاسبانی می کنند به خاله گاديران می گويند.

در همين حال خاله گاديران هانل را به فريده و فتاح نشان می دهد که با اندام بلند و باريک، لباس سياه و نارنجی و چادر پسته ای درجمعی از اطفال به طرف استديو راه افتاده است.

هرسه جلو راه هانل می روند و خاله گاديران به زبان بلوچی می گويد: "منتک نه بای هانل (سلام عليکم هانل)"، اطفال هم به تقليد از او سلام می دهند.

هانل هم بلافاصله جواب می دهد. خاله گاديران هدف آمدنشان را که آشنايی اطفال با هانل و آشنايی با کار و زندگی اوست، به هانل گوشزد می کنند.

هانل با چهره بشاش و لبخند مليح حضور مهمانانش را خيرمقدم می گويد و درحاليکه به همراه آنها به راه می افتد از حرف زدن شکسته اش به زبان دری معذرت می خواهد.

	هانل گوينده بلوچی راديو و تلويزيون ملی افغانستان

او خودش را چنين معرفی می کند: "من هانل بلوچ هستم، علاوه بر اينکه در صنف هفتم درس می خوانم بنا برعلاقمنديم به نطاقی (گويندگی) هفته ای يک بار در برنامه اطفال به زبان بلوچی گويندگی هم می کنم".

فريده درمورد بقيه اطفالی می پرسد که با او همراه اند. هانل می گويد: "برنامه اطفال به زبان بلوچی، مشتمل بر بخشهای مختلف تمثيلی (نمايشی)، معلوماتی، و امثال آن می باشد. بنابراين هربار در حدود ۵ تا ۶ کودکی در برنامه شرکت می کنند حتما تحفه ای برای يکی از اين بخشها با خود می آورند".

فتاح در رابطه به تاثير گويندگی بر درسهای مکتب از هانل می پرسد و هانل بلادرنگ پاسخ می دهد: "نطاقی برعلاوه اينکه در پيشرفت درسهايم تاثيری زيادی دارد، در فصاحت تکلم (روانی سخن گفتن)، تحکيم اطمينان و تقويت جراتم تاثير دارد، به همين گونه در آموزش طريقه طرح پرسش و انجام مصاحبه و بسياری کارهای ديگر برايم حايز اهميت ويژه بوده است".

گوش دادن به حرفهای هانل، ديدن تعمير (ساختمان) راديو، دهليز (راهرو) های دراز و پيج در پيچ، همه و همه برای فريده و فتاح تازگی دارد.

همه با هم به کمک هانل از دروازه ورودی با اجازه نگهبانها عبور می کنند و داخل استديو می شوند.

چراغهای بزرگ و گرد، دستگاههای مخصوص ثبت، مايک (ميکروفون)، لاودسپيکر (بلندگو) و بقيه وسايل استديو توجه فريده و فتاح را به خود جلب می کند.

آنها در مورد تک تک وسايل از هانل و خاله گاديران می پرسند و معلومات می گيرند.

بعد با اشاره تخنيکر(همکار فنی) ثبت آغاز می شود. هانل شروع به خواندن متن به زبان بلوچی می کند و بعد هم همه برنامه به اتفاق اطفال با ارائه مطالب، فکاهی و خنده هايشان پيش می رود.

در پايان، آهنگ بلوچی پخش می شود.

وقتی هانل استديو را ترک می کند، همه برايش کف ميزنند و به او آفرين می گويند.

خاله گاديران می داند که هانل قصد رفتن به خانه را دارد، لذا از او می خواهد تا با آنها در گادی جادويی به خانه بروند و هانل می پذيرد.

همه با هم در گادی جادويی که سخت تعجب هانل را برانگيخته به طرف خانه شان پرواز می کنند.

وقتی درکوبيده می شود مادر هانل در را باز می کند و پس از آشنايی با مهمانان، آنها را به سالن راهنمايی می کند و با مهربانی از آنها پذيرايی می کند.

خاله گاديران ضمن اينکه از استعداد و کارکردگی هانل توصيف می کند در مورد کمک و سهم گيری هانل در امور خانه از مادرش می پرسد.

مادر هانل شکيلا نام دارد و او هم گوينده و تهيه کننده يکی از برنامه های بلوچی در راديو تلويزيون افغانستان است .

فريده که بيش از همه به هانل و کارهايش علاقمند شده، در زمينه از فراگيری زبان از او می پرسد.

هانل با خنده اضافه می کند که خاطره های زيادی از ياد گرفتن زبان داشت. در اوايل که دری می آموخت، نخست به تلفظ کلمات از پدر و مادرش عميق می شد بعد با خودش آن را تکرار می کرد پس به از بر کردن آن می پرداخت تا اينکه ازمشکلاتش تا حدی کاسته شد.

هانل ادامه می دهد: "در اين اواخر انگليسی و کامپيوتر هم می آموزم و يکی از بهترين آرزوهايم اين است که می خواهم روزی مکتبم را به پايان برسانم، به زبانهای دری، پشتو و انگليسی با فصاحت تمام صحبت کنم، کامپيوتر را تا حد نهايی آن بیـاموزم و گذشته از همه می خواهم در آينده موفقترين گزارشگر در راديو تلويزيون افغانستان باشم و به زبانهای مختلف گزارش تهيه کنم".

خاله گاديران با اينکه او را تشويق می کند به او می گويد: "يقين کو اسپته قمچين کو (با اين سعی و تلاشی که داری در آينده های نزديک به آرزوهايت می رسی)".

در آخرخاله گاديران به زبان بلوچی از آنها تشکر می کند و با کلمات جادويی گادی جادوييش را برای بازگشت می خواهد.

.bbc

در ابتدای مقاله می خوانيم که در تاريخ اول ماه مه، مصطفی پورمحمدی، وزير کشور ايران با توجه به گسترش ناآرامی ها در بلوچستان از اينترپل، پليس بين المللی، برای يافتن عبدالملک ريگی، يک بلوچ بومی که رهبر گروه موسوم به جندالله، است، درخواست کمک کرده است. از سال ۲۰۰۳ که برخی از پرسنل نظامی و مقامات دولتی ايران که به بلوچستان اعزام شده بودند ترور يا ربوده شدند توجهات به جندالله جلب شد.

نويسندگان مقاله می گويند که آقای ريگی سوگند خورده است تا هنگامی که شرايط اقتصادی و اجتماعی استان سيستان بلوچستان، که اکثر ساکنان آن بلوچند بهبود نيافته با دولت شيعه مذهب درتهران خواهد جنگيد.

نويسندگان مقاله خاطرنشان می سازند که اگرچه ناآرامی در اين استان که دستخوش فقر و صحنه قاچاق مواد مخدر است سابقه داشته، ناآرامی های قومی در مقياس اخير، از هنگام شورش کردهای ناراضی ايران در دهه ۱۹۷۰ و اوايل دهه ۱۹۸۰ بی سابقه بوده است.

در ادامه مقاله به اين موضوع اشاره شده که عبدالملک ريگی رهبر ۲۳ ساله جندالله، در مصاحبه با نشريه" روز" يک روزنامه اينترنتی ايرانی، گفته است که او مبارزه مسلحانه را تنها راه برای احقاق حقوق دو ميليون بلوچ ايرانی می داند. وی خاطرنشان کرده که گروه او جدايی طلب نبوده و آماده مذاکره است ولی آنان اعتمادی به وعده های مقامات ايران ندارند. آقای ريگی خواستار ميانجی گری سازمانهای بين المللی و نظارت آنان بر اجرای وعده های مقامات ايرانی شده است.

نويسندگان مقاله می گويند آقای ريگی گفته است که در دوره رياست جمهوری آقای خاتمی، جندالله قادر به مذاکره با دولت بوده وکابينه آقای خاتمی متعهد به يافتن يک راه حل صلح آميز برای درخواست های اين گروه بوده است. در اجرای يک چنين سياستی دولت ايران به استثنای ۴ نفر، بقيه اعضای زندانی جندالله را آزاد کرده بود ولی از هنگام رياست جمهوری محمود احمدی نژاد، آزادی بقيه اعضای زندانی جندالله که دولت سابق قول آن را داده بود به اجرا درنيامده است.

آلکس وطن خواه و فاطمه امان، می نويسند که ابعاد فعاليت جندالله در قاچاق مواد مخدر در منطقه معلوم نيست ولی روشن است که عمليات مبارزه با قاچاق در بلوچستان به افزايش درگيری قاچاقچيان مسلح و نيروهای امنيتی ايران کمک کرده است. به همين جهت در حالی که دولت نمی تواند تاثير تجارت مواد مخدر را ناديده بگيرد لازم است مبارزه با قاچاقچيان را به نحوی انجام دهد که تنفر محلی را به حداقل برساند.

در ادامه مقاله به نحوه برخورد دولت آقای احمدی نژاد با تازه ترين ناآرامی ها اشاره شده و گفته شده است که آقای احمدی نژاد و مصطفی پورمحمدی وزير کشور محافظه کار وی، تصميم گرفته اند نيروهای بيشتری به منطقه اعزام دارند. برخی از نمايندگان محافظه کار مجلس نيز پيشنهاد کرده اند که نيروهای بسيجی، به منطقه اعزام شوند که با توجه به روحيه پرحرارت بسيجی ها و اينکه کمتر خود را پاسخگو می دانند احتمالا يک چنين کاری به خشم بلوچ های محلی خواهد افزود.

Jane's Intelligence Review می نويسد که فلسفه سياسی محمود احمدی نژاد که بر محور مذهب شيعه قرار دارد سبب شد که او در ميان مردم بلوچستان محبوبيت نداشته و کمترين رای را در هر دو دوره انتخابات رياست جمهوری در اين استان به دست آورد. پس از آنکه آقای احمدی نژاد بدون مشورت با پارلمان حبيب الله دهمرده، همکلاس خود در دوره دانشگاه را که يک بلوچ شيعه بود به سمت استاندار سيستان و بلوچستان انتخاب کرد دو نماينده مجلس در اعتراض به اين انتخاب استعفا دادند. سياست آقای دهمرده در برخورد با وخامت وضعيت امنيتی بلوچستان، اين بوده که توصيه کند ايران به طور يکجانبه تدابيری برای کنترل مرزهايش با پاکستان اتخاذ کند. يک چنين برخوردی سبب شدکه در تاريخ ۲۲ اوت ۲۰۰۵، ۹ مامور امنيتی ايران در زد و خورد با مردان مسلح قبيله ای در نزديکی مرز پاکستان کشته شوند. واکنش دولت ايران به تازه ترين حملات جندالله، اعلام علنی شديد و جدی بودن جنگ طلبی بلوچ های بومی در ايران بوده است.

نويسندگان مقاله با شرح چند رشته درگيری های اخير در منطقه به اين نتيجه می رسند که ترديدی وجود ندارد که افزايش خشونت ها و حملات جندالله، مقامات محلی و نيز وزارت کشور و نيروهای مسلح ايران را ادار می کند که به وضعيت موجود جدی تر نگاه کنند. اگرچه ارزيابی های مقامات ايرانی از اوضاع، نشان می دهد که يک پاسخ منسجم و متمرکز نيروهای دولتی ايران به خطر متوجه از جانب جندالله و ساير گروه های احتمالی جنگ طلب در منطقه ، حداقل درآينده نزديک، محتمل به نظر نمی رسد.

مقاله به اين اشاره می کند که برخی از مقامات ارشد ايرانی به اينکه جندالله از خارج حمايت می شود اشاره می کنند ولی شواهدی دال بر اثبات اين ادعا در دست نيست. در عين حال به نقل از محسن صادقی، معاون استاندار سيستان و بلوچستان در امور امنيتی، افزايش ناآرامی و ياغی گری در منطقه به ۴ دليل است: مهاجرت غيرقانونی به منطقه،تجارت مواد مخدر، فراهم بودن اسلحه غيرمجاز و مرزهای قابل نفوذ.

نويسندگان مقاله اذعان دارند که فعاليت باندهای جنايتکار سازمان يافته، به بی ثباتی منطقه کمک می کنند ولی ضمنا خاطرنشان می سازند که برخورد غالبا بی تفاوت دولت ايران با آرمان های بلوچ ها، توازن کنونی حساس را برهم می زند. علاوه براين صرف استقرار نيروهای نظامی بيشتر، به نارضايی های ساکنين منطقه پايان نخواهد داد. اگرچه به نظر می رسد که اين راهی است که آقای احمدی نژاد و وزير کشور او و دهمرده، استاندار سيستان و بلوچستان آنرا ترجيح می دهند.

در بخش پايانی مقاله می خوانيم که طرح حدود ۱۰۰ نماينده مجلس ايران برای استيضاح وزيرکشور به دليل عدم ممانعت از بروز خشونت در منطقه، و بحث درباره اينکه آيا شورای عالی امنيت ملی بايد حفظ امنيت مرزهای شرق کشور را به سپاه پاسداران واگزار کند، از اين حکايت دارد که روابط تهران با استان غير قابل کنترل و نافرمان کشور، وارد يک مرحله حساس می شود

متن سخنرانی احمد رضا طاهری (دانشجوی دکتری علوم سیاسی) تحت عنوان

"ماهیت سیاست در بلوچستان ایران عصر پهلوی"  در تالار ملاصدرای دانشگاه

سیستان و بلوچستان، زاهدان، 

همایش سراسری "گذری بر تاریخ بلوچستان"

15/02/87 – 16/02/87

بسم الله الرحمن الرحیم، با سلام خدمت حضار محترم و بزرگوار. وقت (20 دقیقه) بسیار کم است و بنابراین به طور خیلی خلاصه میپردازیم به "ماهیت سیاست در بلوچستان ایران در دوره پهلوی."

در ارتباط با جامعه و سیاست بحثی داریم در جامعه شناسی سیاسی که میگوید جامعه و سیاست لازم و ملزوم همدیگر هستند. تا جامعه ای نباشد سیاستی نیست و همینکه جامعه (جامعه انسانی) بوجود می آید بطور اتوماتیک و طبیعی سیاست بوجود می آید، و اگر که بخواهیم جامعه ای را توسعه دهیم بایستی سیاست را در آن فعال کنیم. به همین دلیل است که ارسطو پدر علم سیاست در 2500 سال پیش انسان را حیوانی سیاسی میخواند.

طبیعت سیاست هم میتواند گرایش دموراتیک داشته باشد و هم گرایش غیر دموکراتیک، میتواند هم متمرکز باشد و هم فدرال، میتواند هم سنتی باشد و هم مدرن، یا اینکه میتواند ترکیبی باشد از عوامل مختلف، در هر حال به هر نوع و فرمی که باشد بستگی دارد به بنیان، ساخت و ترکیب جامعه. لذا در ماهیت سیاست در بلوچستان ایران دوره پهلوی سعی بر آن است که نوع سیاست و یا طبیعت آن بر اساس مهمترین تحولات سیاسی بین حکومت و بلوچ تا قبل از انقلاب اسلامی ایران بطور خلاصه مورد بحث واقع شود. 

تاریخ میگوید، به دلیل اهمیت استراتژیک و حساس بودن بلوچستان، این سرزمین همیشه مورد نوعی بهرکشی سیاسی از جانب قدرت های آن زمان قرار گرفته است، از سوی دیگر قدرتهای مرکزی مختلف دیگر چون قاجاریه بهتر عمل نکرده اند.

قبل از سلسله پهلوی در بلوچستان ما نه اثری از دولت مدرن داشته ایم و نه اثری از سیاست مدرن. در واقع، مرحله تحکیم قدرت دوست محمد خان بارانزهی (بارکزهی) همزمان بوده با به قدرت رسیدن رضا شاه در 1921 در ایران.

رضا شاه در پی آن بود تا سیستم به اصطلاح فدرال سنتی ایران را به نوعی سیستم متمرکز مدرن تغییر دهد، البته این طرح برنامه بریتانیا بوده است. بریتانیا از نفوذ و گسترش شوروی به خلیج فارس و هندوستان به شدت وحشت داشت، از سوی دیگر منابع نفتی ایران منافع اقتصادی بریتانیا را میتوانست تامین کند، بنابراین بریتانیا میبایست هم با گسترش شوروی مقابله کند و هم وارد معامله اقتصادی با ایران شود، در نتیجه جهت چنین کاری برای بریتانیا معامله با یک ایران متمرکز به صرفه تر بوده تا معامله با یک ایران فدرال. بهرحال، طبق اسناد تاریخی سرویس اطلاعاتی برتانیای کبیر، در سال 1921 گیلان، 1922 کردستان، 1924 لرستان، 1925 خوزستان، و 1928 بلوچستان مطیع حکومت مرکزی رضا شاه واقع شدند. پافشاری دوست محمد خان در بلوچستان بیهوده بود.

درباره علل شکست دوست محمد خان از دولت مرکزی در سال 1928 چندین نظریه وجود دارد.

یک، حمایت بریتانیا از دولت مرکزی ایران. بریتانیا از یک بلوچستان مستقل و ضعیف وحشت داشت، چرا که این سرزمین میتوانست تحت نفوذ شوروی قرار گیرد مخصوصا زمانیکه دوست محمد خان گرایشات ضد انگلیسی داشت.

دو، از سوی بریتانیا نواحی مناطق سرحد بلوچستان در سال 1924 به ایران واگذار شد تا دولت مرکزی راحتتر بتواند با نیروی دوست محمد خان بجنگد. بعضی از طوایف سرحدی تحت کنترل بریتانیا بودند و… بنابراین نیروی دوست محمد خان فاقد بسیاری از جنگجویان منطقه سرحد بود.

سه، کمبود تسهیلات جنگی برای نیروی دوست محمد خان.

چهار، توطئه داخلی. برخی از سرداران بلوچ از وجود دوست محد خان احساس خطر میکردند، زیرا که وجود وی باعث میشد که بقیه از امتیازات ویژه خود یعنی سرداری محروم بمانند، بنابراین در حین جنگ از حمایت دوست محمد خان دست کشیدند.

بنابراین، در سال 1928 دولت مرکزی به طور فیزیکی در بلوچستان حضور پیدا میکند و نظام فدرال سنتی بلوچستان به نوعی نظام متمرکز تغییر پیدا میکند. رضا شاه در پی آن بود که سازمانها و نهادهای دولتی را در بلوچستان برقرار کند تا بتواند به طور مستقیم با توده مردم در ارتباط باشند، این باعث میشد که سرداران و خوانین بلوچ جایگاه خود را از دست بدهند. لازم به ذکر است که در آن زمان سرداران و خوانین بلوچ از اجزای مهم دولت تلقی میشدند. در زمینه جمع آوری مالیات و برقراری امنیت یار و یاور دولت بودند و نقش بسیار مهمی را ایفا میکردند و در واقع حذف آنها برای دولت مرکزی کار ساده ای نبود. در هرحال، خوانین که میدیدند موقعیتشان از سوی دولت مرکزی در خطر است سعی میکردند تا روی خوش به دولت نشان دهند و خود را به نوعی به دولت نزدیک کنند حتی در مواردی چون قتل دادشاه صادقانه با حکومت همکاری میکردند. 

پس از برکناری رضا شاه در سال 1941 فرزند وی محمد رضا شاه به قدرت رسید. از زمان به قدرت رسیدن وی تا پایان حکومت پهلوی کلا 5 برنامه عمرانی به اجرا در آمد که برنامه اول از چارچوب ساختن چند مدرسه و تعمیر راه های شوسه و... فراتر نرفت. در برنامه دوم رشد توسعه بهتر بود و در این زمان شهرهایی چون سراوان، چابهار، و ایرانشهر از نعمت برق برخوردار شدند. در برنامه سوم هدف صنعتی کردن کشور بود. و برنامه های چهارم و پنجم هم به نوعی استراتژی برنامه سوم را ادامه دادند، ولی تغییرات چندانی در بلوچستان بوجود نیامد.

در دوران پهلوی گرایش مردم بلوچ به سیاست گرایشی پاسیو passive بوده است، و در دوران محمد رضا شاه گاه گاهی به علت تبعیضات برخوردهایی بین دولت مرکزی و بلوچ ها در میگرفت که اصولا در چنین مواقعی دولت اصل را بر راه های خشونت میگذاشت. 

هرچند که از طریق اسد الله علم که مدتی استاندار سیستان و بلوچستان و سپس وزیر دربار بود نوعی کانال ارتباطی بین بلوچ ها و دولت مرکزی شکل گرفته بود اما برخی تحرکات سیاسی که در بلوچستان پاکستان رخ میداد بر بلوچستان ایران بی تاثیر نبوده است، مثلا تشکیل گروههایی چون حزب دموکرات بلوچستان و جبهه آزادی بخش بلوچستان در دهه 1960 را میتوان حاصل این تحرکات دانست. جبهه آزادی بخش بلوچستان توسط کشورهایی چون مصر، سوریه و خصوصا عراق حمایت میشد... از حضور چنین جنبش هایی در بلوچستان شاه احساس خطر میکرد. بنابراین در پی مقابله برخاست. در واقع، شاه از سه شیوه استفاده کرد. 1. دیپلماسی خارجی. 2. سیاست خشونت. 3. توسعه بلوچستان. توسعه بلوچستان بیشتر برای آن بود تا توجه مردم بلوچ به سوی دولت جلب شود و چنین جنبش هایی در بلوچستان ریشه نگیرند، که در واقع دولت در این مسیر موفق بود. در نهایت، در سال 1975 بین شاه و صدام حسین قراردادی امضاء شد تحت عنوان قرارداد الجزایر که طی آن هر دو موافقت نمودند تا از گروه های مخالف علیه همدیگر حمایت نکنند، بدین معنی که شاه از کردهای مخالف صدام حمایت نکند و صدام از بلوچ های مخالف شاه حمایت نکند. 

اگرچه که پس از سال 1928 دولت مدرن وارد بلوچستان شد، و نهادهای دولتی بوجود آمدند، و دیگر اینکه سیستم فدرال سنتی بلوچستان تبدیل به سیستمی متمرکز شد، اما بایستی یادآور شد که ماهیت سیاست در بلوچستان همچنان بصورت سنتی صورت میگرفت، بعنوان مثال در بلوچستان آن زمان ما فاقد اساسی ترین اصل دموکراسی یعنی رای گیری یا voting  بوده ایم. در آن زمان رای گیری به مفهوم امروزی رایج نبوده است. یا مثلا انتخابات مجلس شورای ملی کاملا حالت غیر دموکراتیک و فرمایشی داشته است.

در مورد وجود حزب های سیاسی باید یادآور شد که در بلوچستان، ما به مفهوم واقعی حزب سیاسی نداشته ایم. حضور حزب های سیاسی واقعی در بلوچستان میتوانست تاثیر نهادهای سنتی که اثر منفی داشته اند را کاهش دهد. فلسفه احزاب سیاسی آن است که مردم و دولت با هم در ارتباط باشند. در دموکراسی های توسعه یافته معمولا احزاب برای منافع مردم دولت را تحت فشار قرار میدهند و به امور آنها رسیدگی میکنند اما در ایران پهلوی احزاب ساختاری را طراحی میکردند که بر اساس آن رفتارهای مردم را در جهت خاصی هدایت و کنترل میکردند. شعبه های زیادی از احزاب فرمایشی در سیستان و بلوچستان بوده اند اما پس از تاسیس حزب رستاخیز احزاب دیگر منحل شدند. حزب رستاخیز در واقع یک حزب فراگیر و متمرکز بود که دارای دو گرایش سنتی و مدرن بود. گرایش سنتی توسط اسد الله علم اداره میشد، و پایه و اساس این گرایش در بلوچستان سرداران و خوانین بلوچ بوده اند. اگر چه که حزب رستاخیز اعلام کرده بود که مردم میتوانند در انتخابات شرکت کنند اما در بلوچستان شرایط با زمان پیش از تاسیس حزب چندان فرقی نمیکرد و علی رغم وجود ظاهری صندوق های رای نمایندگان مجلس در نهایت توسط علم انتصاب میشدند و اینکه چه کسی چه پستی داشته باشد و یا چه کسی نماینده شود و یا نشود علم در بلوچستان همه کاره بوده و بنابراین از بلوچستان نمایندگانی که وارد مجلس میشدند معمولا همان سرداران و خوانینی بوده که با علم در ارتباط بوده اند. 

در دوران حکومت پهلوی بجزء دهه پایانی آن هیچ اثری از گروه تحصیل کردگان بلوچ وجود نداشته، در دهه پایانی دوره پهلوی کل تعداد بلوچ های تحصیل کرده را بیش از 100 نفر تخمین نمیزنند. آنها با نشست هایی که گاه گاهی بین خود و همچنین با مقامات بلند پایه رژیم وقت برگزار میکردند خود را وارد صحنه سیاست کردند. در واقع، هدف اصلی آنها این بود که ساختار سنتی حاکم بر بلوچستان را به سوی نوعی ساختار مدرن سوق دهند. چنینی عملی باعث میشد که پایگاه و جایگاه سرداران و خوانین مورد تهدید واقع شود. زیرا همانطور که قبلا اشاره شد خوانین در برقراری امنیت نقش مهمی را ایفا میکردند. منبع قدرت آنها ساختار سنتی بلوچستان بود و این یک امتیاز طبیعی برای آنها بشمار میرفت. آنها دارای پایگاه مردمی بودند. تحصیل کردگان بلوچ از مقامات بلند پایه مرکزی درخواست توجه ویژه به مسائل اقتصادی و فرهنگی بلوچستان را میکردند. اما دولت مرکزی این گروه را چندان جدی نمیگرفت. چرا که آنچه که برای دولت مهم بود برقراری امنیت در بلوچستان بوده است. دولت میتوانست با بودجه بسیار کم از طریق خوانین امنیت را در بلوچستان برقرار کند. بنابراین علل شکست گروه تحصیل کرده را میتوان چنین بیان کرد. 1. منبع قدرت گروه تحصیل کرده دانشگاه و تحصیلات بوده که متاسفانه در آن زمان نه دانشگاه جایی داشته و نه تحصیلات. 2. عدم حمایت دولت مرکزی. 3. نبود پایگاه مردمی. 4. از آنجائیکه گروه تحصیل کرده اکثرا در آن زمان دانشجو و جوان بودند در سیاست مهارت و تجربه نداشتند. 5. تغییر ساختار سنتی به ساختار مدرن زمان بر میباشد.

هر چند که علمای سنی مذهب بلوچ در سیاست نقشی نداشته اند اما نفوذ آنها در جامعه سنتی بلوچستان بیشتر از نفوذ سرداران بوده است. آنها در واقع نوعی نقش بین سرداران و مردم را ایفا میکردند و در جهت مشروعیت بخشیدن به خوانین کار میکردند. نفوذ آنها به این دلیل قوی تر از دو گروه دیگر بوده که منبع قدرت آنها مذهب بوده است و مذهب با ذهنیت عمومی سازگاری داشته و به ندرت میتوان چنین عنصری را از سیاست خارج کرد، اما منبع قدرت سرداران سنتی بوده است که با همکاری ملاهای سنی مذهب بلوچ صورت میگرفته... و دیگر اینکه در جنگ سنت و مدرنیته با توجه به روند جهانی شدن میتوان گفت که سنت ضربه پذیرتر از مذهب است.

علت سنتی بودن طبیعت سیاست در بلوچستان عصر پهلوی ناشی از سنتی بودن ذهنیت و بافت کلی جامعه بلوچستان بوده است که بر اساس همان بنیان و ترکیب دولت نیز سیاست را بر بستری سنتی قرار داده بود. از توجه و حوصله شما بسیار سپاسگزارم.

http://www.balochacademy.org/

 پشت دلسوزان علمی و فرهنگی مان به که گرم باشد؟

مرز یک فرصت یا یک معضل

دولت ایران قصد دارد مرز میان ایران و کشور پاکستان را از محل تلاقی مرز سه کشور ایران افغانستان و پاکستان (ملک سیاه کوه) تا خیلج گوادر(خلیج گواتر) را با دیواری بتنی به ارتفاع دو متر و طولی معادل مرز موجود میان دو کشور که بیش از 750 کیلو متر و عرض یک متر مسدود نماید!!!!!!

طبق اخبار رسیده به دست ما هئت دولت به پیشنهاد استانداری سیتان و بلوچستان و ستاد مبارزه با مواد مخدر ریاست جمهوری قصد انجام عجیب ترین کار در تمام جهان را دارد.(ساخت دومین دیوار چین موسوم به دیوار ایران)

در تاریخ آمده است که امپراتور وقت چین با توجه به موقعیت و حمله مهاجمان به کشور چین عزم ایجاد دیورا چین را نمود که این کار در آن زمان به توجه به وضعیت چین باعث سرشکن شدن هزینه های گزاف و روزها وقت و فعالیت هزاران نفر از مردم چین و همچنین تلف شدن بسیاری از اهالی کنار مرز شد.

بعد از ناکامی در حفر گودال عظیم مرزی میان دو کشور ایران و پاکستان این بار تحولی جدید در نظر دولت مردان ایرانی پدیدار گشته است که این مورد را میتوان از موارد نادر در مدیریتهای کلان یک کشور و همچنین به عنوان نقطه عطفی دیگر و تحولی جدید در نظام متحولیت دولت دانست ایجاد دیوار بتنی.

برای هر کشوری که اندیشه خود را پیشرفت و توسعه میداند مرز به عنوان موردی مهم در ایجاد توسعه و همچنین سطح روابط فوق دیپلماتیک خود میداند.

امروزه مرزها به عنوان یک فرصت استثنایی مورد توجه قرارد گرفته اند، ترانزیت ایجاد نقاط هدف گردشگری و ورود توریسم از راه زمینی و ایجاد اقتصاد پویا در حاشیه مرز که نقاط داخلی را نیز به صورت وسع در بر میگرد.این موارد فقط چند مورد کوتاه و عمده از هزاران مورد مهم در فعالیت مرزها میباشند.

اگر در یک کشور مرز به عنوان یک تهدید مطرح شود سعی بر آن میشود تا با همکاری کشور همجوار و نیروهای بین المللی اقدام به رفع تهید مرز نمود با این حال مرز میان بلوچستان و کشور پاکستان طبق نظریه سازمانهای جهانی اقتصادی دنیا از ریسک خطر پذیری کمتری نسبت به دیگر نواحی ایران برخوردار میباشد.

مبادلات مرزی میان ایران و پاکستان از محل این مرز البته به صورت رسمی به چیزی بیش از 5 میلیارد دلار در سال میرسد و حال اگر تجارت غیر رسمی را به آن بیفزاییم به رقمی معدل چندین برابر آن خواهیم رسید.

کشفیات نیروی انتظامی ایران در استان سیستان و بلوچستان به طبع با توجه به آمارهای منتشر شده کمتر از کشفیات مواد مخدر در استان خراسان میباشد، با توجه به این موضوع که استان خراسان بیشترین مرز مشترک میان ایران و افغانستان را به خود اختصاص داده است و افغانستان هم محل تولید بیشترین مواد مخدر در جهان میباشد.

پس چگونه میتوان باور نمود که مرز میان بلوچستان داری خطر پذیری بیشتری از لحاظ ورود مواد مخدر و ترانزیت آن به کشورهای اروپایی میباشد.

در مرز میان ایران و پاکستان هزاران روستا قرار دارد که با توجه به کمبود شدید آب در این مناطق بیشتر اهالی از طریق انجام امورات مبادلات مرزی اقدام به ارتزاق مینمایند، صادرات هزران کلا به کشور پاکستان را توسط این مردم نباید فراموش کرد، که با انجام این عمل چرخه اقتصادی هزاران کارخانه در ایران دچار مشکلی عمده خواهد شد، و نیروی کاری عظیمی که در حال فعالیت میباشند و با اجرای این طرح(ایجاد دیوار بتنی)نه تنها مردم حاشیه مرز دچار سردرگمی و درگیر شدن در فقر را بهتر به چشم خواهند دید بلکه فشارهای اقتصادی فراوانتری به چرخه اقتصادی درون مملکت وارد خواهد شد،که این مورد جدا از مقوله کلاف به همر ریخته و سر در گم امنیت مرزی میباشد.

ما بارها گفته بودیم امنیت یک فرایند مردمی میباشد و تا کنون در هیچ کجا و هیچ عنوانی ذکر نشده است که امنیت بر پایه نیروی نظامی و نیروی جبریه و قهریه ایجاد و تثبیت شده است،با یک حساب ساده سر انگشتی درخواهیم یافت اگر جلوی رودخانه ای را که از روی آبشاری میرزید در محل ریزش آبشار بگیریم فوراً سد مورد نظر نابود خواهد شد. زمانی که مردم دریابند که راه تهیه ازاق آنها مسدود شده است اقدام به جستجوی راهی دیگر خواهند نمود که برای پیدا کردن راه آن هم برای انسانی که فرزندانش گرسنه میباشند با تفکر مقداری سخت و دشوار خواهد بود، و حال آنکه میدانیم عمده ترین مورد نا امنی هم مربوط به مسله فقر اقتصادی میباشد.

در زمانی که گودال عظیمی میان مرز ایران و پاکستان حفر شد اعلام نمودن که سازان جهانی مبارزه با تولید و عرضه مواد مخدر دستور به حفر این گوادل داده و هزینه های اجرای آن هم توسط کشورهای اروپایی و سازمان ملل متحد تامین شده است که متاسفانه معلوم شد که این مورد هم از محل اعتبارات دولت یا بهتر بگوییم از شکم مردم و رزق آنها تامین شده بوده است.

و تاسف بر انگیز تر که حفر این گودال با اشتباهات و صرف هزینهای گزاف هم راه بجایی نبرد زیرا در نواحی مردم اقدام به پر نمودن و ایجاد گذر از روی این گودال نمودن و در سیل سالهای گذشته نیز قسمتهای زیادی از این گودال نیز خود به خود توسط عوامل طبیعی تخریب شد.

در همان زمان هزینه حفر این گودال که از محل ملک سیاه کوه تا خلیج گوادر مبلغی بالغ بر 100 میلیارد تومان اعلام شد. که با این مبلغ میتوانستند چندین کارگاه ، کارخانه و همچنین تحول در نظام اشتغال پویا که به دنبال آن ایجاد اقتصاد توانا و دگرگونی در ریز نظامهای اجتماعی از جمله رفاه اجتماعی توزان اجتماع و اقتصاد موجود و امنیت و نظام تامین اجتماعی را میتوان به اختصار نام برد.

پس با توجه به پاراگراف مربوط به هزینه های اجرایی گودال ایجاد شده مسدود کردن مرز در سالهای گذشته و افزودن تورم چندین ده درصدی به آن به نکته ها و مبالغ جالبتری میتوان دست یافت:

برای ساخت هر متر مربع از این دیوار بتنی با توجه به طول و عرض و حجم یکسان مبلغی حدود 500 هزار تومان لازم است (تهیه مصالحی همچون سیمان،میگرد،ماسه،و هزینه های کارگری و مهندسیو...) و برای ساخت هر کیلومتر مبلغ ۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰/۱تومان و برای ساخت حدود 750 کیلومتر ۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰/۷۵۰ تومان هزینه لازم است مبلغی معادل ۳۳۴/۳۳۳/۸۳۴دلار،که به راحتی میتوان با این مبلغ کل استان سیتان و بلوچستان را در طول چند سال اجرای طرح ساخت این دیوار متحول و دگرگون ساخت.

حال ما قضاوت را بر عهده شما میگذاریم چگون همیتوان توسعه را ایجاد نمود:

با مسدود کردن و دیوار ساخت میان دو کشور

یا با صرف هزینه اجرای این طرح برای ایجاد و تحول در ساختارهای اقتصادی و اشتغالی همان منطقه مرزی.

اگر از نقطه نظرات مختلف به بررسی این موضوع بپردازیم که آیا با ساخت یک حریم نامتعادل و بدون ثبات لازم که در آینده این دیوار تخریب نشود میتوان امنیت را برقرار نمود،آیا با انجام این حرکت میتوان اقدام به جلوگیری از ورود مواد مخدر و کنترل ترانزیت آن به کشورهای دیگر نمود آیا منفعت اقتصادی و برد حقیقی بهره وریهای این عمل به صورت دقیق و منظم بررسی شده است و آیا به سود مملک و ملت میباشد یا خیر، آیا عرف نوین بین المللی و همچنین مردم ساکن این مرز تمایل به داشتن همچنین دیواری دارند. و هزاران سخن دیگر.

با تقدیم احترام

ورنا بلوچ

مدیر موسسه نگاران ارگان فعال در توسعه بلوچستان

ایران کشوری است چند ملیتی ، چند فرهنگی و چند زبانه .از هشتاد سال پیش به اینسو، یک حاکمیت سیاسی تک ملیتی و تک زبانی ، بر این جامعه چند ملیتی و چند زبانه ، از زمان کودتای رضاخان ببعد ، بر ساختار سیاسی آن تحمیل شده است. این ساختار تک ملیتی در این جامعه چند ملیتی، یک مشکل اساسی  در رابطه ملیت های مختلف در ایران با حکومت مرکزی را بوجود می آورد.چنین ساختاری ، در هر جامعه ای ، ذاتاً بحران زاست.همزمان با استقرار جمهوری اسلامی و گستراندن خفقان و دیکتاتوری در ایران، مردم بلوچ  بی هیچ توهمی از همان آغازین روزها به نبرد علیه این دیکتاتوری رفتند و با تمام توان در برابر آن ایستادند. این ایستادگی قیمتی بسیار داشت و آن جان باختن هزاران انسان رزمنده، مبارز و فداکار  بود.

استان بلوچستان  که از بزرگترین و  کم  جمعیت‎ترین   استان  ایران  محسوب می‎شود، درطول  80 سال گذشته و به ویژه 4  دهه‎ی اخیر همواره شاهد درگیریهای خونینی میان مبارزین بلوچ  و دولت مرکزی بوده‎است.  مبارزین بلوچ  خواستار کسب اختیارات بیشتر برای  استان  خود و رفع ستم و به گفته‎ی آنان رفع استیلای  فارسها   بر مناطق خود هستند . بلوچها در ایران بیش از 3 میلیون نفر جمعیت دارند و بدون شک عدم پاسخگویی به مطالبات ملی آنان آنهم در عصر گسترش ارتباطات بحران را برای دولتهای کنونی و آینده دو چندان خواهد کرد

 ،

ایران آتی اگر قرار است دستخوش انشقاق، تجزیه و درگیری نشود ،باید از هم اکنون تضمین برای آینده خلقهای آن ایجاد کرد که به آنها اطمینان داده شود که ایران آتی ،ایرانی برای همزیستی مسالمت آمیز و برابر است.

نگرانی از چنان آینده ای نه تنها بی مورد نیست بلکه جای بحث دارد و اگر ریشه تاریخی موضوع بررسی شود، میبینیم که هشت دهه دیکتاتوری شاهی و دینی چنان اثرات ناگواری به جای گذاشته که ترس از تکرار اشتباهات قبلی و راندن ایران به سمت یک فاجعه تاریخی دیگر که یک نسل را مجدداً به سرنوشت نیاکان خود دچار سازد، بیش از هر زمانی احساس میگردد.

عالی ترین پست های دولت به روال دیگر سالهای عمر جمهوری اسلامی، هرگز به مردم بومی داده نشد، استاندار، فرماندار، شهردار و ... همیشه از میان غیر بومیان انتخاب شده و ارزشی برای مردم کرد در این انتخاب قائل نبودند

اهمیت تحصیل

همیشه قدرتها از هرنوعش، اگر بخواهند بر کسانی مسلط باشند و آنگونه که دلشان میخواهد با آنان رفتار کنند بدون اینکه صدای مخالفی بشنوند و یا اعتراضی بلند شود، سعی می کنند جامعه مورد نظر را بیسواد و ناآگاه به حقوقشان نگاهدارند و تا جایی که بتوانند امکانات آموزشی را دریغ می نمایند.

نمیدانم برداشتم درسته یا غلط! ولی گاهی در منطقه خودمون حرکاتی را از سوی گروهی می بینم که رنج آور و دردناکه.

اگر به روستاها که جمعیتشان از یک قوم خاص هستند مراجعه کنید و مدارس و آموزشگاهها را ببینید متوجه خواهید شد  بچه هایی که تا کلاس پنجم ابتدایی و یا  راهنمایی را پشت سر گذاشته اند، حتی  نوشتن نام خود را بلد نیستند!!

نمونه اش را بنده در روستای "جریکه" از توابع "زهک" که بستگانمان در آنجا زندگی می کنند مشاهده نموده ام... متوجه شده ام که این کودکان معصوم را (زمانی که مدرسه دایر بود، اینک مدتی است که کلا مدرسه را جمع کرده و همین اندک امید را هم از بین برده اند!!) فقط در کلاس نگاه میدارند و زمان امتحانات هم فقط بهشان نمره می دهند تا در ردیف قبولیها قرار بگیرند!! و الا از آموزش اصلا خبری نیست!!!

اینجاست که وظیفه عاقلان قوم و سرمایه داران سنگین می شود، چرا که باید فکری اندیشید و مدارسی با معلمهای دلسوز تاسیس نمود و آنانی که امکانی دارند فرزندانشان را به کشورهای همسایه برای تحصیل اعزام نمایند.

تولگی کارپد

روباه پلین براهندگ انت

بلی بمانات زندگ انت

کلین جهانی کندگ انت

که گون هر کسا همنندگ انت

روباه گلین دردانگ انت

تعلیم و علما وانگ انت

نیک و بدا ما زانگ انت

تولگ پلیت  دیوانگ انت

مالواریا دلمانگ انت

وتی مرگی گما بی ترانگ انت

مرگداران مه گریوانگ انت

روباه نکنت چو رستران

گرک دژمن انت نیلیت هران

کوها پلنگ په هشتران

مم هوست بیت برزین گران

هپتار تمام دوندان بر انت

گربگ په لیزگی ور انت

بلی روباه  پابند شر انت

روباه که کنت پریات و وا

هچ کس مداتی زا و دوا

گوشت نلوتیت برنج ونا

تریت شگالان سوج دات

تولگ پلیتین بد وفا

بیتگ کدیما اشتباه

کار نکنت گپتگ تپا

روچا لدا انت تریت شپا

مردم گریبین په نپا

په مرگان کننت جانا جپا

بلکین ببنت اِن انتپا

مرگ ایر انت مه لوگی دپا

کیت و بارتش گون سیاهین دپا

اینچو نزان انت نیک و بدا

مرگی که آتکگ په سدا

کی انت که ترایی هنچو بدات

تولگ وتی دستان بدار

مرگا چدو گیشتر میار

ای هلکی تمامین تک و دار

جاک نبریت اوه و زار

حتما کننت بیسم و تار

توری کننت ات جندا گار

روباها گوشت تولگ جناب

منادوست نبنت تیّ هیل و داب

من چارتگ پیری کتاب

پر تو من دیتگ مرگی واب

تو مرگان کاری چیرکا

اگر زیت نبیت دن دیرکا

حتما گر انت ترا وتی بیرکا

گوشت تولگا روباه بنند

هنی کنان ات ژند و پند

من هچ نزانان هوت و رند

منی دست نبیت حمالیا

یا دی دی کنان چو سوالیا

یا هشکا بنندان هالیا

روباه مکن آجالیا

روباه وتی شومانیا

ترِت گریب دلگرانیا

(گوشتی) تولگ په تئی بیمانیا

بلکین یکی بدات تئی چانیا

چنت روچ بگوستین نیکه دیر

مرگ اش کتین انت لوگا ایر

تلک اش کتین ای کشکا چیر

تولگا چه ای کاران دلیر

تلکا بگپتین مل شیر

گون آمید و لت اش داتگ سیر

گپت انت اش مرگی هون و بیر

جون دان سباها بیتگ ایر

گریت تولگی مات و گوهار

اپسوز وارت درین نشار

تولگ ندیت ما په گدار

روباه سهیگ بیت بزکار

ارسی ببیتین انت مهار

(گوشتی)مردان کنان گند وگدار

اگر گون من کننت کول و کرار

دینت چوروان وند و دپار

گرا بلی که مانیت می اهتبار

چما هلک ای کتین یکی دچار

وشاتکی کت ساندین مزار

شر بیتگی دد و تیار

بلی جنگی هکایتان بیار

روباه کسا نیست انت میار

تولگ نبیتگ وت په سار

پرما اتگ اش مرگا بیار

گون دشمنان کپتگ دچار

مردان نداتگ گیگ و دار

نی پرچی کننت پریات و زار

مه جهلگان پرینتگ کار

کابل مه باگین کندهار

کشمیر و هند و زنگبار

کلین عمانا دن ظفار

شت تولگی جنگی توار

زهر گپتگ انت شیر و مزار

بیت انت په دوایا تیار

نی تو مردیی دیمی بدار

روباهی کشت هلوتا

گپ اش جتگ وت مه وتا

(گوشتی) بیتگ ای تگدیر هتا

(گوشتی)تو دلمانگی کشی وتا

(گوشتی)تولگ و کشتگ حیدرا

نی هونی تو لدی کی سرا

(گوشتی) مانشتگین پرسی سرا

تیّ ناما ما دیتگ دپترا

وایی کتگ تو پیسرا

جونی بیتگ تیّ لوگی گورا

هونی په تیّ راهی سرا

(بلی گوشان)تچکین هبر توریت ترا

(یاتوگوشی)هون هساب نیست رسترا

انگت مالوم نه انت مم و پشنز

هپتار کننت دولاه و دنز

هپتار ترا هیران کننت

تئی کیتگان ویران کنت

اگر گرکا بکنت یکی سهیگ

نین که پری سهلا تهیت

گوشان روباه گر مالی دیی

چالاکیا کنت و لهیت

باز انت فساد کار و پزول

گران انت چوشین کارانی دول

تو سهلا بکن گون من کبول

ما را مدی تو زر و پول

کاران کنان من وت وسول

انساپ توی کازی منان

من گون ترا سهل کنان

من و تو کنین سهل و سلاح مال تو مدی زر و تله

دستا اش سرا مش په کله

چکان پتی نیست بی بله

نی روباها لوتت دادله

که تو زینبی چکی بله

بی تو چوروان پشت و پنه

ملکا اش مکنت هچکس منه

بلی گوزنتی سال و مه

چار ماه تمام بیت روچان ده

تولگ بکنت عهد و نکه

من مه کتابا دیتگ ره

ترا هیر رسیت نی که گنه

گپتاران بس کن پهلوان

دهر نه اوشت ایت ای جهان

تولگ کشگ بیت ناگهان

نی شمشیر اش زرتگ نی کمان

کشت اش گون لت و روپگان

دلمراد

مقدمه

مهمترین اثر اجتماعی نابرابری ثروت که بیشتر نظریه های اجتماعی نیز بدان توجه دارند، وقوع خشونت و شورش می باشد؛ زیرا این نوع نابرابری بیشترین تأثیر را در ایجاد تضاد و تعارضات اجتماعی برجای می گذارد. اما صرف نظر از اینکه تضاد در زمانی که شکل ساختاری به خود می گیرد، از چه منابعی برخوردار است، شکافهای اجتماعی را تولید می کند. این نوع شکافها در شرایط خاصی منجر به تشکیل گروه بندیهای اجتماعی و حتی سیاسی می گردد که این گروه بندیها نیز اگر به گونه ساختاری شکل گیرند در درون خود شبکه ای از روابط میان اعضا را بوجود می آورند که علاوه بر پیوند دادن افراد به یکدیگر، تراکم اجتماعی بسیار نیرومندی را نیز ایجاد می کند.

پس اینکه نظریه های اجتماعی، نابرابری را علت محوری شوو خشونت قلمداد میکنند، نشان می دهد متغیرهای بینابینی، در این رابطه علّی ایفاگر نقش مهمی هستند. بنابراین تضادهای ساختاری، بروز شکافهای اجتماعی و تشکیل گروه بندیها، از جمله این نوع متغیرها می باشد.

الف) نقش اجتماعی گروههای قومی

شکافهایی که در موضوع مورد بررسی ما بر روی آن تأکید می شود از شکافهای مرکز و پیرامون می باشد که گروههای قومی را که از جمله گروه بندیهای ساختاری است به وجود می آورد.

گروه قومی هر چه منافع و حقوق شهروندی خود را در تعارض با حقوق ملی ببیند و اعضای گروه تمایزات نژادی و زبانی و مذهبی خود را با اعضای غیرگروه خودی به روشنی دریابند، شکاف عمیق تری را میان خود و دیگران احساس خواهند کرد. در این حالت شکاف ایجاد شده از نوع شکاف فعال است که در نتیجه آن پتانسیل کشمکش و خشونت فزونی می گیرد.اما در شرایطی که همین شکاف به شکل متراکم در می آید (بمعنی چندین شکاف بر روی هم قرار گیرد) قطعاً بروز خشونت و شورش بیشتر خواهد بود. به عبارت دیگر وقتی گفته می شود یک گروه قومی، خودر را در زبان، ویژگیهای فرهنگی، نژاد و مذهب با گروه مسلط در تعارض می بیند، شکاف ایجاد شده متراکم تر از قبل یعنی زمانی که وجه تمایز کم بود، خواهد شد.

با این فرض کلی ما معتقدیم که« شکافهای قومی در ایران در سالهای اخیر نسبت به سالهای قبل فعال تر و متراکم تر شده است و این شکاف بر حیات سیاسی جامعه ملی تأثیرگذار بوده و منجر به افزایش احتمال خشونت و کشمکش در این زمینه شده است.»

با توجه به موضوع بحث حاضر و مطالعه موردی در این زمینه، ما بر این باوریم که : « شکاف قومی بلوچ با گروه اکثریت با نوعی شکاف مذهبی آمیخته شده و به صورت یک شکاف متراکم و عمیق خود را نشان می دهد و از این رو احتمال بروز رفتارهای خشونت آمیز نسبت به سالهای قبل، بیشتر است که باید برای آن راه حلی یافت.»( متاسفانه با این وجود در این روزها این شکاف قابل لمس است و رفتارهای خشونت آمیز هم در افکار عمومی ایران و حتی جهان قابل ملاحظه می باشد و نظام بجای یافتن راه حل مناسب و افزایش حقوق اجتماعی و سیاسی شروع به افزایش نیروهای انتظامی و نظامی در بلوچستان نموده که این امر نه تنها این خشونت ها را فرو خواهد نشاند بلکه مضاعف بر آنها خواهد شد.-بلوچ)

ب) آشنایی اجمالی با قوم بلوچ

1- جغرافی سیاسی

بلوچستان شامل سرزمینی وسیعی است که نواحی جنوب شرق ایران، غرب پاکستان و جنوب غربی افغانستان را در برمی گیرد. این منطقه محل سکونت قوم بلوچ است که در مورد ریشه آنها اجماع نظر وجود ندارد. عمده بحث در این زمینه، بر محور دو نظریه می باشد: یکی ریشه ایرانی (آریایی) و دیگری ریشه عربی. نظریه دوم معتقد است که بلوچها به اعراب و اعقاب حمزه عموی پیامبر اسلام (ص) منتسب می باشند. نظریه اول، برای قوم بلوچ ریشه ایرانی قائل است و نظریه دوم را فاقد مستندات تاریخی می داند.

به هر حال روایت شده که این قوم از حدود چهارصد سال پیش، از نواحی مرکزی ایران مانند فارس، لرستان و نواحی غربی مانند کردستان به این سرزمین کوچ کرده اند. بلوچها دارای گویش و زبان ویژه ای هستند که لهجه هر طایفه با طایفه دیگر متفاوت است. بیش از یکصد طایفه بزرگ در بین این قوم وجود دارد که هر طایفه آن از تعداد قابل ملاحظه ای تیره تشکیل یافته است است کهیکی از تیره ها تیره سرداری(خانی) می باشدکه به صورت موروثی و نسل به نسل سرداری طایفه را بر عهده دارد. در رأس هریک از تیره ها چند نفر ریش سفید و یک نفر کدخدا قرار دارد که مجمع ریش سفیدان تیره ها و سردار طایفه بزرگان طایفه تشکیل می دهند. این نظام قشربندی، امروزه نیز با کمی تغییرات وجود دارد و نقش تعیین کننده ای را در روابط اجتماعی این قوم برعهده دارد.

2- مذهب

این که مذهب قوم بلوچ از ابتدا اهل سنت و حنفی بوده است، چندان روشن نمی باشد؛ با این حال حکومت محلی بارکزیها ( 1299 تا 1307 هـ ق ) را در بلوچستان، باید نقطه آغازی بر رونق مذهب اهل سنت در این منطقه دانست. در دوران حکومت دوست محمد خان بارکزی، و تعدادی ملا و مولوی را که عموماً افغان و حنفی مسلک بودند برای امر قضاوت که تحت عنوان شریعت از آن یاد می شود وارد دستگاه حکومتی خود کرد. این اقدام موجب شد قشر روحانی نیز به مرور در نظام طایفه گی قوم بلوچ از منزلت خاصی برخوردار شود و در سلسله مراتب اجتماعی پس از سردار(خان) و کدخدا قرار گیرد.

کم کم به تشویق همین مولویها عده ای نوجوان به هندوستان فرستاده شده و در دارالعلوم دیوبند مشغول به تحصیل می شوند و پس از فراغت ار تحصیل با بازگشت به موطن خود، به ترویج مرام دیوبندی مشغول می گردند، به طوری که امروز بیش از 99% از مردم قوم بلوچ، اهل سنت و پیرو مسلک حنفی دبوبند هستند.

مسلک حنفی که امام ابوحنیفه (80 تا 150 هـ ق) سرسلسله آن می باشد، در طول هزاروسیصد سال دستخوش دگرگونیهایی شده است، به طوری که امروزه از سه جناح و گرایش عمدهء دیوبندی، بریلوی و مودودی را می توان نام برد؛ که دوگرایش اول از قدمت بیشتری نسبت به گرایش سوم که از حدود سال 1932 میلادی به بعد رایج شد، برخوردار است. به واسطه اهمیت این گرایشها در بحث، مختصراً هرکدام به طور جداگانه بررسی می گردند.

1_2_ دیوبندی

دیوبند در یک قرن پیش دهکده ای از توابع نهانپور هند به شمار می رفت که اکنون به شهر بزرگی تبدیل شده است. در آن دهکده فردی به نام مولانا عبدالقاسم ناتاتهوی(ناتاتوی) با تشکیل یک مدرسه علوم دینی(1283 هـ ق ) به تدریس فقه حنفی پرداخت که این خود به مرور پایه ریز جنبش مذهبی جدیدی گشت. شاگردان وی بعد از وفاتش، به ترویج عقاید وی پرداختند که از آن پس به طرفداران این عقاید دیوبند اطلاق می شود.

امروزه تعداد زیادی از مردم پاکستان به خصوص استانهای بلوچستان و سرحد شمال غربی را پیروان دیوبند تشکیل می دهند.علاوه بر این، دیوبدها در پاکستان دارای مدارس بزرگ و مهمی می باشند و بعضی از احزاب مذهبی از جمله جمعیت علمای اسلام و جماعت اسلامی در اختیار آنهاست. مرکز دیوبند، دارالعلوم دیوبند هندوستان است و فتاوای این مرکز مورد پذیرش علمای دیوبندی می باشد. علمای دیوبند نسبت به تشیع دیدگاههایی تند و افراطی دارند و در این باره فتواهای متعددی را صادر کرده اند و بر همین اساس، شکاف عمیقی از جهت اعتقادات با تفکر شیعه رخ نموده است. علاوه بر پاکستان، مرام دیوبندی در کشورهای افغانستان، هندوستان، شیخ نشینهای حاشیه خلیج فارس و حتی مصر دارای پیروانی است.

2_2_ بریلوی

مولانا احمد رضاخان بریلوی (متولد 1856 میلادی) در شهر بریلوی هند با اداره یک مدرسه علوم دینی، عقاید خود را در مخالفت با عقاید ناتاتوی مطرح می کرد، بعدها طرفداران عقاید او را بریلوی نامیدند. بریلویها در شهرهای ملتان، لاهور، حیدرآباد و کراچی طرفداران زیادی دارند و از جهت اعتقادی نسبت به دیوبندیها با تشیع نزدیک تر هستند.

3_2_ مودودی

مودودی گرایی جریان فکری است که از اوایل دهه سوم قرن بیستم بوسیله فردی به نام ابوالاعلی مودودی پی ریخته شد. این جریان فکری که نوعی روشنفکری ملهم از اندیشه های سیاسی اسلام را در خود دارد، از پایگاه نسبتاً نیرومندی در بین تحصیلکردگان و دانشگاهیان پاکستان برخوردار اشت، اما همانند بریلوی، در بلوچستان نفوذی ندارد.

4_2_ اهل حدیث

علاوه بر این سه گرایش، جریان چهارمی نیز در بین اهل سنت پاکستان از حضور رو به گسترشی برخوردار است که به اهل حدیث مشهورند و با تفکرات وهابیت قرابت زیادی دارند. در عین حال این جریان با اعتقادات دیوبندی مشترکات فراوانی دارد به طوری که پیروان آنها بیشتر در احزاب مذهبی و فرهنگی وابستهء به دیوبندها متمرکز می باشند.

با توجه به رواج مذهب حنفی شاخه دیوبند در میان قوم بلوچ در دوران حکومت بارکزهی،جایگاه ویژه یافت به طوری که در همین دوره، مردم سرکوب حکومت محلی بارکزهی به دست رضاخان را نوعی حمله شیعه بر ضد سنی تلقی کردند و شکاف عمیقی را میان خود و حکومت مرکزی در زمینه مذهی قائل شدند. اما در دوران پهلوی، با توجه به اصل ایجاد محدودیت برای ترویج مذهبی، رژیم در برخورد با مولویها، این قشر را جزء عناصر رده دوم قرار داده و از مطرح شدن آنها جلوگیری می کرد و در این میان تکیه گاه اصلی خود را بر خوانین و رؤسای طوایف، که عناصری اصلی و تعیین کننده به شمار می آمدند متمرکز ساخته بود. هر چند در اواخر حکومت پهلوی تا حدودی دست مولویها برای تأسیس مدارس دینی جدید باز گذاشته بود، اما این اقدامات همسو با سیاستهای خاص رژیم نسبت به قوم بلوچ طرح ریزی شده بود.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ساختار ایجاد رژیم قبل، به سرعت متحول شد؛ در این میان مذهب از یک امر حاشیه ای خارج و وارد متن زندگی مردم گردید. مولویها که تا آن زمان در سلسله مراتب قشربندی در رده سوم و یا حتی چهارم قرار داشتند به رده نخست ارتقاء یافته و بدل به مرجع و پناهگاهی برای عموم مردم گردید؛ همین امر رشد مذهب و شاخصهای مذهبی را در پی آورد. مساجد که تا آن زمان اختصاص به جمعیت انگشت شماری از سالخوردگان یا میانسالان داشت مملو از جمعیت جوان گردید و روز به روز بر تعداد آنها افزوده شد. مدارس دینی رونق ویژه ای یافت و پیوسته مدارس جدیدی تأسیس می شد که در نتیجه آن آمار طلاب دینی نیز رشد بسیار چشمگیری یافت.

در ادامه بحث، چگونگی تحولات مذهب و تأثیرات آن به خصوص بر افزایش خشونت، بررسی و مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت. اما پیش از آن، اشاره مختصری به تحرکات سیاسی در قبل از انقلاب در بلوچستان بایسته می نماید، زیرا ویژگی این تحرکات مؤید آن است که به واسطه محدودیت در ترویج مذهب، خواسته ها شکل قومی و سیاسی دارند.

ج ـ تحرکات سیاسی

1 ـ دوره قبل از اتقلاب اسلامی

اسدالله علم که مدتها سمت استانداری استان بلوچستان و سیستان را بر عهده داشت توانست با نزدیک شدن به خوانین روابط دولت را با آنها مستحکم کند. وی در مقام وزیر دربار نیز تلاش بسیار موثری در نزدیک ساختن خوانین به دربار انجام داد و اعطای تأمین و تغییر نام بعضی از طوایف به شه بخش و شهنوازی حاصل این تلاش بود. اما از سوی دیگر تحرکات سیاسی نیز که اساساً تحت نفوذ حوزه سیاسی بلوچها در پاکستان بود، به منصه ظهور رسید. تشکیل گروهی به نام جبهه آزادی بخش بلوچستان در سال 1343 به دست جمعه خان، حاصل این تحرکات بود. این جبهه که بعدها مورد حمایت طایفه سردارزهی و برخی کشورهای عرب قرار گرفت، حملات مسلحانه پراکنده ای را تدارک دید و توانست تا اوایل دهه 1350 به فعالیت خود ادامه دهد؛ اما توفیق چندانی به دست نیاورد. گروه دیگری به نام حزب دمکرات بلوچستان در دهه 1340 در بغداد تشکیل شد که شاخه بلوچی جبهه ملی خلق ایران ـ ائتلافی از اعضای حزب توده ـ بود. این گروه خواستار یک دولت دمکراتیک ملی در بلوچستان بود. استفاده از زبان بلوچی در امور آموزشی، از دیگر خواسته های این گروه به شمار می رفت؛ این گروه نیز پس از چندی متلاشی شد.

این تلاشها نه مورد حمایت جدی خوانین قرار داشت و نه این که سران مذهبی آنه را تأئید می کردند. از سوی دیگر تحصیلکردگان بلوچ که تعداد آنها تا اواخر دوران محمدرضاشاه به حدود یکصد نفر می رسید اغلب دارای اندیشه های مارکسیستی بودند م عمدتاً حزب رستاخیز و دفتر فرح هدایت آنها را در دست داشتند.

در مجموع، تلاشهای سیاسی در منطقه، عمدتاً ماهیتی غیرمذهبی داشت و بیشتر، خواسته های قومی را دنبال می کرد و در این بین از حمایتها و رهنمودهای کشورهای خارجی به خصوص عراق نیز سود می جسته است. از سوی دیگر، رژیم نیز با درک چنین موقعیتی توانست سه مؤلفهء تأثیرگذار را در این گونه تلاشها شناسایی و بر روی آنها اعمال کنترل نماید؛ این سه مؤلفه عبارت بودند از : خان یا سردارها، ترانزیت مواد مخدر و عامل سوم روشنفکران که عموماً اندیشه های مارکسیستی داشتند. بدین ترتیب در سالهای قبل از انقلاب، هرچند میان قوم بلوچ و حاکمیت، شکافهای اساسی وجود داشت ولی به واسطه سیاستگذاریهای رژیم و همچنین شرایط داخلی، این شکافها حرکتهایی جدی را برضد حاکمیت به همراه نداشت.

2 ـ بعد از انقلاب اسلامی

پس از پیروزی انقلاب اسلامی فعالیتهای سیاسی و مذهبی به سرعت در بلوچستان آغاز شد و قوم بلوچ را در آستانه تحولات جدیدی قرار داد. از یک طرف دولت موقت تا حدودی بلوچها را در امور سیاسی منطقه فعال نمود و به یک باره میزان مشارکت آنها را در اداره امور منطقه افزایش داد، به طوری که دکتر دانش نارویی استاد دانشگاه به استانداری سیستان و بلوچستان رسید و فردی به نام گمشادزهی مدیرکلی بهداری را عهده دار شد و بسیاری از روشنفکران بلوچ نیز به سمتها و مشاغل مهم دیگری گمارده شدند.

از سوی دیگر، ماهیت خان ستیزی انقلاب، با به خطر انداختن قدرت و اقتدار خوانین، موجب فراری شدن آنها از منطقه به بلوچستان پاکستان شد. این تغییرات به سرعت باعث گشت که روحانیون سنی مذهب کم کم خود را به رهبران نهضتی مذهبی مبدل ساخته و خواسته هایی از قبیل حقوق مساوی و برابر در حاکمیت را مطرح نمایند. پس به طور خلاصه این تحولات جدید عبارت بودند از : افزایش حضور روشنفکران در حاکمیت، به خطر افتادن نفوذ سردارها و افزایش میزان اقتدار روحانیون سنی مذهب در هرم اجتماعی.

با این مقدمه به نظر می رسد تحرکات سیاسی سازماندهی شده در بعد از انقلاب را بتوان در چهار مرحله نسبتاً مجزا از همدیگر شناسایی کرد و ویژگیهایی را برای هرکدام برشمرد؛ این مرحله بندی کمک فراوانی برای رسیدن به هدف بحث که در قالب فرضیه بیان شد،(یعنی شکاف متراکم که منجر به افزایش خشونت می گردد) خواهد کرد.

مرحله اول : نخستین گامهای مؤثر که نشان دهنده شکاف میان حاکمیت و قوم بلوچ بود را مولویها برداشتند. همزمان با رونق فعالیت گروهها و احزاب در کشور، گروهی از مولویهای منطقه اقدام به تدسیس حزبی تحت عنوان حزب اتحادالمسلمین در زاهدان نمودند. رهبر این حزب مولوی عبدالعزیز ملازهی(ملازاده) بود. وی پیشوای وقت اهل سنت منطقه به شمار می رفت و تا حدی از نفوذ در بین مردم و مولویها برخوردار بود. اهداف و مواضع این حزب هرچند خواسته های محلی و قومی ای از قبیل واگذاری پستها به افراد بومی و دادن خودمختاری به مردم بلوچ را شامل می شد، ولی مهمترین هدف آن عبارت بود از «جلوگیری از هرگونه مقررات و قوانین در مناطق سنی نشین که مغایر با اصول و عقاید اهل سنت باشد.»

به دنبال تأسیس حزب، رهبران اهل سنت منطقه، مخالفت خود را با اصل دوازدهم پیش نویس قانون اساسی یعنی به رسمیت شناختن مذهب شیعه در کشور و همچنین شرط شیعه بودن رئیس جمهور آشکارا ابراز کردند. همین مسأله زمینه مساعدی را برای حضور بلوچها در انتخابات خبرگان قانون اساسی فراهم آورد.

نمایندگان اهل سنت مجلس خبرگان مخالفت خود را در خصوص بعضی از اصول قانون اساسی محدود به جلسات مجلس نساخته و برای تحقق خواسته هایشان موضوع را بیش از پیش در معرض افکار عمومی قرار داده و از آنان می خواهند نسبت به آن اعلام موضع بنمایند.

د ـ حادثه عیدگاه زاهدانچند روز قبل از حادثه عیدگاه 1358 اتفاقاتی رخ می دهد که زمینه ساز درگیریهایی چند می شود. در شهرستان چابهار، استاندار و تعدادی از مسؤلان را عده ای به گروگان می گیرند. همچنین فرماندار شهرستان ایرانشهر نیز در محل فرمانداری به گروگان گرفته می شود. از سوی دیگر، درگیریهایی نیز در چند منطقه از جمله شهرستان خاش روی می دهد که چندین تن کشته می شوند. در نتیجهء این اتفاقات دولت مؤقت هیأتی را به زاهدان گسیل می د ارد تا با بررسی مسائل مورد اشاره مردم را اعم از شیعه و سنی به وحدت با یکدیگر دعوت نماید. قرار بر این می شود که ابراهیم یزدی یکی از وزرای کابینه دولت موقت که مسؤلیت هیأت را عهده دار بود در مراسمی که به همین منظور در عیدگاه برپا شده بود سخنرانی کند. به محض ورود هیأت، افراد ناشناسی به محل تجمع مردم مسلحانه حمله می کنند و متعاقب آن درگیریهایی شدید میان اهل سنت و شیعیان که عموماً از ساکنان شهرستان زابل بودند به مدت چند روز روی می دهد که بر طبق آمارهای غیررسمی تعدادی نیز کشته می شوند.

این حادثه در آن زمان نشان داد که طرفین دعوی و مناقشه نه تنها از حیث قومی بلکه از جهت مذهبی و عقیدتی نیز خود را جدا از همدیگر احساس کرده و توسل به خشونت را تنها راه حل مناقشه قلمداد می کنند. واقعه عیدگاه را می توان یکی از مصادیق عینی تأیید فرضیه مطروحه آغاز بحث قرار داد.

اما این روند در سالهای بعد استمرار نمی یابد زیرا اولاً مولویهای اهل سنت هنوز به صورت ساختاری نتوانسته بودند جایگاه خود را در سلسله مراتب قدرت حفظ نمایند و هنوز سردارها از قدرت چشمگیری برخوردار بودند؛ در ثانی علقه ها و تمایلات مذهبی نیز میان لایه های مختلف اجتماعی به خصوص گروه سنس جوانان، گستردگی و نفوذ بالایی نداشت. نتیجه این شد که این نوع تحرکات با چنان ویژگی ای که گفته می شد به مرور جای خود را به تحرکاتی با ماهیت نسبتاً متفاوت از قبل می دهد.

مرحله دوم : پس از حادثه عیدگاه، تحرکات و فعالیتهای سیاسی در میان قوم بلوچ به شکل دیگری خود را نشان می دهد. سردارها که از نفئذ بالایی در ساختار اجتماعی و سیاسی برخوردار بودند، کشور را ترک می کنند و در این میان برخی از آنها فعالیتهای سیاسی خود را به صورت سازماندهی شده با کمک بعضی از کشورها پایه ریزی می کنند.

عراق به واسطع نفوذ تاریخی اش در منطقه(راه اندازی جبهه آزادیبخش بلوچستان) تشکیلات جدیدی را تحت عنوان چبهه وحدت بلوچ به وسیله جمعه خان بلوچ که از مؤسسان جبهه آزادیبخش بود و میرمولادادمرادزهی یکی از سردارهای با نفوذ منطقه تشکیل می دهد.

این دو تن با همکاری خوانین فعالیت خود را به اسم به دست آوردن حقوق از دست رفته قوم بلوچ، تأمین حیثیت و شرف قومی ـ ملی بلوچستان و وادارسازی جمهوری اسلامی به دادن خودمختاری در چهارچوب یک حکومت فدرال، سازماندهی نموده و در ابتدای سال 60 موجودیت جبهه وحدت بلوچ را اعلام می کند.

ُاختلافات شدید به وجود آمده در زمینه چگونگی توزیع پولهای اهدایی از عراق و نهضت مقاومت ملی باعث می شود در فروردین ماه سال 1364 میرمولاداد سردارزهی از ریاست جبهه و مسؤولیت خود خلع و جبهه به صورت شورایی اداره گردد؛ اما وضعیت جدید نیز دوام چندانی نمی یابد و با دخالت مستقیم عراق، از درون این جبهه، جنبش مجاهدین بلوچستان ایران(جمبا) فعالیتش را آغاز کند.

با انتخاب محمدخان میرلاشاری به رهبری این جنبش، عملاً فعالیت نظامی جنبش از نیمه دوم سال64 آغاز می شود. جنبش هدف خود را خودمختاری بلوچستان با خط مشی حرکت مسلحانه اعلام می کند.

پذیرش زبان بلوچی به مثابهء زبان رسمی و مبارزه با فساد، از جمله برنامه های مهم دولت خودمختار اعلام می گردد. در بین سالهای 64 و 69 که اوج فعالیت جنبش می باشد، اعضای جنبش توانستند خسارات و آسیبهایی به امکانات و تأسیسات دولتی بزنند. همزمان با جنگ خلیج فارس و عدم سرویس دهی افسران عراقی به جنبش، انحلال آن اعلام می شود.

در این مرحله از تحرکات سیاسی، به واسطه حضور خوانین در رأس دو سازمان مزبور، خواسته های مطرح شده عمدتاً قومی و فرهنگی بودند و بر این شکافها بیشتر تأکید می شد. از سوی دیگر، این تحرکات نتوانسته بود همراهی توده های قوم بلوچ را با خود داشته باشد، زیرا از یک طرف وابستگی به قدرتهای خارجی در فعالیت آنها کاملاً مشهود بود و از سوی دیگر خوانین و سردارها، جایگاه اجتماعی خود را تا حدودی از دست داده بودند و یا اینکه حداقل در کنار خود رقبایی را احساس می کردند، که این امر مانع از کامیابی آنها شده بود. اما این رقیبان کسانی نبودند جزء مولویها که همچنان در این دوره سیر صعودی و ارتقای اجتماعی خود را طی می کردند بدون آن که در هیچ سازمان یا تشکیلات خاصی فعالیتهای خود را سازماندهی کنند.

مرحله سوم : به مرور جناحهای رادیکال علما شروع به تشکیل احزاب و سازمانهای سیاسی می نمایند از مهمترین این احزاب می توان به سازمان مجاهدین اهل سنت، جمعیت دفاع از حقوق اهل سنت ایران و حزب الفرقان ایران را نام برد که یکی پس از دیگری اعلام موجودیت می کند. در این میان سازمان مجاهدین اهل سنت ایران دارای قدمت زیادتری است. این سازمان اهداف خود را تلاش برای احیای مجدد اسلام و جامعه اسلامی، و دفاع عادلانه از حقوق اهل سنت ایران و جهان اعلام می دارد. این سازمان با حزب اتحاد اسلامی افغانستان به رهبری عبدالرسول سیاف ارتباط نزدیکی را برقرار می کند و ضمن تقویت بخش نظامی سازمان، از کمکها و امکانات آنان نیز استفاده می نماید. همچنین سازمان سعی می کند با مولویهای سرشناس داخل کشور تماس برقرار نموده و نظرات و ایده های خود را به آنها بقبولاند که ظاهراً توفیق چندانی در این امر نمی یابد. حدود یکسال پس از شکل گیری سازمان با هدف یکی کردن فعالیت گروههای مختلف بلوچی مستقر در پاکستان، جبهه ای تحت عنوان مجلس اعلای اهل سنت ایران اعلام موجودیت می کند.

سازمانهایی از قبیل مجاهدین اهل سنت، مجاهدین بلوچستان ایران، جنبش پایداری بلوچستان ایران و ... تلاش می کنند که با متمرکز ساختن امکانات و توانمندیهای خود مبارزه در برابر نظام جمهوری اسلامی ایران را تشدید کنند. مجلس اعلای اهل سنت در سال 1369 با انتخاب علی اکبر ملازاده به سخنگویی خود، به صورت رسمس در لندن اعلام موجودیت می کند.

مجلس اعلا نخستین تلاش برای اتحاد میان خوانین و مولویهای ناراضی بود که ظاهراً بتواند حمایت مردم بلوچ را با خود همراه سازد. به عبارت دیگر، خوانین و سردارهای فراری بدین نتیجه رسیده بودند که برای پیشبرد اهداف خود ناگزیر هستند که فعالیتهای خود را رنگ مذهبی ببخشند و در حقیقت بتوانند از شکاف مذهبی موجود میان مردم بلوچ و حاکمیت نیز به نفع خود بهره برداری کنند.

در پایان این مرحله می توان گفت که تشکیل سازمان مجاهدین اهل سنت از یک سو عملاً مولویهای اهل سنت را به شکل کاملاً سازماندهی شده و تشکیلاتی وارد عرصه مبارزات سیاسی کرد و از سوی دیگر تشکیل مجلس اعلا زمینه نزدیکی میان دو جبهه قومی و مذهبی را در بلوچستان پی ریزی کرد. در عین حالی که این تلاشها عمدتاً در خارج پایه ریزی می شد، در داخل کشور نیز مولویها به شیوه ای دیگر در جهت طرح خواسته ها و مطالبات سیاسی و مذهبی خود تلاش می کردند. اوج این نوع تحرکات را می توان در واقعه موسوم به مسجد مکی زاهدان مشاهده کرد.

پس از تخریب کاروانسرای فیض مشهد، روحانیت اهل سنت زاهدان، تخریب کاروانسرای فیض را محکوم می کند و انگیزه مناسبی برای اعتراض فراهم می گردد. در روز 12 بهمن ماه 1372 ، تعدادی از مردم شهر به خصوص طلاب جوان بلوچ ضمن اجتماع در مسجد مکی نسبت به تخریب کاروانسرا به دست دولت اعتراض می کنند و با تعطیل شدن مغازه ها این اعتراض شکل گسترده ای یه خود می گیرد، به طوری که پس از گذشت چند ساعت از تجمع در مسجد، معترضین اقدام به تخریب بعضی اماکن و اموال دولتی کرده و با مأمورین انتظامی درگیر می شوند. می توان گفت این دومین حرکت اعتراض آمیز مردم بلوچ با انگیزه مذهبی در بلوچستان بود که رنگ خشونت نیز به خود گرفت.

ظهور طالبان در استان نیمروز افغانستان و حمایت همه جانبه احزاب مذهبی پاکستان به ویژه جمعیت علمای اسلام از این گروه و در برابر آن حمایت دولت ایران از مخالفان طالبان، به مرور مقبولیت و محبوبیت معنوی این گروه را نزد اهل سنت بلوچ ایجاد می کند به طوری که بخشی از مولویهای ناراضی از حکومت به شدت به طالبان گرایش می یابند.علاوه بر اینع طالبان با اعلام آزادی خرید و فروش مواد مخدر در مناطق تحت اشغال خود، گروههای قاچاق مواد مخدر را که عمدتاً از ایرانیان بلوچ می باشند و رهبری آنها را خوانین و سردارهای بلوچ به عهده دارند( بنده به شدت این را رد می کنم ـ بلوچ) در زیر چتر حمایتی خود قرار می دهد نتیجه آنکه ائتلاف بین جنبش قومی و مذهبی در این مرحله با حمایت مستقیم گروه طالبان شکل جدیدتری به خود می گیرد و زمینه را برای بروز فعالیتهای خشونت آمیز به نحوی مطلوب فراهم می کند.

تشکیل پایگاههای آموزشی نظامی در استان نیمروز و در نهایت تشکل گروهی تحت عنوان حزب الفرقان که همه اعضا و رهبران آن از طلاب و مولویهای ناراضی اهل سنت بلوچ بودند، کاملاً به شکاف بین قوم بلوچ و حاکمیت رنگ مذهبی می دهد ترور، آدم ربایی، درگیریهای مسلحانه درون شهری، راهبندان و سرقت خودروهای دولتی از جمله حوادث خشونت باری است که از این سال به بعد در بلوچستان روی می دهد.

هـ ـ نتیجه گیری

بررسی تحولات سیاسی پس از انقلاب در میان قوم بلوچ نشان دادکه در مرحله اول متأسفانه، حوادثی، منجر به خشونت گردید. این امر اولاً به واسطه حضور فعالانه روحانیون اهل سنت در صحنه سیاسی منطقه بود که به مطالبات و خواسته های سیاسی صبغه مذهبی می دادند و در ثانی فضای سیاسی حاکم بر کشور به گونه ای بود که زمینه مساعدی برای اینگونه وقایع ایجاد می گردید. به واسطه این که تغییرات اساسی در ساختار نظام قشربندی حاکم بر قوم بلوچ ایجاد نگردید شرایط تا حدودی به حالت قبل بازگشت و گروههای سیاسی که رهبران آنها خوانین بودند عمدتاً با انگیزه قومی فعالیت خود را سازمان دادند ولی نتوانستند توده های مردم را با خود همراه سازند؛ اما پس از قدرت گرفتن طالبان در افغانستان و قرابتهای مذهبی میان آنها و قوم بلوچ، مجدداً تحرکات، صبغه مذهبی به خود گرفت و شکافهای موجود را نه تنها فعال تر بلکه متراکم تر نمود. در نتیجه، میزان بروز رفتارهای خشونت آمیز نیز افزایش یافت. سخن آخر این است که هرچند اختلافات مذهبی می تواند زمینه و بستر مناسبی را برای رفتارهای خشونت آمیز فراهم کند اما در مورد بلوچستان اختلافات مذهبی به واسطه علل متعددی منجر به شکافهای عمیقی شده است و مناسب است برای کاهش اختلافات و برخی رفتارهای خشونت آمیز استراتژی و سیاستهای وحدت و وفاق به شکل واقعی پیگیری شود.

منبع : فصلنامه مطالعات راهبردی، شماره پنجم و ششم، پاییز و زمستان 1378

http://pahra.blogsky.com/

سه شنبه 24 اردیبهشت 1387

بامری ، از طوایف بلوچستان ، نیم کوچنده و ساکن جنوب شرقی ایران . مرکز اصلی این طایفة مستقل ، منطقة عمومی دَلگان ، عمدتاً مغرب بمپور * تا هامون جازموریان است (فیروزان ، ص 33) لیکن گروههای دیگری با نام همین طایفه ، در شهرستانهای کهنوج (سازمان برنامه و بودجه ، 1363 ش ، ج 5، بخش 16، ص 154)، خاش (مرکز آمار ایران ، ص 27)، زابل ، و حتی بلوچستان پاکستان شناسایی شده اند (افشار سیستانی ، ص 122ـ127).

بامریها، و به طور کلی اغلب عشایر بلوچستان ، به علّت اوضاع طبیعی حاکم ، اغلب فاقد ایل راه مشخص اند و مسیر کوچی کوتاه دارند که از چند ده کیلومتر بیشتر نیست . شاید به همین دلیل است که ، برخلاف ایلهای سلسله جبال زاگرس ، عشایر بلوچ ، از جمله بامریها، از حد طایفة مستقل فراتر نمی روند و به هیچیک از آنها ایل گفته نمی شود (سازمان برنامه و بودجه ، 1356 ش ، ص 75).

به گفتة سردار نواب خان ، بزرگ طایفة بامری ، زادگاه و خاستگاه اصلی این طایفه بم و نرماشیر* کرمان است . آنان در زمان حکومت قاجاریه ، به دشت دلگان مهاجرت کرده ، سپس بر اثر تنگدستی و برای تأمین منابع جدید معیشت ، به بمپور، خاش ، غرب جازموریان ، سیستان و مناطق دیگر روی آورده اند.

دشت دلگان سابقاً شامل دهستانی به همین نام و قسمتی از بخش بَزمان بوده است (همان ، ص 1). در تقسیمات اخیر، دلگان بخش مستقلی است . نواحی شمالی دشت دلگان به علت وجود سنگلاخهای ناشی از سیلابهای کوهستان بارز، بهرة چندانی از پوشش گیاهی ندارد؛ در حالیکه نواحی جنوبی و جنوب غربی دشت به حدی پوشیده از کهور و کهورک است که جنگل «چاه هاشم » نامیده می شود. با این وصف ، در اینجا

«تنها حیوانی که از لحاظ مواد غذایی در مضیقه نیست شتر است ... نخل بیشتر از هر درخت دیگری در نقاط مختلف این منطقه یافت می شود» (همان ، ص 17ـ 18). غنای آب زیرزمینی و وضع پستی و بلندی منطقه ، به عشایر ساکن منطقه امکان داده است که به کمک قنات و چاههای دستی (دولاب ) آب فراهم کنند.

بامریها مقتدرترین و پرجمعیت ترین طایفة دشت دلگان هستند و چند طایفه با پایگاههای متفاوت اجتماعی و حتی نژادی به آنها وابسته اند. طوایف وابسته ، با همة گوناگونی و تعارضات ، کل منسجم و متوازنی می ساخته اند و هر طایفه در این کل ، وظیفة خاصی به عهده داشته است و امروزه نیز جایگاه کنونی هر طایفه را وظیفة سابق آن ، که کم و بیش بر جای است ، تعیین می کند (همان ، ص 1).

این طوایف به علت مقتضیات گوناگون سیاسی ، نظامی ، اقتصادی ، با پیوندهای خویشاوندی سببی یا مناسبات اقتصادی ، به یکدیگر نزدیک شده اند و از آنجا که قدرت و حاکمیت در خانوادة بامریها ریشه داشته ، مجموعة طوایف به نام بامری معروف شده است .

از آنجایی که انسجام ایلی در این دیار، وجود ندارد و تغییر و تحول در سطح تیره ها زیاد است ، منابع مختلف ، رده های تقریباً متفاوتی را، زیر نام طایفة بامری ، دسته بندی کرده اند. مهمترین منبع ، که منابع دیگر از آن سود جسته اند، بررسی ایلات و عشایر بلوچستان است که دفتر آبادانی مناطق عشایری وزارت آبادانی و مسکن در حدود 1350 ش چاپ کرده است . در این منبع جمعیت طایفة بامری 000 ، 13 تن ، و در جای دیگر 000 ، 18 تن ، برآورد و در 28 تیره ، بدین شرح رده بندی شده است : روْدین زَهی ] نوابی [ ، دُروش زهی ، جمشید زهی ، فولاد زهی ، دُرَّکی ، قنبرزهی ، میرکا زهی ] میرَک زهی [ ، تاجو زهی ، عبداللهی ، سائی ، جمشید زهی ] تکراری [ ، شهداد زهی ، خانی زهی ، جَنگو زهی ] ؟ [ ، حُوت رِکشانی ، کُنار زهی ، یوسف زهی ، حیدر زهی ، بامری ، فَراری ، دُرانی ، مَکسانی ، بُوخَیر زهی ، دِکالی ، حُوت عباسی ، تابِکی ، مالکی ، نَوابی ، رودین زهی .

از کل طوایف 10% در مناطق گُل مورتی ، مفیدی و بزمان ساکن بوده اند و بقیه تقریباً در فاصله ای به طول هشتاد کیلومتر در مناطق ییلاقی جبال ، کوهستان هُودیان و شمال دشت دلگان و مناطق قشلاقی جنوب سلسلة هودیان و دشت دلگان کوچ می کرده اند (ایران . وزارت آبادانی و مسکن ، ص 30، 39).

براساس بررسی 1356 در دشت دلگان ، مرکز اصلی بامریها، طایفة عبداللهی و بامری از تبارهایی جداگانه دانسته شده ، «اما بنا به مقتضیات گوناگون سیاسی ـ نظامی گذشته ، از طریق پیوندهای سببی به یکدیگر وابسته شده اند که از میان طوایف فروتر یعنی غلامها، داودیها، هودیانی ها و جَطّها... به نحوی یکسویه پیوند یافته اند؛ بدین قرار که از آنان زن می گرفته ، اما زن نمی داده اند» (سازمان برنامه و بودجه ، 1356 ش ، ص 132). براساس همین بررسی ، تیره های اصلی طایفة بامری ، رودین زهی ، میرک زهی ، حیدر زهی ، شهداد زهی و فولاد زهی هستند و تیره های جنگو زهی ، خاکی زهی ، تاجو زهی ، شاهو زهی ، کنار زهی و جمشید زهی ، منسوب به طایفة عبداللهی .

در بررسی 1363 از بامریهای غرب جازموریان ، محدودة شهرستان کهنوج ، حدود دوازده تیره از بامریها (هوت و جازی ...) در 31 هَلْکْ ( رجوع کنید به دنبالة مقاله ) و 320 خانوار و 862 ، 1 نفر شناسایی شده است که الگوی زیستی متمایز از سایر طوایف کوچ رو منطقة ] = حوضة [ آبریز غرب جازموریان داشته اند. (سازمان برنامه و بودجه ، 1363 ش ، ج 5، بخش 16، ص 166). تیره های طایفة بامری ، در غرب جازموریان ، عبارت بوده اند از: دُرّکی ، جلگه ای ] ؟ [ ، سیفعلی ، جازی ، هیچُو، مُوریازاده ، جمشید زهی ، فولاد زهی ، هوت ، لَرِجازی ، دِهْمیری و دروش زهی (همان ، ج 5، بخش 16، ص 170).

نتایج تفصیلی سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچندة 1366، بامریهای کوچندة ایرانشهر 222 خانوار با 144 ، 1 نفر و بامریهای کوچندة خاش را 105 خانوار با 502 نفر برآورد کرده است (مرکز آمار ایران ، ص 27).

طایفة بامری به اجزای کوچکتری تقسیم می شود. طوایف بلوچ برای این اجزا، اصطلاحات مختلفی دارند؛ ازجمله : «رَنْدْ»، «بَراسْ رَند»، «ذات » و «شَلْوارْ» که همة آنها معادل اصطلاح تیره در طوایف و عشایر دیگر است . در طایفة بامری اصطلاح ذات بیشتر از دیگر معادلهای آن استعمال می شود. بعد از ذات ، کوچکترین واحد خویشاوندی هَلْکْ است . هلک معلول دو عامل است : عامل اقتصادی و عامل خویشاوندی . تعریف هلک چنین است : «مجموع خانوارهایی که به عنوان واحد همکاری اقتصادی و از طریق شبکة خویشاوندی به یکدیگر نزدیک می شوند» (سازمان برنامه و بودجه ، 1356 ش ، ص 133).

طایفة بامری ، در سلسله مراتب اجتماعی طوایف دشت دلگان و اطراف آن ، از لحاظ قدرت سیاسی ، نظامی و

اقتصادی ، در رأس بوده است . عنوان سرداری ویژة این طایفه و در تیرة رودین زهی (نوابیها) موروثی است . شجره نامة سرداران طایفة بامری ، از این تیره ، بدین شرح بوده است : میردولت خان ، میردرّا شهدوست خان ، سرتیپ نواب خان ، زمان خان و نواب خان (سردار کنونی ). هر چند که اکنون عنوان سرداری رسمیت ندارد و سردار در مقام سرپرست طایفه شناخته می شود امّا تیره ها و طوایف همچنان این عنوان را به کار می برند (همان ، ص 136).

بامریها در ابتدا، برای حفظ استقلال طایفة خود، مبارزات سخت و ادامه داری با دیگر طوایف و سرداران بلوچ کرده اند، تمایزات فرهنگی نیز موجب ادامة این مبارزات می شده است . طولانیترین و سخت ترین جنگ قبیله ای بامریها در فاصلة 1280 تا 1290 ش رخ داده است . طرفهای دیگر این درگیری قبیله ای ، تقریباً مجموع طوایف سنّی مذهب مناطق بلوچستان سرحدی و مکران و در رأس آنها طایفه بارَکزَهی و شیران زهی به رهبری بهرام خان و سعیدخان بوده است . این جنگهای قبیله ای حدود هشت سال طول کشید و بامریها به رغم جمعیت کم و امکانات محدود مقاومت کردند. سردار بامریها در آن زمان سرتیپ نواب (جدّ نواب خان فعلی ) بوده است .

برخی از آگاهان ، عامل اصلی اختلافات گذشتة بامریها و طوایف دیگر بلوچ را انگیزه های مذهبی می دانند و برخی نیز به توسعه طلبی این طایفه و تعارض با قدرت محلی سرداران و حاکمان محلی بلوچ اشاره می کنند.

حدود سال هشتم این درگیری ، شیوع وبا در سیستان و بلوچستان موجب مرگ عدة بسیاری از جمله یارمحمد و جلال ، پسران سرتیپ نواب خان ، شد. بیماری وبا و خستگی از جنگی طولانی و بیهوده ، موجب شد که سرتیپ نواب خان به بهرام خان و دوست محمدخان بارکزهی مراجعه و درخواست صلح نماید که پذیرفته شد و از آن زمان تاکنون نوعی مدارا و همزیستی میان آنها حکمفرماست .

یکی از وقایع مهم ، مدتی قبل از شیوع وبا، درگیری یارمحمد با سلطانی هندی ، از نمایندگان دولت انگلیس و صاحب اقتدار در شهر بم بود. در این درگیری ، سلطان هندی به دست یارمحمدخان کشته شد. امروزه نیز اشعاری راجع به این واقعه وجود دارد.

بامریها، اغلب شیعه مذهب اند، و ازدواج ، طلاق ، سوگواری و دیگر مراسم ایشان ، با دیگر طوایف بلوچ سنّی مذهب ، تفاوت دارد و به علّت مذهب ، زادگاه و همسایگی و تماس با طوایف مقیم استان کرمان و شرق جازموریان از لحاظ فرهنگی با سایر طوایف بلوچ ، تفاوتهایی دارند. با این حال ، به گفتة کمال الدین غراب بین آنها و سنّیان اختلاط و آمیزش صورت می گیرد (ص 148، 150).

بامریها، بلوچی صحبت می کنند ولی لهجة آنها که خود نیز دارای دو گویش است ، با لهجه های سایر طوایف تفاوتهایی دارد. دو گویش لهجة بامریها، بیش از بلوچی ، شبیه فارسی است .

منابع : ایرج افشار سیستانی ، عشایر و طوایف سیستان و بلوچستان ، تهران 1370 ش ؛ ایران . وزارت آبادانی و مسکن . دفتر آبادانی مناطق عشایری ، بررسی ایلات و عشایر بلوچستان ؛ جغرافیای استان سیستان و بلوچستان ، تهران 1368 ش ؛ سازمان برنامه و بودجه . گروه مطالعات هامون ، مطالعة جامع توسعة اقتصادی اجتماعی حوزة غرب جازموریان ، ج 5، 1363 ش ؛ سازمان برنامه و بودجه . مرکز پژوهشهای خلیج فارس و دریای عمان ، طرح اقتصادی اجتماعی دلگان ، 1356 ش ؛ کمال الدین غراب ، بلوچستان یادگار مطرود قرون ، تهران 1364 ش ؛ ت . فیروزان ، «دربارة ترکیب و سازمان ایلات و عشایر ایران »، در ایلات و عشایر ، تهران 1362 ش ؛ مرکز آمار ایران ، سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچندة 1366: نتایج تفصیلی کل کشور ، تهران 1367 ش .

/ ابراهیم موسوی نژاد /

بلوچ ونمایشگاه کتاب

ـــــــــــــــــــــ

بلوچی زبان یک هنچین دلکشین زبانی که 

 په آییئ مهرانی ایر نندگا مان دلانی نوکا یک

کمکین پجاری بس بیت. گون ای زبانا رم نبیسی

ببیت یا لچه کاری درست مروارد انت که په ای

زبانئ سنگارگا کتار بنت . په ای ندارگا هفته نامه

 فرهنگا نوکین عهدی  و دلبودناکین مهری په

بلوچ و بلوچانی زبانا بنگیج کتگ که گون دلی

واهندان بلوچانی کوشست و نشان په ای هفته نامه

 یا سر بیگا انت که یکی چه یکی وشتر وتی گپ و هیالان

 درشان کننت و وتی ادبی واهگا که په بلوچ و بلوچی

 مهران سر رچان انت زرشان کنگا انت. گون همی

 زبانئ وش لبزی انت که بلوچانی گورا مهر ردیت و

 تاهیر سمبهیت امید واران که ای قلم که بلوچا

په ای بابتا چست کتگ هجبر ایر مبات.

غلام محمّد بلیده

http://www.pahra.blogsky.com/?PostID=1937